TT giáo dục lao động xã hội Vũ Oai: Vì sao học viên liên tục trốn?

Trung tâm Giáo dục lao động xã hội (GDLĐXH) Vũ Oai (Hoành Bồ, Quảng Ninh) được đưa vào hoạt động cách đây hơn 1 tháng là kết quả của một quá trình chuẩn bị rất công phu để di chuyển Trung tâm cai nghiện từ đảo Vạn Cảnh theo đề án của Chính phủ. Đồng thời thể hiện sự quyết tâm rất đáng ghi nhận của Quảng Ninh trong công tác phòng chống ma tuý, giải quyết vấn đề nan giải là cai nghiện gắn với giáo dục lao động, tạo việc làm để hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 1 tháng hoạt động, tại đây đã liên tục xảy ra 3 vụ học viên tổ chức...  trốn “trại”. Vì sao vậy?

"Nhà mới" Vũ Oai - gần mà xa?

Mô hình cai nghiện cách ly cộng đồng tại đảo Vạn Cảnh (xã đảo Ngọc Vừng - huyện Vân Đồn) đã một thời được coi là phát kiến thí điểm cho cả nước. Đây là hòn đảo lớn, biệt lập và cách xa đô thị Hạ Long trên 40km đường biển. Hàng chục tỷ đồng đã được đầu tư vào Vạn Cảnh đảm bảo cuộc sống cho gần 400 học viên trong suốt quá trình từ điều trị cắt cơn, cai nghiện, lao động tự nuôi sống bản thân.

Tuy nhiên, gọi là đảo xa nhưng thực tế cũng rất gần vì xung quanh có rất nhiều tàu thuyền qua lại. Vì vậy, công tác kiểm soát dù có sự hỗ trợ của Bộ đội Biên phòng, Công an xã đảo vẫn không sao siết chặt. Những thứ hàng "cấm" vẫn lén lút lọt ra đảo, các vụ trốn trại tập thể vẫn xảy ra trước sự bất lực của đội ngũ quản lý Trung tâm cai nghiện Vạn Cảnh.

Một yếu tố khác, vì là đảo nên những hạn chế về tự nhiên đối với sinh hoạt con người cũng có những hạn chế, nhất là tình trạng thiếu nước ngọt vào mùa khô rất khó khắc phục. Mặt khác, do kinh phí giới hạn, quy trình cai nghiện kết hợp với giáo dục lao động tại Vạn Cảnh chỉ gói gọn trong thời hạn 1 năm.

Trong dịp công tác ra Vạn Cảnh, chúng tôi đã tiếp xúc với khá nhiều học viên và được biết họ rất quyết tâm từ bỏ ma túy. Song, chỉ 1 năm thôi thì quá ngắn để có thể quên hẳn thứ thuốc ghê rợn đó. Đã có người tình nguyện xin ở lại thêm năm nữa nhưng quy định bấy giờ chưa có.

Ngay cả Giám đốc Trung tâm, bác sỹ Phạm Văn Trạc, người được tất cả các học viên yêu mến gọi bằng "bố" cũng băn khoăn về thời hạn cai và sau cai tại Vạn Cảnh. Đây chính là lý do khiến nhiều người hết hạn trở về, chỉ một thời gian sau lại được chuyển đến Vạn Cảnh.

Từ những thực tế bất cập ở Vạn Cảnh, Chính phủ, tỉnh Quảng Ninh cũng đã kịp thời đúc rút kinh nghiệm để thay đổi hình thức. Trước hết là thay đổi địa điểm cai nghiện tập trung từ đảo xa trở về đất liền. Địa điểm được chọn là xã Vũ Oai, thuộc huyện miền núi Hoành Bồ. Gọi là đất liền, "gần" với cuộc sống bình thường nhưng cũng khá xa vì biệt lập với chung quanh, dễ dàng thuận lợi trong công tác kiểm soát.

Hàng chục tỷ đồng nữa đã được đầu tư xây dựng cơ sở vật chất đảm bảo đủ điều kiện cho cả 3 công đoạn, cai nghiện, giáo dục và tổ chức bố trí việc làm ổn định cho học viên sau cai. Tổng thời gian cho các công đoạn này được kéo dài tới 4 năm, khoảng thời gian đủ và cần thiết để những ai trót sa vào cám dỗ của ma túy lấy lại được sự cân bằng, bản lĩnh để xa lánh ma túy trước khi hòa nhập cộng đồng.

Cuối tháng 8 vừa qua, Trung tâm GDLĐXH Vũ Oai đã chính thức đi vào hoạt động với ý nghĩa ban đầu là "nhà mới" để tiếp nhận việc di chuyển toàn bộ cán bộ khung và gần 400 học viên từ đảo Vạn Cảnh trở về.

Một tháng 3 vụ trốn "trại"(!)

Địa điểm mới, mô hình mới và quy trình cũng mới. Xét về mặt tổng thể, điều này chỉ có lợi cho học viên nếu lấy mục đích từ bỏ ma tuý, tự ổn định cuộc sống sau này đối với người nghiện. Đặc biệt, tỉnh mở ra hàng loạt chính sách ưu đãi nhằm kêu gọi các nhà đầu tư, doanh nghiệp các thành phần đầu tư các dự án đào tạo nghề, tổ chức sản xuất ngay trong khuôn viên "lãnh thổ" của Trung tâm để tiếp nhận học viên hết thời hạn cai nghiện.

Đã có 2 doanh nghiệp tình nguyện đầu tư vào đây cam kết san sẻ trách nhiệm với tỉnh để đào tạo nghề và giải quyết việc làm ổn định cho học viên sau cai. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 1 tháng hoạt động theo cơ chế mới, đã xảy ra 3 vụ gồm 43 học viên trốn khỏi Trung tâm.

Theo ông Nguyễn Đình Tuấn, Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Quảng Ninh, nguyên nhân khiến học viên bỏ trốn có rất nhiều. Thứ nhất, do một số phần tử xấu lôi kéo, tuyên truyền nhảm gây tác động xấu cho các học viên lầm tưởng việc chuyển từ Vạn Cảnh về Vũ Oai là hình thức chuyển về biệt giam trong... "trại tù" có thời hạn (4 năm). Trong khi đó, do đặc điểm nhân thân của các học viên, lời lẽ tuyên truyền dạng này rất dễ tác động đến tâm lý và khiến họ hoảng sợ nên tìm cách bỏ trốn.

Thứ hai, vì là địa điểm mới còn đang trong quá trình tiếp tục hoàn thiện nên đã có những khó khăn, hạn chế về điều kiện sinh hoạt, vật chất khiến học viên chưa thực sự yên tâm tự cho rằng mình bị... bỏ rơi. Trong khi đó, hệ thống hỗ trợ giám sát quản lý như công cụ hỗ trợ, thiết bị cảnh báo, hàng rào bảo vệ và khâu tổ chức, quy hoạch các khu vực còn chưa hợp lý, Ban lãnh đạo Trung tâm rất khó phát hiện diễn biến tình huống, chỉ đến khi học viên bỏ trốn mới biết thì đã muộn.

Ngoài ra, cần phải thẳng thắn nhìn nhận còn có những vấn đề chưa ổn về công tác cán bộ tại Trung tâm. Về cơ bản, Ban Quản lý hầu hết là những cán bộ có năng lực, có tâm huyết, trách nhiệm và gắn bó nhiều năm với công tác cai nghiện. Trong đó, bác sỹ Phạm Văn Trạc, người rất uy tín, mẫu mực và đức độ được rất nhiều thế hệ học viên từ Vạn Cảnh yêu quý tiếp tục được bố trí là Giám đốc Trung tâm GDLĐXH Vũ Oai.

Tuy nhiên, vẫn còn một số nhân sự, nhất là quản sinh, bảo vệ, hậu cần còn có những biểu hiện phân biệt trong cư xử, thiếu tinh thần trách nhiệm gây ức chế cho các học viên. Tổng hợp các yếu tố này là hậu quả xấu đã xảy ra bằng 3 vụ trốn "trại" tập thể. Đây là điều rất đáng tiếc và nếu không kịp thời chấn chỉnh, khắc phục ngay, có thể sẽ làm hỏng chủ trương lớn của Chính phủ, của chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Ninh.

Được biết, sau khi xảy ra các vụ bỏ trốn khỏi Trung tâm, Ban Giám đốc đã cử cán bộ khung kết hợp với các cơ quan chức năng truy tìm, vận động được 15 người trở lại cai nghiện. Qua những người này, cơ quan chức năng cũng đã xác định được danh tính những đối tượng "cầm đầu" việc tuyên truyền nhảm, xúi giục người khác trốn "trại"