Dự thảo Luật Phí và lệ phí: Khắc phục tình trạng thu phí tuỳ tiện
Đánh giá kết quả phân tích tác động một số vấn đề chính sách trong dự thảo Luật Phí và lệ phí, dự kiến sẽ được Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XIII sắp tới, PGS. TS Lê Xuân Trường và PGS. TS Vũ Sỹ Cường đã nêu ra một số vấn đề tác động dự kiến của dự thảo này đến các nhóm đối tượng liên quan là cá nhân, hộ gia đình, tổ chức, doanh nghiệp.
Theo TS. Lê Xuân Trường, điểm nổi bật của Luật phí và lệ phí so với Pháp lệnh phí và lệ phí là xác định cụ thể về danh mục phí và lệ phí. Theo đó, dự thảo luật đã bãi bỏ một số khoản phí để chuyển sang thực hiện cơ chế giá dịch vụ theo quy luật thị trường đối với các dịch vụ không phải do cơ quan nhà nước thực hiện mà do các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước thực hiện. Trên cơ sở kế thừa Danh mục phí và lệ phí của Pháp lệnh, Dự thảo Luật Phí và Lệ phí đề xuất danh mục phí gồm 51 khoản (36 khoản kế thừa, bổ sung thêm 15 khoản); danh mục lệ phí gồm 39 khoản (kế thừa 30, bổ sung 9 khoản). Trong đó một số loại phí và lệ phí được loại bỏ là: Học phí; viện phí; phí qua đò; qua phà; phí hoa tiêu, dẫn đường; phí kiểm định phương tiện vận tải; phí đường bộ qua trạm thu BOT… Về số lượng, dự thảo luật mới đang được Quốc hội cho ý kiến và chuẩn bị thông qua giảm 22 khoản phí và 3 khoản lệ phí.
Phân tích về Dự thảo Luật phí và lệ phí, TS. Lê Xuân Trường cho rằng, việc chuyển đổi này hướng đến thúc đẩy xã hội hoá trong cung cấp dịch vụ, giảm bao cấp của Nhà nước. Điều này sẽ hướng đến nguồn lực của xã hội để đầu tư cung cấp dịch vụ cho xã hội, thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo sự sẵn có của những dịch vụ mà không nhất thiết Nhà nước phải là người cung cấp, đảm bảo công bằng trong điều tiết thu nhập theo hướng “ ai hưởng người đó trả tiền”. Bên cạnh đó, Dự thảo Luật phí và lệ phí sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý đầy đủ và toàn diện để điều chỉnh các mối quan hệ về thu ngân sách trong cung cấp và sử dụng dịch vụ công; khắc phục triệt để tình trạng tuỳ tiện, tự phát trong tổ chức thu phí, lệ phí.
Theo TS. Trường, trong danh mục, phí và lệ phí hiện đã loại bỏ được 19 loại phí có tính chất chất giá dịch vụ ra khỏi Danh mục nhưng còn 51 khoản khác nhau trong đó có những khoản cần nghiên cứu thêm để đáp ứng nguyên tắc. Đã loại bỏ 3 loại lệ phí nhưng còn danh mục 39 khoản lệ phí. Vì vậy, một số khoản chưa phù hợp hoặc trùng lặp sẽ gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo đó, TS. Trường đề nghị nên bỏ khỏi danh mục khoản “Lệ phí cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, tài sản gắn liền với đất” vì đã có “Lệ phí trước bạ” có tính chất thu này. Bên cạnh đó, TS. Trường cũng đề nghị nên bỏ Lệ phí phân bổ kho số viễn thông, tài nguyên internet vì đã có phí cấp tên miền địa chỉ sử dụng internet, phí sử dụng kho số viễn thông và phí hoạt động viễn thông. Việc bỏ khoản lệ phí này sẽ giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp và dân cư. Ngược lại, TS. Trường đề nghị nên giữ lại học phí bậc học phổ thông trong danh mục phí. Điều này sẽ đảm bảo quyền được học hành của trẻ em, thúc đẩy phổ cập giáo dục phổ thông, đảm bảo an sinh xã hội. Bên cạnh đó, nên bổ sung lệ phí quản lý kinh doanh để thay thế cho thuế môn bài để đảm bảo phản ánh đúng bản chất khoản thu, để doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể hiểu và thực hiện chính sách tốt hơn.
Trả lời câu hỏi tình trạng lạm thu phí hiện nay, TS. Trường cho rằng, hiện danh mục phí và lệ phí do Chính phủ ban hành gồm 171 khoản phí và 130 khoản lệ phí. Tới các địa phương, Hội đồng nhân dân các tỉnh lại tiếp tục quy định chi tiết hơn các khoản thu tại địa phương, dẫn tới các khoản phí, lệ phí thực tế có thể lên tới hàng nghìn. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm thu theo TS. Trường một phần xuất phát từ việc đa số người dân chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Đồng tình với ý kiến trên, tại hội thảo, TS Vũ Sĩ Cường cũng cho biết, hiện cơ quan chức năng đang rà soát lại hàng nghìn khoản thu này và yêu cầu các địa phương báo cáo chi tiết. Cụ thể, luật phí, lệ phí sẽ liệt kê chi tiết danh mục các khoản thu chứ không chỉ một số khoản nhất định như hiện tại. Danh mục sau rà soát càng cụ thể thì sẽ càng công khai, minh bạch. “Chính Bộ Tài chính cũng không biết các địa phương có các khoản thu gì. Bởi vậy, bộ đang yêu cầu các nơi thống kê chi tiết các khoản. Tôi hy vọng việc rà soát như trên sẽ loại bỏ được các khoản không hợp lý.” Ông Cường nói.