Quảng Nam: Mùa mưa đến, người dân lại lo sạt lở núi Đầu Voi

Núi Đầu Voi nằm trong dãy núi của đèo Liêu, thuộc địa phận xã Tiên An, huyện Tiên Phước, Quảng Nam. Sau khi người dân bản địa phát hiện trên đỉnh núi có nhiều vết nứt thì cứ mỗi mùa mưa là núi bị sạt lở, đất đá thi nhau ào ào kéo xuống lấp ruộng đồng, tràn vào ngôi làng bên bờ sông Trạm, đe dọa mạng sống của hàng trăm con người.

Một dự án di dời dân ra khỏi vùng sạt lở cũng được chính quyền và các ngành liên quan thông qua. Nhưng, cho đến thời điểm này, tiến độ thực hiện vẫn rất… "rùa". Và người dân vẫn phải sống trong nỗi lo sợ phập phồng…

Mưa xuống là ra nhà bạt ở

Trưa 8/8, ông Phạm Nhất Hải, Chủ tịch xã Tiên An đèo tôi trên chiếc xe máy cà tàng, chạy trên con đường lởm chởm đá cục, đá hòn men theo chân núi Đầu Voi ngược lên phía thượng nguồn.

Dọc theo con đường, rải rác những ngôi nhà dân tựa lưng vào sườn núi, mặt nhìn ra hướng đồng ruộng giữa thung sâu. Phía sau những ngôi nhà, thỉnh thoảng tôi lại bắt gặp từng mảng núi bị sạt lở trôi từ trên cao xuống. Đất, đá ùn lên từng đống, thậm chí còn tuôn ra lấp cả đường đi.

Ngôi nhà của vợ chồng ông Nguyễn Văn Sang ở thôn 2 có một mảng núi lở toang hoác sau nhà và đất, đá từ trên cao vẫn đang có nguy cơ tiếp tục sạt xuống. Ông Sang bảo: "Mùa mưa năm ngoái, nửa đêm bất ngờ núi lở tràn đất, đá vào lấp kín cả nhà. May mà vợ chồng tui và mấy đứa con đã ra ở nhà bạt…".

Ở nhà bạt? Lần đầu tiên tôi nghe người dân ở vùng nguy cơ bị sạt lở núi nói đến từ "nhà bạt" quen thuộc như người lính trong quân đội. Thấy tôi ngạc nhiên, ông Hải liền giải thích: "Dân dưới chân núi Đầu Voi ni quen ở nhà bạt rồi anh à. Cứ mưa lũ là họ nhanh chóng được di tản đến ở nhà bạt tại vùng an toàn. Nắng lên mới về…".

Thì ra, trong những năm gần đây, cứ đến mùa mưa là sườn núi Đầu Voi sạt lở nghiêm trọng, đe dọa các hộ gia đình ở chân núi phía Nam, thuộc thôn 1 và thôn 2, xã Tiên An. Chỉ trong năm 2006, có đến 11 điểm sạt lở núi Đầu Voi, làm rất nhiều nhà dân bị sập và hư hỏng.

Núi Đầu Voi.

Để đảm bảo tính mạng cho người dân sống dưới chân núi Đầu Voi, UBND tỉnh Quảng Nam hỗ trợ khẩn cấp 6 nhà bạt, trị giá mỗi nhà 16 triệu đồng, cho xã Tiên An. Đồng thời, Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh cùng chính quyền huyện Tiên Phước, xã Tiên An thành lập đội công tác chuyên trách ứng cứu dân núi Đầu Voi vào mùa mưa.

Mưa xuống, họ mang nhà bạt đến vùng an toàn căng ra và di dời dân trong vùng nguy cơ lở núi đến ở… Ông Hải nói thêm: "Ở nhà bạt có cái khó là không thể nấu nướng thức ăn được nên trong mỗi gia đình lúc nào cũng chuẩn bị sẵn mấy thùng mỳ tôm, nước uống…".

"Dự án di dân qui mô lớn, làm nhỏ giọt…

Trước tình trạng núi Đầu Voi ngày càng xuất hiện nhiều vết nứt trên đỉnh, mỗi vết nứt kéo dài từ 15-20m, và sườn núi phía Nam thường xuyên bị sạt lở đe dọa 71 hộ gia đình, với trên 300 nhân khẩu, sống dưới chân núi thuộc địa phận xã Tiên An, UBND tỉnh Quảng Nam chấp thuận xây dựng một khu tái định cư mới, giao trách nhiệm cho Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh làm chủ đầu tư.

Khu tái định cư bố trí trên một gò đất cao tại Gò Reo, suối Ngang và suối Liêu, với tổng diện tích gần 267.000m², nằm cách chân núi Đầu Voi về phía Nam hơn 3 cây số.

Tại khu làng mới này được qui hoạch rất qui mô, bố trí chỗ ở cho khoảng 216 hộ dân, với đầy đủ công trình: điện, đường, trường, trạm.

Với qui mô lớn nên tổng giá trị đầu tư xây dựng lên tới 16,140 tỷ đồng. Trong đó, chiếm cao nhất là làm đường giao thông: 7,84 tỷ đồng, san nền: 4,33 tỷ đồng, thoát nước: 3,01 tỷ đồng; còn lại sử dụng vào việc xây dựng hệ thống cấp điện, cấp nước sinh hoạt, thoát nước bẩn.

Dự án đã lập ra gần 2 năm qua, song cho đến thời điểm này cũng chỉ mới thi công cây cầu qua suối Liêu chưa xong.

Mùa mưa năm nay lại đến, Đảng ủy và chính quyền xã Tiên An vừa mở ra một phương án mới: Vận động nhân dân trong xã để chuyển gửi các hộ gia đình dưới chân núi Đầu Voi được ở nhờ, tránh tai họa lở núi. "Để dân ở nhà bạt mãi thấy không yên lòng" - Chủ tịch Phạm Nhất Hải lắc đầu buồn bã…

Ông Nguyễn Văn Gặp, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam, cho tôi hay: Trong tổng số vốn đầu tư xây dựng khu tái định cư ở Tiên An có 4 tỷ đồng lồng ghép vốn OPEC (vốn nước ngoài tài trợ).

Đây là dự án thiên tai nên ngoài việc xây dựng, mỗi hộ dân dời nhà đến ở được cấp không 1.500m² đất, trong đó có 300m² đất ở, còn lại là đất vườn. Tỉnh cũng hỗ trợ mỗi hộ dân dời nhà 3 triệu đồng. Cái khó nhất là chính quyền địa phương phải vận động làm sao để cho người dân chịu dỡ nhà đến ở làng mới.

Về điều này, tôi đã hỏi rất nhiều hộ dân sống dưới chân núi Đầu Voi, ai cũng thở dài, lo lắng. Số tiền quá ít ỏi làm sao làm nhà mới ở đây, trong khi họ đa phần là hộ nghèo, quanh năm sống nhờ vào mảnh ruộng nhỏ giữa thung lũng, dùng thuỷ lợi… nước trời nên vụ mùa thất bát triền miên.

Chính quyền Tiên An nói rằng vào ở khu tái định cư, người dân không có ruộng để sản xuất nên đưa ra giải pháp, nhà cửa, vườn tược, ruộng đồng của người dân dưới chân núi Đầu Voi vẫn giữ nguyên. Họ chỉ vào khu tái định cư để dựng tạm lán trại, mùa mưa lại chạy vào trú ẩn.

Giải pháp nghe chừng khả thi, nhưng nếu thế thì cần gì phải xây dựng một khu tái định cư với qui mô tốn kém đến trên 16 tỷ đồng? Rồi có lặp lại cảnh xây làng… không dân như nhiều trường hợp ở những khu tái định cư khác đã xảy ra ở tỉnh Quảng Nam?