Những "kỳ án" dân sự tại TP HCM: Nguy cơ mất nhà sau hơn 50 năm trú ngụ

Nhưng kể từ năm 2006, ước mơ ấy ngày càng lụi dần vì gia đình họ đứng trước nguy cơ phải sống tha phương cầu thực. Thật đau lòng khi biết được rằng bi kịch của gia đình họ Đồng cũng có sự "góp phần" của ông Lê Hồng Phương. 

Màn kịch có chung một đạo diễn

Căn nhà của ông Đồng Văn Bình có diện tích hơn 94m² (trong đó hơn 40m² thuộc phạm vi lộ giới) nằm trên khu đất rộng 682,8m² tọa lạc tại địa chỉ 60 Nguyễn Thông, phường 9 (quận 3) là tài sản cố định của Công ty CARIC, trực thuộc Tổng Công ty Máy và Thiết bị công nghiệp (Bộ Công nghiệp).

Phần đất cất nhà này do lãnh đạo Công ty CARIC trước đây cấp cho gia đình ông Đồng Văn Tính (nhân viên công ty) từ năm 1954. Sau khi ông Tính qua đời, vợ và các con ông Tính vẫn tiếp tục ở đây và con ông Tính là Đồng Văn Bình làm chủ hộ.

Tuy chưa được cấp giấy chủ quyền nhà nhưng gia đình ông Bình có kê khai năm 1999 và đóng thuế đất hàng năm đầy đủ. Cuộc sống đang yên bình bỗng dưng đến tháng 6/2006, các thành viên trong gia đình ông Bình được triệu tập đến TAND quận 1 để tham gia phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ kiện "tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng tài sản" với tư cách là người có quyền lợi là nghĩa vụ liên quan.

Cầm tờ giấy mời của TAND quận 1 trong khi đất thì nằm ở quận 3 mà tài sản trên khu đất thì chẳng có gì ngoài một nhà xưởng bỏ hoang nên ông Bình cứ tưởng tòa nhầm lẫn. Chừng lên tòa án hỏi cặn kẽ thì ông Bình mới tá hỏa khi biết đó là sự thật, nhà anh đang ở mà Công ty CARIC đem bán mất rồi.

Từ xưa đến nay chuyên lo đi dạy học chẳng biết chuyện kiện thưa nên gia đình bàn tán và thống nhất thuê luật sư Trần Quang Hiển để bảo vệ quyền lợi cho gia đình. Luật sư Hiển phân tích, theo quy định tại điểm 9, điều 8 Nghị định 197/CP (hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trước đây Nhà nước đã có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân đó sử dụng) thì trường hợp của gia đình ông Bình sẽ được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nên gia đình cũng tạm an tâm.

Chừng tham dự phiên tòa (thẩm phán Mai Xuân Bình là chủ tọa phiên xét xử), ông Bình mới hay khi Công ty CARIC đem bán khu đất này cho Công ty TNHH Ngọc Thanh (43, An Dương Vương, phường 8, quận 5) do ông Lê Hồng Phương làm Giám đốc nhưng chỉ nói là đất trống chứ không hề có sự tồn tại của căn nhà ông Đồng Văn Bình, nơi có 10 nhân khẩu đang trú ngụ.

Từ đó mà trong Quyết định số 445/QĐ-UB ngày 31/1/2005 của UBND TP Hồ Chí Minh về việc giao cho Công ty Ngọc Thanh khu đất 682,8m² tại số 60, Nguyễn Thông để xây dựng khu nhà ở cán bộ - công nhân viên cũng chẳng đề cập đến vấn đề đền bù giải tỏa.

Mua tài sản lớn mà không biết thì rõ là chuyện lạ, nhưng ông Phương và Công ty CARIC đã có đầy đủ những toan tính để đẩy gia đình ông Bình ra đường thông qua con đường của tòa án.

Và kịch bản đã diễn ra đúng như dự kiến: Nguyên đơn Công ty Ngọc Thanh yêu cầu tòa buộc Công ty CARIC (bị đơn) phải giao đủ phần đất còn thiếu hơn 90m² (phần đất nhà của ông Bình) theo hợp đồng chuyển nhượng tài sản. Còn bị đơn thì tha thiết yêu cầu tòa lấy nhà đất của ông Bình để giao cho Công ty Ngọc Thanh.

Hiếm có phiên tòa nào mà nguyên đơn, bị đơn lại cùng phe đến như vậy nên chủ tọa Mai Xuân Bình dễ dàng tuyên: Buộc các ông bà Đồng Văn Bình, Đồng Thị Nhung, Đồng Thị Phượng… có trách nhiệm giao trả phần đất xây dựng 52,22m² không thuộc lộ giới cho Công ty CARIC để nơi này giao lại cho Công ty Ngọc Thanh, còn diện tích 40,52m² thuộc lộ giới hiện gia đình ông Bình đang sử dụng kiến nghị UBND TP Hồ Chí Minh giải tỏa trắng để… bảo đảm cảnh quan môi trường!

Đồng thời ghi nhận sự tự nguyện của Công ty CARIC đồng ý hoàn trả tiền nhà và hỗ trợ cho gia đình ông Bình tổng cộng 200 triệu đồng. Riêng ông Phương cũng "tự nguyện hỗ trợ" cho gia đình ông Bình… 10 triệu đồng!

Ông Bình chua chát: "Gia đình tôi yêu cầu, nếu Nhà nước có thu hồi đất giao cho Công ty Ngọc Thanh thì phải bồi thường 243,99 lượng vàng chứ 200 triệu đồng mua chưa đầy 2m2 ở cùng vị trí thì gia đình tôi biết phải làm sao?". Vậy là, toàn bộ khu đất trị giá khoảng 42 tỷ đồng (định giá vào thời điểm năm 2006) này chỉ bán cho ông Phương gần 7,9 tỷ đồng!

Công lý mới nửa chặng đường

Theo tài liệu mà chúng tôi có được thì hợp đồng chuyển nhượng tài sản giữa Công ty CARIC và Công ty Ngọc Thanh thực hiện vào ngày 12/11/2001 (theo giá của Hội đồng định giá là 15,5 triệu đồng/m²) nhưng vào thời điểm này việc chuyển nhượng chưa được sự cho phép của Bộ Công nghiệp và Bộ Tài chính.

Mãi đến năm 2004, hai cơ quan này mới đồng ý cho bán. Từ đó, UBND TP Hồ Chí Minh có Công văn số 6415/UB-ĐT 27/10/2004, chỉ đạo Sở Tài chính thẩm định giá bán trình UBND TP Hồ Chí Minh xem xét nhưng Sở Tài chính đã không định giá lại mà vẫn tiếp tục sử dụng bảng định giá của năm 2001 để áp giá cho Công ty Ngọc Thanh.

Việc áp giá này đã giúp cho ông Phương mua với giá thấp hơn thị trường 3 - 4 lần. Cho rằng bản án sơ thẩm không công bằng, ông Đồng Văn Bình, đại diện cho những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan kháng cáo.

Sau khi nghiên cứu tài liệu có trong hồ sơ vụ án và thẩm tra tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phúc thẩm vụ án "tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng tài sản" liên quan đến nhà đất 60 Nguyễn Thông đã phát hiện nhiều vi phạm tố tụng nghiêm trọng của TAND quận 1.

Thứ nhất, tài sản mà các bên tranh chấp là bất động sản tại số 60, Nguyễn Thông, quận 3 mà theo khoản e, Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định "Tòa án nơi bất động sản có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về bất động sản" nên việc TAND quận 1 thụ lý giải quyết là sai thẩm quyền.

Thứ 2, gia đình ông Bình có yêu cầu độc lập là đòi bồi thường 243,99 lượng vàng SJC nhưng TAND quận 1 không thông báo để đóng tiền dự phí là sai. Mặt khác, TAND quận 1 thụ lý vụ án mà chưa qua bước hòa giải tại UBND cấp xã, phường là chưa thực hiện đúng hướng dẫn của TAND Tối cao.

Thứ 3, thành phần tham gia xét xử có đến 3 hội thẩm nhân dân tham gia là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Vì vậy mà Bản án phúc thẩm số 857/2007/DS-PT ngày 2/8/2007 tuyên hủy án sơ thẩm và giao về tòa sơ thẩm xét xử lại theo trình tự thủ tục chung.

Những sai phạm trên có được khắc phục đi chăng nữa thì cũng chỉ là một phần của vụ việc này, cái chính là cần phải làm rõ bản chất của hợp đồng chuyển nhượng tài sản giữa Công ty CARIC và Công ty Ngọc Thanh, khi đó thì chân tướng của hành vi vi phạm pháp luật mới thật sự phơi bày