Khai thác đá trái phép tại xã Lại Xuân (Hải Phòng)

Xã Lại Xuân, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng là một xã miền núi có trên 10 ngàn dân sinh sống chủ yếu bằng nghề khai thác, chế biến đá xây dựng. Đây là nghề truyền thống có từ trên một trăm năm nay.

Cuộc sống người dân hoàn toàn trông vào viên đá nên ở đây, người ta gọi đá là "cơm núi".

Năm 1997, HTX nông nghiệp Lại Xuân cũ giải thể cho mô hình mới ra đời với cơ chế đa dạng hóa hoạt động như khai thác, xay nghiền đá, nung vôi vv... Tiếp theo đó là hàng loạt mô hình sản xuất khai thác như: HTX Cường Thịnh, HTX Hoàng Minh...

Hằng năm các cơ sở này đã đóng góp 80% ngân sách toàn xã. Tháng 4/2006, tất cả các mỏ hết hạn giấy phép khai thác đá. Đó cũng là lúc Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Khoáng sản có hiệu lực thi hành. Trong đó, khái niệm "khai thác tận thu" được quy định là: Khai thác những khoáng sản còn lại ở mỏ đã có quyết định đóng cửa để thanh lý, hoặc ở bãi thải trong khai thác, chế biến của mỏ đã có quyết định đóng cửa.

Như vậy, Sở TN-MT Hải Phòng là cơ quan chức năng có trách nhiệm làm các thủ tục, hồ sơ khoanh vùng khai thác cho phù hợp; tham vấn các ngành liên quan như Hải quan, VHTT, Cảnh sát PCCC v.v... để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng thể.

Tuy nhiên ở Lại Xuân, chính quyền địa phương không tuyên truyền, phổ biến pháp luật tới quần chúng nhân dân, và không hề có sự chuyển động điều chỉnh ngành nghề.

Một khu mỏ đá đang khai thác.

Hàng nghìn người dân bế tắc trước những khó khăn về đời sống và việc làm. Hàng chục máy xay, máy cuốc; gần 200 xe chở vật liệu trọng tải 5 tấn trở lên; 20 tàu sông từ 100-300 tấn và nhiều thiết bị khác trị giá hàng chục tỷ đồng bị bỏ xó. Sự quản lý lỏng lẻo của địa phương đã dẫn đến một số người dân tự khai thác trái phép.

Trong số đó có bà Nguyễn Thị Tin, 48 tuổi ở thôn Trại Sơn, người đã từng được thành phố khen thưởng về thành tích lao động sản xuất, cũng chỉ vì "miếng cơm núi" mà đánh mìn phá đá trộm và đã bị Công an huyện Thủy Nguyên bắt, xử lý.

Đến những biểu hiện vi phạm pháp luật

Việc tất yếu đã xảy ra, sau vụ bà Tin, một số người đã có đơn tố giác ông Đồng Minh Tuý, Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Lại Xuân lợi dụng chức quyền cố ý làm sai nguyên tắc, bán núi, bán mìn bừa bãi thu lợi bất chính, làm thất thoát tài sản của tập thể...

Tiếp chúng tôi, ông Phạm Huy Phán - Bí thư chi bộ thôn Pháp Cổ; nguyên Trưởng ban kiểm sát HTX này và nhiều người dân khẳng định việc trên là có và cung cấp thêm nhiều thông tin.

Cụ thể, cùng một lúc, ông Đồng Minh Túy giữ 2 chức Chủ nhiệm HTX Lại Xuân và Chủ nhiệm HTX Cường Thịnh. Ông Túy tự quyết định thanh lý một số tài sản của HTX Lại Xuân không thông qua Hội nghị xã viên rồi chuyển thành tài sản của HTX Cường Thịnh; thay trạm biến áp và hệ thống đường dây dẫn AC35 gồm 800m dây, hơn 600kg (số thiết bị cũ không biết chuyển đi đâu). Trạm biến áp và đường dây điện sau đó đã được chuyển thành tài sản của HTX Cường Thịnh.

Tương tự như vậy, kho chứa mìn mới được xây trên mặt bằng kho cũ của HTX Lại Xuân rồi cả trạm bơm do HTX Lại Xuân xây cũng đã được biến thành tài sản của HTX Cường Thịnh.

Khi nhóm phóng viên hỏi về vấn đề này, ông Hoàng Minh Thịnh - Chủ tịch UBND Lại Xuân trả lời: Đó là những tài sản đã hết khấu hao. Song, ông Chủ tịch không đưa ra được các văn bản có sự thẩm định của các cơ quan chuyên ngành cũng như sự nhất trí của tập thể xã viên HTX nông nghiệp Lại Xuân.

Trước chúng tôi, bà Chu Thị Quế - Bí thư Đảng ủy xã thừa nhận: Hậu quả này là tuyên truyền phổ biến chủ trương của HTX tới dân không tốt, chưa thực hiện quy chế dân chủ. Các quyết định trên không bàn bạc với dân nên khi dân biết thì cho là có tiêu cực. Cũng theo bà Quế, việc nghi ngờ của dân có lẽ còn do ông Túy cùng lúc làm 2 chức chủ nhiệm.

Quả vậy, việc để ông Túy giữ 2 chức chủ nhiệm là một sơ hở. Còn vị Chủ nhiệm Đồng Minh Tuý thì tuyên bố thẳng thừng, ở HTX Cường Thịnh cổ đông lớn hơn (trong đó có ông) nên ông chuyển trạm điện, nhà kho... sang đầu tư xây dựng, còn HTX Lại Xuân không có vốn, đầu tư vào HTX không phát triển, không thu được vốn.

Vậy là, HTX nông nghiệp Lại Xuân đã trắng tài sản, quyền lợi xã viên bị xâm hại. Quần chúng nhân dân ở xã Lại Xuân còn cho biết, ông Đồng Minh Tuý không tổ chức cho HTX Lại Xuân khai thác mỏ đá, mà dùng danh nghĩa chủ nhiệm, bán 2 mỏ núi Thợm và núi Cửa Âu cho một số người dân, thu hàng trăm triệu đồng và không thể hiện trong sổ sách, báo cáo của hợp tác xã.

Vật liệu nổ chưa kiểm soát

Xung quanh việc khai thác đá trái phép còn có nhiều vấn đề nổi cộm, đặc biệt là sự trôi nổi của thị trường vật liệu nổ. Theo quy chế thì mỗi giấy phép khai thác đá, Sở Công nghiệp lại cấp phép sử dụng 1 khối lượng mìn tương ứng (1kg/5m³).

Ở xã Lại Xuân có khoảng 150 máng khai thác đá. Trung bình 1 máng 1 ngày sử dụng 10kg thuốc nổ. Trên địa bàn Lại Xuân kể từ tháng 5/2006 trở về trước có 1,5 tấn thuốc nổ sử dụng trong 1 ngày.

Theo ông Chủ nhiệm Đồng Minh Túy: "Thực tế địa phương không kiểm soát được thuốc nổ và mìn phá đá, vì có thể cấp chỗ này, người ta lại đem chỗ khác sử dụng".

Còn theo các ông Phạm Huy Phán, Đỗ Văn Tĩnh, Chu Văn Tuyền, Bùi Văn Hậu và một số người dân ở Lại Xuân khẳng định: Số mìn cấp cho HTX Lại Xuân khai thác núi Mọc đã hết sạch, mặc dù núi Mọc chưa hề được khai thác. Số mìn đó ông Đồng Minh Túy cho sử dụng vào các điểm khai thác trái phép tại núi Trượt và núi Cửa Âu. Chưa biết thực hư thế nào song hàng tấn mìn được sử dụng mỗi ngày không được quản lý chặt chẽ, cụ thể là một sơ hở nghiêm trọng.

Kể từ tháng 5/2006, các mỏ khai thác đá đã hết hạn khai thác và cũng từ thời điểm này xã Lại Xuân không có mìn cấp phát, song hoạt động nổ mìn phá đá trái phép vẫn diễn ra hàng ngày. Công an huyện Thủy Nguyên và CATP Hải Phòng đã bắt quả tang một số vụ tàng trữ, sử dụng vật liệu nổ.

Trong đó có vụ thu của Ngô Thị Phượng 21 bao thuốc nổ dạng bột Nitrano trọng lượng 1.021kg, 94 gói thuốc nổ Anomit trọng lượng 18,8kg; hơn 700 kíp nổ và 250m dây cháy chậm...

Có thể thấy, tình trạng khai thác đá trái phép, những sai phạm trong quản lý Nhà nước được phản ánh như trên tại xã Lại Xuân là khá nghiêm trọng. Rất mong cấp ủy, chính quyền địa phương cùng cơ quan chức năng là Sở TN-MT nhanh chóng vào cuộc và có biện pháp mạnh ổn định tình hình, xử lý nghiêm những đối tượng vi phạm, lập lại trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực khai thác tài nguyên khoáng sản tại xã này