Thuỷ điện Hồi Xuân “chết đuối gần bờ”
Sau hơn 15 năm xây dựng (dự án thuỷ điện Hồi Xuân có tổng mức đầu tư ban đầu hơn 3.300 tỷ đồng), đã hoàn thành hơn 90% khối lượng nhưng “đắp chiếu” từ 2018 đến nay. Đây là một trong 4 dự án trên cả nước vừa được Ban chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đưa vào diện theo dõi…
Theo tìm hiểu của phóng viên, Dự án thủy điện Hồi Xuân do Công ty CP Đầu tư và Xây dựng điện Hồi Xuân VNECO (thuộc Tổng Công ty CP Xây dựng điện Việt Nam) đầu tư trên sông Mã (thuộc địa phận thị trấn Hồi Xuân, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa), trên diện tích hơn 600ha, với tổng mức đầu tư 3.320 tỷ đồng. Nhà máy có công suất 102MW, sản lượng điện hằng năm là 432 triệu kWh. Khi hoàn thành, dự án kỳ vọng sẽ đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Thanh Hóa, là nguồn cung ứng điện cho khu vực miền Trung và cả nước.
Dự kiến ban đầu, khoảng tháng 10/2012, thủy điện Hồi Xuân sẽ chặn dòng lần một, cuối năm 2013 chặn dòng lần hai, đến giữa năm 2014 thì tích nước hồ chứa và phát điện tổ máy số một vào tháng 9 cùng năm. Thế nhưng, từ khi khởi công đến tháng 6/2014, tiến độ triển khai dự án này rất chậm, do chủ đầu tư không thu xếp được nguồn tài chính. Năm 2014, dự án chuyển giao cho Công ty Dịch vụ thương mại sản xuất và xây dựng Đông Mê Kông và được Chính phủ bảo lãnh khoản vay thương mại 125 triệu USD. Năm 2016 dự án tái khởi động nhưng đến cuối năm 2018 lại tiếp tục dừng thi công giữa chừng.
Theo báo cáo của chủ đầu tư dự án, khối lượng hoàn thành của dự án ước đạt 93%. Những hạng mục chưa hoàn thành bao gồm: Đập dâng bờ trái và phải; lao dầm và đổ bê tông sàn cầu đập tràn (2 khoang), lắp đặt cửa van và thiết bị nâng hạ (5 bộ); gia cố mái kênh dẫn vào, nạo vét vệ sinh trước cửa nhận nước; chống thấm bổ sung và hoàn thiện, lắp đặt thiết bị quản lý vận hành; hoàn thiện, thí nghiệm và vận hành thử nghiệm; chưa thu hồi 81,24ha đất và chi trả các khoản tiền đền bù khác.
Tại thời điểm phóng viên ghi nhận công trường thủy điện Hồi Xuân cho thấy, không có hoạt động xây dựng; các dãy nhà điều hành, nhà ở dành cho kỹ sư, công nhân hầu hết trong tình trạng “cửa đóng, then cài”, cỏ mọc um tùm; các trang thiết bị, máy móc, xe vận chuyển rơi vào tình trạng “đắp chiếu”, hoen rỉ... Cùng với đó, chủ đầu tư dự án còn đang nợ nhiều công trình đối với các địa phương bị ảnh hưởng, như: Tiền hỗ trợ di dời nhà ở, xây dựng kè, nhà văn hóa, sân bóng cho người dân khu tái định cư Sa Lắng, trạm y tế, trường học, cầu bắc qua sông Mã...
Báo cáo của UBND huyện Quan Hóa nhấn mạnh, việc chậm tiến độ, dừng thi công đã gây ảnh hưởng đến đời sống người dân trong vùng dự án, cũng như kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Để thực hiện dự án, 500 hộ dân đã phải di dời, tuy nhiên, chủ đầu tư mới bố trí được 1 khu tái định cư. Ngoài ra, chủ đầu tư cũng chưa hoàn trả 5 tuyến đường giao thông tránh ngập, 2 tuyến đường và 2 cầu treo thi công dang dở, người dân đang phải di chuyển bằng đò qua sông Mã.
Từ năm 2018 đến nay, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, điều hành liên quan đến Dự án Thủy điện Hồi Xuân; đồng thời đã có nhiều văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính về tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho dự án. Thủ tướng Chính phủ cũng đã có các văn bản chỉ đạo các bộ, ngành và cơ quan liên quan vào cuộc, giải quyết. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn trong tình trạng “đắp chiếu”.
Được biết, năm 2022, dự án thuỷ điện Hồi Xuân được Thanh tra Chính phủ vào cuộc thanh tra, chưa công bố kết quả. Tiếp đó, năm 2023, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Công Thương vào cuộc tìm cách tháo gỡ cho dự án nhưng vẫn chưa thể hoàn thiện. Mới đây, ngày 25/3/2025, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí đã thống nhất đưa một số vụ án, vụ việc có dấu hiệu lãng phí vào diện theo dõi, gồm: Vụ án “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí” liên quan đến sai phạm tại Dự án Tòa nhà Trung tâm điều hành và giao dịch thương mại, Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VCEM); Dự án Thủy điện Hồi Xuân, tỉnh Thanh Hóa; Dự án Xây dựng trụ sở Bộ Ngoại giao; Tiểu dự án 2 (Lim - Phả Lại), thuộc Dự án Tuyến đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân.