Vì sao các trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc - Nam qua miền Trung thi công mãi không xong?
Hệ thống trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn từ Ninh Bình đến Quảng Trị dù đã nhiều lần được thúc tiến độ nhưng điệp khúc gia hạn vẫn tiếp diễn. Sự “vắng bóng” các trạm dừng nghỉ khiến tài xế phải lái xe liên tục trong cung đường hơn 500km chính là một trong những nguyên nhân khiến tai nạn trên tuyến gia tăng trong thời gian qua.
Dự án đầu tư xây dựng và vận hành trạm dừng nghỉ tại Km427+035, tuyến cao tốc phía Đông, đoạn Nghi Sơn - Diễn Châu đặt tại xã Minh Châu, tỉnh Nghệ An có diện tích khoảng 8,9ha (diện tích bên phải tuyến là 4,3ha, bên trái tuyến là 4,55ha), tổng mức đầu tư gần 340 tỷ đồng do liên danh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Công ty Xăng dầu Thừa Thiên - Huế cùng góp vốn đầu tư.
Trạm dừng nghỉ được đầu tư quy mô với hệ thống nhà dịch vụ 2 tầng; trạm cấp nhiên liệu (cây xăng dầu, trạm sạc xe điện); xưởng bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện; trạm cấp nước, trạm bơm, bể chứa; nhà đặt máy phát điện dự phòng; khu tập kết rác và các hạng mục công trình phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật khác. Dự án được khởi công từ tháng 1/2025 và kế hoạch sẽ đưa vào vận hành từ tháng 1/2026. Song song với quá trình thi công, từ đầu năm 2025 đến nay dự án này đã đưa vào khai thác tạm. Đến thời điểm hiện nay, đã quá thời hạn về đích nhưng dự án vẫn đang là một công trình ngổn ngang, dang dở.
Mới đây nhất, Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) đã yêu cầu chủ đầu tư phải đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành vào dịp 30/4 để phục vụ người dân, tạo sự đồng bộ về hạ tầng giao thông song dự án vẫn tiếp tục trễ hẹn. Đến thời điểm hiện tại, các hạng mục chính như nhà dịch vụ, trạm cấp nhiên liệu, xưởng sửa chữa, bảo dưỡng vẫn đang quá trình xây dựng phần thô, phần nền sân đỗ xe chưa được thảm nhựa, thậm chí một phần diện tích chỉ mới đến công đoạn đắp đất, lu lèn nền. Tài xế và hành khách ra vào khu vực khai thác tạm được bố trí nghỉ ngơi cạnh những chiếc bàn, ghế nhựa tạm bợ, nhếch nhác. Các hạng mục đã hoàn thành là hoàn thiện đấu nối ra tuyến chính, trạm biến áp và đưa vào sử dụng nhà vệ sinh.
Cũng trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đoạn Hàm Nghi - Vũng Áng có Trạm dừng nghỉ tại Km534+310 thuộc địa phận xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh do Công ty CP Tập đoàn Xuân Khiêm đầu tư. Dự án có diện tích 10ha (mỗi bên 5ha), được triển khai thi công từ tháng 4/2025. Theo hợp đồng ký kết giữa chủ đầu tư với Cục Đường bộ Việt Nam, trạm dừng nghỉ tại Km534+310 cao tốc Hàm Nghi – Vũng Áng sẽ hoàn thành vào tháng 6/2026. Trước đó, Chủ đầu tư dự kiến sẽ đưa vào khai thác tạm vào dịp 2/9/2025 nhưng không kịp tiến độ. Đến cuối năm 2025, Trạm dừng nghỉ này mới đưa vào khai thác tạm để phục vụ dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu Công ty CP Tập đoàn Xuân Khiêm phải hoàn thiện, đến tháng 6/2026 thì chính thức đưa vào vận hành.
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, dự án chỉ mới hoàn thiện khoảng 80% các công trình, hạng mục. các hạng mục như cửa hàng xăng dầu, nhà vệ sinh, các tuyến đường nội bộ, hệ thống cây xanh ở trạm dừng nghỉ cơ bản được hoàn thành. Trong đó, các hạng mục chính của dự án là các hạng mục như cửa hàng xăng dầu, nhà vệ sinh, các tuyến đường nội bộ, hệ thống cây xanh ở trạm dừng nghỉ cơ bản được hoàn thành. Theo Chủ đầu tư, khi hoàn thiện và đưa vào khai thác đồng bộ, ở cả 2 chiều di chuyển sẽ cơ bản đáp ứng nhu cầu của tài xế với bãi đỗ có thể đáp ứng được tối đa 80 - 100 phương tiện cùng lúc.
Nằm xen giữa hai trạm dừng nghỉ tại Km427+035 và Km534+310 còn có trạm dừng nghỉ tại Km478+200 cao tốc Diễn Châu - Bãi Vọt ở địa phận xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh. Dự án này có diện tích 6ha (mỗi bên 3ha) do liên danh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) - Công ty Xăng dầu Thừa Thiên Huế làm chủ đầu tư. Tiến độ của dự án này ì ạch nhất tuyến, đến thời điểm hiện nay chỉ mới đang trong giai đoạn san lấp mặt bằng.
Theo quy hoạch đã được phê duyệt, cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Thanh Hóa đến TP Huế với chiều dài khoảng 500km có 7 trạm dừng nghỉ. Các trạm này đặt tại các vị trí gồm Km329+700 (Mai Sơn - QL45), Km427+035 (Nghi Sơn - Diễn Châu), Km478+200 (Diễn Châu - Bãi Vọt), Km534+310 (Hàm Nghi - Vũng Áng), Km594+400 (Vũng Áng - Bùng), Km651 (Bùng - Vạn Ninh) và hai trạm tạm tại Km64+500 (trái tuyến) và Km77+800 (phải tuyến) trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn. Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng đã nhiều lần chỉ đạo, yêu cầu các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa vào khai thác để phục vụ người dân, đồng bộ hạ tầng giao thông nhưng đến nay, cả 7 dự án đều đang trong quá trình thi công, vận hành tạm trong điều kiện thiếu thốn, nhếch nhác, không đảm bảo vệ sinh môi trường cũng như an toàn cho các phương tiện và người dân.
Nguyên nhân của việc chậm tiến độ, theo đại diện các chủ đầu tư xuất phát từ việc tất cả các dự án có sự điều chỉnh quy mô so với phê duyệt ban đầu dẫn đến chậm bàn giao mặt bằng để thi công. Ngoài ra, xuất phát từ nhiều lý do, nhất là ảnh hưởng của thời tiết mưa gió, khó khăn về nguồn vật liệu xây dựng, đường tiếp cận công trường hạn chế là những nguyên nhân dẫn đến các trạm dừng nghỉ không về đích đúng hẹn. Tuy nhiên, nguyên nhân chính vẫn là sự thiếu quyết liệt từ phía nhà đầu tư, không chỉ chậm hoàn thiện thủ tục mà nhiều doanh nghiệp còn tổ chức thi công cầm chừng, dàn trải và chưa đồng bộ.
Cuối năm 2025 Cục Đường bộ Việt Nam tiến hành kiểm tra các dự án đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đoạn từ tỉnh Nghệ An đến Quảng Bình đã đánh giá các trạm trên cao tốc Nghi Sơn - Diễn Châu và Diễn Châu - Bãi Vọt tiến độ triển khai rất chậm, không đáp ứng yêu cầu. Tại trạm trên cao tốc Hàm Nghi - Vũng Áng và Vũng Áng - Bùng phải hoàn thành cuối năm 2025, tuy nhiên đến nay cả hai trạm dừng nghỉ này vẫn chưa thể đưa vào khai thác chính thức.
Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, trong đó có đoạn qua các tỉnh miền Trung sẽ phải hoàn tất, đưa vào vận hành hoặc khai thác tạm vào dịp trước Tết Nguyên đán Ất Tỵ 2025 và hoàn thiện, đồng bộ hoá trên toàn tuyến từ ngày 1/1/2026 để phục vụ tốt hơn nhu cầu nhân dân đi lại trên cao tốc và vận hành thu phí. Dù vậy, đến nay các trạm dừng nghỉ qua 6 tỉnh miền Trung với chiều dài hơn 500km vẫn chưa có bất kỳ trạm dừng nghỉ nào được vận hành chính thức, trong bối cảnh tuyến cao tốc Bắc - Nam hiện nay chỉ có 2 làn, vận tốc tối đa lên đến 90km và chưa có làn khẩn cấp chạy liên tục là thách thức không hề nhỏ cho tài xế lưu thông trên tuyến.
Thực tế cho thấy, trong thời gian vừa qua, trên một số đoạn, tuyến cao tốc như Hàm Nghi - Vũng Áng, Diễn Châu - Bãi Vọt, Vũng Áng - Bùng... liên tục xảy ra nhiều vụ tai nạn giao thông, thậm chí, cao tốc Hàm Nghi - Vũng Áng có ngày xảy ra tới 5 vụ va chạm, tai nạn giao thông. Nhận định của các chuyên gia giao thông cho thấy, nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông liên tục trên cao tốc, ngoài lỗi chủ quan trong ý thức của tài xế, các đoạn cao tốc Bắc - Nam hiện nay được đầu tư phân kỳ nên mỗi chiều chỉ có 2 làn xe và chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục, chưa có trạm dừng nghỉ cũng là một trong nguyên nhân chính.
Liên quan đến vấn đề này, ngày 11/5 tại phiên họp thứ 2 Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh - Đối ngoại Quốc hội Lê Tấn Tới cũng nêu vấn đề cho rằng, dịp lễ 30/4 và 1/5 nhân dân bức xúc, phản ánh về việc chạy xe trên cao tốc gần 300km từ Trung Lương xuống Cà Mau “mà không biết ghé vào đâu” vì thiếu trạm dừng nghỉ. Theo đại biểu này, xây dựng hoàn thiện các trạm dừng nghỉ không chỉ nguyện vọng của nhân dân mà còn liên quan đến vấn đề ANTT, an toàn xã hội và môi trường. Trước đó, Bộ Xây dựng đã nhiều lần có văn bản yêu cầu khẩn trương hoàn thành toàn bộ trạm dừng nghỉ trên cao tốc nhưng tiến độ triển khai trên toàn tuyến vẫn còn rất chậm.