Sông Kôn và nỗi lo sạt lở khi liên tiếp gia tăng tần suất khai thác cát

Những ngày đầu tháng 3/2026, nhiều hộ dân ở xã Bình Khê (Gia Lai) đã gửi đơn phản ánh tới Báo CAND (VPĐD tại Đà Nẵng), bày tỏ những băn khoăn liên quan đến hoạt động thăm dò và dự kiến khai thác cát trên sông Kôn, khu vực gần cầu Hữu Giang. Trong bối cảnh địa hình ven sông Kôn đã và đang có nhiều biến động, lo ngại việc hình thành thêm một mỏ cát mới có thể làm gia tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng trực tiếp đến đất sản xuất và đời sống của cộng đồng dân cư ven sông là vấn đề đáng được chính quyền địa phương lưu tâm.

Thêm một mỏ cát, thêm... mười nỗi lo

Những ngày qua, nhiều người dân ở thôn Hiểu Giang, xã Bình Khê lo sợ tình trạng sạt lở ăn vào khu vực ruộng đất sản xuất của họ nằm khá gần vị trí dự kiến cấp mỏ khai thác cát trên sông Kôn. Trong điều kiện mùa mưa bão diễn biến phức tạp, khó lường, gây ra hậu quả rất nghiêm trọng như thời gian cuối năm 2025 vừa qua, nhiều người càng lo ngại hơn nếu hoạt động khai thác diễn ra với tần suất lớn có thể làm biến đổi địa chất ven sông, gây sạt lở bờ sông và ảnh hưởng trực tiếp đến diện tích đất canh tác.

“Là người dân, chúng tôi chỉ mong được thông tin rõ ràng, đầy đủ nhất về các dự án khai thác cát, về tuyến đường vận chuyển và mức độ ảnh hưởng đến đất sản xuất. Nếu xảy ra sạt lở thì cuộc sống và sinh kế của chúng tôi ở đây sẽ bị tác động trực tiếp”, ông T.X.B., một người dân thôn Hiểu Giang, xã Bình Khê, phản ánh.

Theo UBND xã Bình Khê, hồ sơ dự án, hoạt động khai thác cát trên sông Kôn vừa được Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt do Công ty TNHH Xây dựng – Thương mại và Dịch vụ Tín Thành làm chủ đầu tư, triển khai tại khu vực thuộc xã Bình Khê với diện tích khoảng 8,42ha.

Tại Quyết định số 15/QĐ-UBND Gia Lai, ngày 5/1/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt kết quả thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) Dự án khai thác cát làm vật liệu xây dựng thông thường tại sông Kôn, xã Bình Khê, tỉnh Gia Lai của doanh nghiệp kể trên, trữ lượng địa chất được đưa vào thiết kế khai thác khoảng 223.715m³ cát, trong đó trữ lượng huy động khai thác khoảng 210.190m³, thời gian khai thác dự kiến 6 năm. Công suất khai thác năm đầu khoảng 30.190m³, từ năm thứ hai đến năm thứ sáu khoảng 36.000m³ mỗi năm.

Phương án khai thác chia khu vực mỏ thành 6 khoảnh tương ứng với từng năm khai thác. Tuyến khai thác được bố trí song song với hướng dòng chảy của sông, thực hiện từ thượng lưu xuống hạ lưu và từ lòng sông tiến dần vào phía bờ. Phương tiện khai thác chủ yếu là máy đào có dung tích gầu khoảng 1,25m³. Theo kế hoạch được phê duyệt, hoạt động khai thác tại mỏ cát này diễn ra trong khung giờ hành chính, mỗi ngày khoảng 8 giờ, từ 7h đến 11h30 và 13h30 đến 17h; thời gian vận chuyển cát ra vào khu vực dự án dự kiến từ 8h đến 17h.

Điều đáng chú ý là ngay trong Báo cáo ĐTM của dự án, nhiều nguy cơ cũng đã được chỉ ra nếu hoạt động khai thác không được kiểm soát chặt chẽ. Cụ thể, việc khai thác cát trên sông Kôn có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của con sông, từ đó tiềm ẩn nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng trực tiếp đến diện tích đất sản xuất và hoa màu của người dân ven sông.

Bên cạnh đó, một số hạng mục của dự án cũng được cảnh báo có thể tác động đến môi trường khu vực. Đó là tuyến đường nội bộ và bãi lưu chứa cát tạm nếu bố trí không hợp lý có thể cản trở dòng chảy trong mùa mưa. Hoạt động vận chuyển cát bằng xe tải tiềm ẩn nguy cơ rơi vãi vật liệu, phát sinh bụi và gây hư hỏng các tuyến giao thông nông thôn, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.

Trong quá trình được tham vấn, nhiều hộ dân bày tỏ lo ngại khi trên sông Kôn đã tồn tại một số điểm khai thác cát. Chính vì vậy, việc tiếp tục hình thành thêm một mỏ mới có thể làm gia tăng áp lực lên dòng chảy tự nhiên của con sông. Nếu hoạt động khai thác diễn ra với tần suất lớn trong thời gian dài, nguy cơ sạt lở bờ sông và ảnh hưởng đến diện tích đất sản xuất ven sông là điều khó tránh khỏi.

Một số hộ dân cũng còn cho biết, quá trình tham vấn cộng đồng đối với dự án vẫn còn những điểm chưa thật sự rõ ràng. Việc lấy ý kiến chủ yếu tập trung vào một số hộ liên quan đến vấn đề bồi thường tuyến đường vận chuyển, trong khi nhiều hộ dân sinh sống ven sông – những người có thể chịu tác động trực tiếp nếu xảy ra sạt lở, lại chưa được tham gia đầy đủ.

Thực tế cho thấy, hoạt động khai thác cát trên sông Kôn thời gian qua chưa được quản lý chặt từ đó gây nhiều hệ lụy. Cuối năm 2025, Công an tỉnh Gia Lai đã triệt phá một đường dây khai thác cát trái phép quy mô lớn trên tuyến sông này, phát hiện và tạm giữ nhiều phương tiện như xe tải, máy đào, ô tô cùng hơn 400m³ cát khai thác trái phép. “Những vụ việc này cho thấy áp lực khai thác khoáng sản trên dòng sông Kôn là không nhỏ, trong khi đây là con sông có vai trò quan trọng đối với đời sống và sản xuất của người dân trong lưu vực”, một người dân không giấu dược băn khoăn.

Cần lắng nghe, giải quyết thấu đáo lo lắng của người dân

Trao đổi với PV Báo CAND mới đây, ông Nguyễn Công Đệ, Chủ tịch UBND xã Bình Khê cho biết chính quyền đã nắm bắt các phản ánh của người dân liên quan đến hoạt động khai thác cát trên sông Kôn và đang phối hợp với các cơ quan chức năng của tỉnh để kiểm tra, xử lý theo quy định.

Theo ông Đệ, ngày 5/3 vừa qua, UBND xã Bình Khê đã tổ chức cuộc họp với Ban Chỉ đạo quản lý hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản và Tổ quản lý khoáng sản của xã nhằm rà soát tình hình khai thác trên địa bàn. Cuộc họp có sự tham gia của các bộ phận chuyên môn, Công an xã, trưởng các thôn cùng các đơn vị, lực lượng khác có liên quan. Sau cuộc họp, chính quyền địa phương yêu cầu các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi khai thác khoáng sản trái phép.

Trong khi đó, cũng liên quan đến hoạt động khai thác cát trên sông Kôn, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Gia Lai ngày 9/2/2026, UBND xã Bình Khê đã chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) và các cơ quan, đơn vị liên quan cùng Công ty Cổ phần Khoáng sản và Bất động sản Việt Nam Group tổ chức đối thoại với các hộ dân thôn Hòa Thuận, xã Bình Khê.

Theo lãnh đạo UBND xã Bình Khê, tại cuộc họp này, sau khi đơn vị tư vấn đại diện doanh nghiệp vừa kể thông qua báo cáo ĐTM dự án Khai thác cát làm vật liệu xây dựng thông thường (diện tích 5ha) tại sông Kôn, một số hộ dân ở thôn Hòa Thuận có ý kiến chưa đồng thuận vì còn lo ngại đến nguy cơ sạt lở đối với diện tích đất sản xuất nằm gần ranh giới phía Bắc của dự án và làm thay đổi hiện trạng lòng sông gây khó khăn cho việc đi lại trong hoạt động sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi.

Cũng tại cuộc họp này, đại diện Sở NN&MT tỉnh, UBND xã Bình Khê, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Ban Nhân dân thôn Hòa Thuận đã phân tích, đánh giá các nguy cơ có thể ảnh hưởng, tác động đến môi trường của dự án; qua đó đã giải thích sự phù hợp của các giải pháp về phương án cải tạo và phục hồi môi trường, kế hoạch quản lý và giám sát môi trường định kỳ, đồng thời Công ty cũng đã cam kết sẽ chấp hành nghiêm các nội dung theo ĐTM sau khi được cấp thẩm quyền phê duyệt và chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu để xảy ra các vấn đề ảnh hưởng đến môi trường và sản xuất của nhân dân tại khu vực xung quanh dự án, tuy nhiên, vẫn còn 7 hộ dân kiên quyết không thống nhất với việc triển khai dự án vì lo ngại như kể trên.

Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng, nhất là cát ngày càng gia tăng, khai thác cát là nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, cùng với mục tiêu phát triển, việc quản lý chặt chẽ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ổn định đời sống người dân ven sông vẫn là yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương.

Những băn khoăn của người dân bên dòng sông Kôn vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một địa phương, mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường minh bạch, giám sát chặt chẽ các hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên – nguồn lực quan trọng nhưng cũng rất dễ bị tổn thương nếu thiếu sự quản lý hiệu quả. Và đặc biệt, sự bình yên của người dân vẫn phải là yếu tố quan trọng bậc nhất được đặt lên hàng đầu. Những băn khoăn của người dân vì thế cần được lắng nghe, xem xét, giải quyết thấu tình, đạt lý…