Nhà máy xử lý nước thải Quán Ngang: Hơn 8 năm chờ một lời hứa
Tháng 4/2026, giữa Khu công nghiệp (KCN) Quán Ngang – nơi từng được kỳ vọng là điểm sáng thu hút đầu tư phía Nam tỉnh Quảng Trị – một công trình xử lý nước thải có tổng mức đầu tư hơn 100 tỉ đồng vẫn nằm im lìm sau hơn 8 năm kể từ ngày khởi công. Đáng nói, đây không phải lần đầu câu chuyện này được đặt ra. Nhiều năm qua, tình trạng chậm tiến độ, lỡ hẹn của dự án đã liên tục được phản ánh, nhưng đến nay, nhà máy vẫn chưa thể vận hành chính thức.
Có mặt tại Nhà máy xử lý nước thải KCN Quán Ngang, chúng tôi ghi nhận một khung cảnh đối lập hoàn toàn với kỳ vọng ban đầu.
Toàn bộ khu nhà máy quy mô lớn với hệ thống bể xử lý, hồ chứa, nhà điều hành, mạng lưới thu gom – thoát nước… đã được xây dựng khá hoàn chỉnh. Những khối bê tông đồ sộ, các bể xử lý đủ kích cỡ, hệ thống ống dẫn kéo dài hàng cây số cho thấy đây từng là một dự án được đầu tư bài bản.
Nhưng bên trong lại là sự im lặng đến lạnh lẽo. Các phòng làm việc cửa đóng then cài. Không một thiết bị vận hành. Những bể xử lý phủ rong rêu, nước đọng lâu ngày đổi màu. Một số thiết bị đã có dấu hiệu xuống cấp; một số vị trí trong hệ thống thu gom, thoát nước xuất hiện hư hỏng cục bộ.
Phải khá lâu sau, chúng tôi mới gặp một bảo vệ cùng một nhân viên kỹ thuật có mặt tại đây. Ông Nguyễn Xuân Kỷ, nhân viên Công ty CP Kỹ thuật Seen – đơn vị cung cấp thiết bị, cho biết nhà máy đã từng vận hành thử nghiệm, nhưng thời điểm vận hành chính thức thì ông không nắm rõ, bởi nhiệm vụ của ông chỉ là trông coi các hạng mục đã thi công.
Trước đó, vào các ngày 21/3/2023, 4/4/2023 vả ngày 22/2/2024, Báo CAND đã có các bài viết: “Người dân dài cổ chờ nhà máy xử lý nước thải hoạt động”, “Cần làm rõ giá trị các hạng mục công trình xử lý nước thải KCN Quán Ngang” và “Sau nhiều lần lỡ hẹn, dự án xử lý nước thải hơn 100 tỷ đồng vẫn phải chờ”, trong đó nêu rõ Dự án Nhà máy xử lý nước thải KCN Quán Ngang được khởi công từ tháng 11/2017, với tổng mức đầu tư hơn 100 tỉ đồng, do Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Trị (cũ) làm chủ đầu tư, dự kiến hoàn thành vào năm 2020, nhưng đã 7 lần xin gia hạn mà vẫn chưa thể vận hành chính thức.
Theo ông Võ Thành Trung, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Khu kinh tế, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Trị, nguyên nhân dự án chậm tiến độ, chưa thể vận hành là do phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn, thay đổi thiết kế, công suất; đồng thời chịu tác động của dịch COVID-19 và xung đột Nga – Ukraine, khiến việc nhập khẩu thiết bị gặp nhiều khó khăn.
Ngoài ra, tháng 12/2023, khi chủ đầu tư gửi hồ sơ xin cấp phép môi trường, cơ quan chức năng yêu cầu bổ sung hạng mục hồ xử lý sự cố – nội dung chưa có trong thiết kế ban đầu. Việc này buộc dự án phải điều chỉnh, kéo dài thời gian, phát sinh thêm kinh phí và tiếp tục chậm tiến độ.
Đến tháng 11/2024, hạng mục hồ xử lý sự cố hoàn thành. Chủ đầu tư tiến hành đấu nối, vận hành thử nghiệm; ngày 31/3/2025, nhà máy được cấp Giấy phép môi trường số 34/GPMT-BNNMT. Dù vậy, do còn vướng thủ tục, mốc vận hành chính thức tiếp tục lùi đến dự kiến tháng 11/2026.
Theo người dân xã Gio Linh, nơi có KCN Quán Ngang, câu chuyện của nhà máy xử lý nước thải này không chỉ dừng lại ở việc một công trình chậm tiến độ. Đằng sau đó là nhiều vấn đề đáng suy ngẫm. Trước hết là hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Hơn 100 tỉ đồng đã được rót vào một công trình nhưng suốt nhiều năm chưa phát huy giá trị, trong khi một số hạng mục đã bắt đầu xuống cấp trước khi kịp vận hành.
Rồi đến câu chuyện môi trường. KCN Quán Ngang đi vào hoạt động từ năm 2008, thu hút nhiều doanh nghiệp sản xuất. Việc thiếu một hệ thống xử lý nước thải tập trung trong thời gian dài đặt ra nguy cơ đối với nguồn nước, đặc biệt tại khu vực hợp lưu sông Hiếu – Thạch Hãn.
Và trên hết là niềm tin. Khi một dự án hạ tầng thiết yếu liên tục lỡ hẹn, điều người dân và nhà đầu tư đặt câu hỏi không chỉ là bao giờ hoàn thành, mà còn là năng lực quản lý, điều hành và trách nhiệm trong quá trình triển khai.