27 bức thư của Nixon gửi Nguyễn Văn Thiệu (Kỳ I)

Qua 27 bức thư này, người ta thấy quan hệ của Nguyễn Văn Thiệu với Tổng thống Nixon khăng khít, sâu sắc hơn quan hệ của bất kỳ tổng thống nào của miền Nam với các tổng thống Mỹ. Đương nhiên, quan hệ giữa Mỹ, người đã dựng lên, nuôi dưỡng và bảo vệ Việt Nam Cộng hòa bằng tiền của và xương máu người Mỹ, với các thủ lĩnh của Việt Nam Cộng hòa về mọi mặt chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao là chặt chẽ và thường xuyên. Dùng một danh từ của nhà sử học Pháp, Philippe Devillers, đó là quan hệ của một "vệ tinh" với chính quốc trong thời đại thực dân mới. Nhưng cần phải nói Nguyễn Văn Thiệu đã biết dọn đường để đi tới sự khăng khít đó.

Nguyễn Văn Thiệu lên làm "Quốc trưởng" miền Nam từ ngày 24/6/1965, trước khi Nixon vào Nhà Trắng. Khi đó Thiệu đang phục vụ Tổng thống Johnson. Sau khi bị cú Tết Mậu Thân năm 1968, Johnson phải từ bỏ mộng làm tổng thống thêm một nhiệm kỳ và Phó Tổng thống Humphrey ra tranh cử Tổng thống với Nixon nhiệm kỳ 1968 - 1972.

Năm 1968 là năm có nhiều biến cố liên quan đến Johnson. Tết Mậu Thân đã giáng một đòn chí tử vào sự nghiệp của Johnson: Kế hoạch ra ứng cử một nhiệm kỳ nữa với danh nghĩa "ứng cử viên hòa bình" bị phá sản hoàn toàn, khiến ông phải tuyên bố không ra ứng cử nữa. Kế hoạch tiến hành cuộc chiến tranh cục bộ ở miền Nam, cuộc chiến tranh bằng không quân nhằm tàn phá miền Bắc Việt Nam cũng thất bại, buộc ông phải chấm dứt ném bom miền Bắc, chấp nhận ngồi đàm phán với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong tình hình đó, thế ứng cử của Humphrey là mạnh do việc chấm dứt ném bom miền Bắc. Johnson muốn cùng Nguyễn Văn Thiệu ra một tuyên bố chung về chấm dứt ném bom miền Bắc để tỏ sự nhất trí giữa Mỹ và Việt Nam Cộng hòa. Thông qua bà Anna Chennault, người Mỹ gốc Hoa, vợ của Tướng Chennault, nguyên Tư lệnh Không quân Mỹ ở Trung Quốc trong thời gian Nhật Bản đánh Trung Quốc, Nixon bí mật lôi kéo Nguyễn Văn Thiệu làm chậm việc tuyên bố chấm dứt ném bom, nếu được, nhất định sẽ gạt được Humphrey.

Chấp nhận đề nghị của Nixon, Nguyễn Văn Thiệu nêu hết lý do này đến lý do khác, trì hoãn việc tiếp Đại sứ Bunker, Johnson biết có sự liên lạc giữa Nixon và Thiệu như sau này ông viết trong hồi ký, nhưng còn hy vọng thuyết phục được Thiệu. Cuối cùng ông quyết định "đi một mình" và ngày 31/10 ông tuyên bố sẽ chấm dứt ném bom miền Bắc ngày 1/11/1968. Đến 19h ngày hôm đó, Thiệu còn đề nghị "xem lại" bản dự thảo tuyên bố chung.

Ông Xuân Thủy và ông Harriman đã thỏa thuận Mỹ sẽ chấm dứt ném bom từ phiên họp ngày 26/10/1968, nhưng do sự phá bĩnh của Thiệu, mãi ngày 1/11/1968, Johnson mới chấm dứt ném bom. Còn quá ít ngày, Humphrey không lợi dụng được việc chấm dứt ném bom. Ngày 6/11, Nixon, ứng cử viên đảng Cộng hòa trúng cử Tổng thống với 43,3% số phiếu, còn Humphrey, ứng cử viên đảng Dân chủ, thua sát nút với 42,7% số phiếu. Johnson được một bài học về "đồng minh" của mình.

Nixon được vào Nhà Trắng.

Nguyễn Văn Thiệu đã dọn được con đường "hợp tác" với quan thầy mới. Quan hệ Nixon - Thiệu phải tính từ lúc này, không phải chỉ trong công việc mà còn trong thân tình. Trong thư có lần Nixon hỏi thăm "phu nhân Tổng thống", có lần mời "Tổng thống và phu nhân" đến thăm tư thất tại San Clemente (California).

Bức thư trước khi Nixon thăm Bắc Kinh

Bức thư thứ nhất đề ngày 31/12/1971, bức thư cuối cùng đề ngày 13/6/1973. Toàn bộ các thư đều nói tới chủ trương của Nixon về những vấn đề lớn liên quan tới quan hệ Mỹ - Việt, hoặc là trao đổi với Thiệu về các cuộc đàm phán ở Paris. Những thư đáng kể là những thư sau đây:

Bức thư ngày 31/12/1971, thông báo cho Thiệu biết Mỹ cải thiện quan hệ với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Nixon đang chuẩn bị đi thăm Trung Quốc. Đối với thế giới, bản thân nước Mỹ và cuộc chiến tranh Việt Nam và tất nhiên là đối với chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, chuyến đi thăm lịch sử của Nixon có một ý nghĩa rất lớn, thậm chí có một tầm vóc hành tinh. Nguyễn Văn Thiệu tin rằng, Nixon sẽ bàn về vấn đề Việt Nam với Trung Quốc. Khả năng tốt nhất là Nixon tranh thủ được sự đồng tình của Trung Quốc chấm dứt viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngay trong trường hợp này cái giá Nixon phải trả là cái gì, là vấn đề Đài Loan hay là vấn đề miền Nam Việt Nam. Trường hợp xấu nhất là Nixon bỏ mặc Việt Nam Cộng hòa, chỉ biết vấn đề lợi ích của Mỹ.

Nixon hiểu nỗi lòng của Thiệu. Sau khi khẳng định mục đích chuyến đi là "để làm sáng tỏ lập trường của Chính phủ chúng tôi và Chính phủ Trung Quốc về các vấn đề còn ngăn cách chúng tôi và đặt ra cách tiếp tục liên lạc với nhau và hy vọng "các cuộc nói chuyện ở Bắc Kinh sẽ là một bước tiến lớn đầu tiên đi tới làm dịu tình hình căng thẳng tồn tại từ lâu giữa hai nước", Nixon nhấn mạnh: "Ông có thể tin chắc rằng, ở Bắc Kinh tôi sẽ không đi đến một thỏa thuận nào có hại đến các nước khác, hoặc thỏa thuận nào về các vấn đề liên quan đến nước khác".

Về vấn đề Việt Nam, Nixon "sẽ trình bày một cách rõ ràng và mạnh mẽ lập trường của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa là cuộc chiến tranh ở Việt Nam phải được chấm dứt bằng thương lượng trực tiếp với Hà Nội, hoặc nếu điều đó không thực hiện được thì bằng khả năng ngày càng tăng của Việt Nam Cộng hòa trong việc tự bảo vệ mình chống lại cuộc xâm lược của Hà Nội".

Trên thực tế khi ở Bắc Kinh, Nixon có đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ ông thương lượng với Hà Nội theo những điều kiện thuận lợi. Nixon nói Mỹ sẽ rút quân và căn cứ của Mỹ ở Đài Loan. Chu Ân Lai đồng ý với Nixon là Mỹ sẽ rút dần dần lực lượng và căn cứ của Mỹ ở Đài Loan theo nhịp giảm bớt căng thẳng trong khu vực này. Câu mập mờ này bao hàm ý nghĩa Trung Quốc càng đẩy nhanh việc chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam, thì càng đẩy nhanh việc Mỹ rút lực lượng quân sự và căn cứ quân sự của Mỹ ở Đài Loan. (xem tiếp kỳ sau)