Lên đồi Thọ Cương, xót xa nhìn cảnh xuống cấp của di tích quốc gia Điện Voi Ré
Nằm cách trung tâm TP Huế khoảng 5 km về phía Tây Nam, di tích quốc gia Điện Voi Ré (thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế) tọa lạc tại thôn Trường Đá (phường Thủy Biều, TP Huế) - nơi thờ các vị thần và Voi chiến triều Nguyễn một thời. Ngoài Miếu Long Châu đã được tu bổ; hiện, các công trình khác ở di tích Điện Voi Ré đang trong tình trạng xuống cấp, một số hạng mục có nguy cơ đổ sập.
Điện Voi Ré là nơi suy tôn lòng trung thành của những chú Voi chiến triều Nguyễn. Được xây vào năm 1817 dưới thời vua Gia Long, Điện Voi Ré với diện tích khoảng 2.000 m2 nằm trên đồi Thọ Cương (phường Thủy Biều).
Theo nhận định của một số nhà nghiên cứu, Điện Voi Ré nổi tiếng trong dân gian khi vừa có kiến trúc độc đáo vừa mang trong mình nhiều giai thoại lưu truyền từ hàng trăm năm qua, vừa đề cao sự trọng tình trọng nghĩa, tính nhân văn của người Việt…
Tương truyền, ngày xưa có một trận giao tranh giữa quân Đàng Trong và Đàng Ngoài vào thời Trịnh – Nguyễn phân tranh. Giữa trận chiến ấy đã có một dũng tướng Đàng Trong hy sinh. Quá tiếc thương chủ nhân của mình, con voi của dũng tướng đó đã chạy tới tận thủ phủ Phú Xuân, sau đó đến đồi Thọ Cương thì rống lên một tiếng vang vọng cả đất trời rồi mất.
Người dân thấy vậy đã vô cùng tiếc thương và cảm động cho lòng trung thành của loài voi. Thế nên họ đã làm lễ an táng rồi dựng mộ cho nó. Sau khi đã hoàn thành, mọi người vẫn thường gọi nơi đây bằng cái tên thân thương mộ Voi Ré.
Về sau vua Gia Long đã cho dựng một điện thờ ngay kế bên mộ voi, rồi người dân mới đổi tên gọi dần thành Điện Voi Ré.
Lại có tài liệu truyền tụng lại rằng, những quản tượng khi xưa tin rằng khi đưa voi đến uống nước bên hồ cạnh điện thờ thì những chú voi sẽ được tăng thêm dũng khí và cũng có thêm nhiều vận may trên chiến trường. Thế nên họ vẫn thường dắt voi đến điện.
Sau khi Điện Voi Ré xây xong, triều đình cũng đã cấp thêm nhiều vàng bạc để tổ chức mỗi năm 2 lần tế lễ vào mùa xuân và mùa thu. Những con voi trung nghĩa thậm chí còn được suy tôn ngang hàng với thần linh. Đặc biệt người ta còn thờ thêm nhiều vị thần khác những mong các chú voi sẽ được bảo vệ và lập nhiều chiến tích.
Điện Voi Ré xây theo kiến trúc chữ “Môn” có vòng la thành bên ngoài, đằng trước là cổng tam quan có 17 bậc cấp đi lên, bên trên chính giữa chúng ta sẽ thấy lối chính có 3 chữ Hán bằng sành “ Nghiễm Nhược Lâm”…
Di tích Điện Voi Ré gồm các công trình như: Miếu Long Châu, Đông Phối Điện, Tây Phối Điện, Miếu Tượng, Cổng tam quan, bình phong, hệ thống tường thành, các cổng… Công trình chính của di tích này là Miếu Long Châu, được xây dựng theo kiểu kiến trúc truyền thống trùng thiềm điệp ốc với quy mô 5 gian 2 chái, mái lợp ngói liệt.
Trong giai đoạn 2017 - 2019, Miếu Long Châu cùng một phần tường thành đã được tu bổ với nguồn kinh phí hơn 14 tỷ đồng. Ngoài miếu Long Châu đã được tu bổ, hiện nay các công trình khác tại di tích Điện Voi Ré đang trong tình trạng xuống cấp và... chờ sập.
Theo quan sát của PV Báo CAND lúc sáng nay (9/4), cổng và tường thành di tích Điện Voi Ré đã bị xuống cấp, nghiêng lún, hư hại và đổ sập một phần.
Bên cạnh đó, cổng tam quan vào điện được xây dựng bằng gạch vồ, trải qua thời gian dài với sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã bị ô-xy hóa gây mủn và rêu phong, nấm mốc phủ từng lớp. Các miếu thờ tượng voi cũng đang trong tình trạng xuống cấp, nhếch nhác…
Ngoài ra, hai công trình Đông Phối Điện, Tây Phối Điện là nơi thờ những con voi lập được nhiều chiến công trong thời kỳ khởi dựng triều Nguyễn trước đây được lợp ngói liệt, xong bị hư hại theo thời gian nên đã được thay tạm mái tôn để bảo vệ. Bên trong các công trình này, đơn vị quản lý di tích phải sử dụng hệ thống cột gỗ để chống đỡ, đề phòng hư hại, đổ sập.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, hiện trên địa bàn có rất nhiều di tích xuống cấp nhưng do kinh phí có hạn nên sẽ tiến hành sửa chữa, tôn tạo, tu bổ theo lộ trình. Trong thời gian tới, đơn vị quản lý nghiên cứu đưa các hạng mục xuống cấp ở Điện Voi Ré vào kế hoạch tu bổ, tôn tạo; đồng thời tiếp tục kiểm tra, theo dõi và triển khai các biện pháp gia cố cần thiết nhằm đảm bảo an toàn, hạn chế xuống cấp.
Năm 2025, TP Huế xác lập ranh giới pháp lý cho 16 di tích nằm ngoài Kinh thành Huế gồm chùa Thiên Mụ, Văn Miếu - Võ Miếu, Hổ Quyền, Voi Ré, Quốc Tử Giám, lăng Minh Mạng, lăng Thiệu Trị... nhằm bảo vệ, phát huy giá trị Cố đô trong tiến trình phát triển đô thị di sản Huế.
Việc xác định ranh giới này là bước đi cần thiết nhằm làm rõ quyền sở hữu đất đai, tài sản gắn liền với các di tích, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho người dân sinh sống trong khu vực I - khu vực được quy hoạch để di dời và giải phóng mặt bằng. Trong đó, tại khu vực di tích Điện Voi Ré có 16 hộ dân xung quanh điện Voi Ré phải di dời để tạo cảnh quan với hệ thống cây xanh, bãi đỗ xe để phục vụ việc tham quan song đến nay vẫn chưa hoàn thành.