EVN không thể mãi tăng giá điện để bù lỗ

EVN muốn tăng giá thêm 9,7%?

Trong nhiều kiến nghị của mình, EVN rất “tha thiết” được cho phép điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường, bởi tình hình tài chính của họ thực sự rất tệ. Tại cuộc họp với Bộ Công thương, ông Dương Quang Thành, Phó Tổng giám đốc EVN cho biết: Giá điện phải tăng để EVN không tiếp tục lỗ, có nguồn thu thể bù đắp cho khoản lỗ của năm 2010, và có tích lũy để tiếp tục đầu tư vào điện. Có thể kể đến đó là khoản lỗ 8.000 tỷ đồng của năm ngoái, cộng với lỗ năm nay hơn 2.000 tỷ và việc liên tục bị các đối tác hối thúc trả nợ khoảng gần chục nghìn tỷ đồng khác.

Thêm nữa, từ nay đến 2015, Tập đoàn này còn dự kiến cần khoảng 832.000 tỷ đồng vốn để đầu tư vào các dự án điện, trong khi họ mới thu xếp được khoảng 1/3. Vậy mức tăng giá mà EVN dự kiến đề xuất sẽ là bao nhiêu? Cho đến thời điểm này, tất cả câu trả lời mà chúng tôi nhận được là “đang tính toán”.

Ngay khi có thông tin EVN đề xuất tăng giá, chúng tôi đã có trao đổi với ông Dương Quang Thành, Phó Tổng giám đốc EVN và Thứ trưởng Bộ Công thương Hoàng Quốc Vượng, tuy nhiên không ai đưa ra thông tin nào cụ thể. Theo bản tin thời sự ngày 18/9 của VTV, EVN cho biết với mức giá hiện nay họ đang lỗ 300 đồng/kWh, và giá bán phải 1.360 đồng/kWh mới hòa vốn. Như vậy, dường như “nguyện vọng” của EVN là tăng thấp nhất ở mức 120 đồng/kWh trở lên, tương đương xấp xỉ 9,7%?

Chiều 19/9, phóng viên Báo CAND đã liên lạc với ông Dương Quang Thành để xác nhận thông tin, tuy nhiên ông Thành từ chối bình luận về con số này. Dù vậy, thời điểm hiện nay cũng chưa biết liệu liên Bộ Tài chính – Công thương có thông qua việc tăng giá hay không?

Đầu tiên phải kể đến việc tăng giá điện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lạm phát, vốn đã gần như không thể đạt được chỉ tiêu 17% được Quốc hội đưa ra. Thêm vào đó, các DN hiện đang liêu xiêu vì lãi suất cao, vì những khó khăn từ đầu năm đến nay, sẽ là quá khó để họ lại chịu thêm cơn sốc tăng giá điện.

Bù lỗ không thể chỉ bằng cách tăng giá điện

Việc tăng giá điện cho phù hợp với chi phí đầu vào hiện về cơ bản được ủng hộ, và là một việc nên làm. Thứ nhất, do chúng ta đang thiếu điện, cần có vốn và một mức giá điện đủ để hấp dẫn nhà đầu tư.

Thứ 2, việc giữ giá thấp đang khiến chúng ta sử dụng điện quá lãng phí và trở thành nơi chứa đựng công nghệ “rác”, lỗi thời, thành nơi xuất khẩu năng lượng giá rẻ. Có thể đơn cử tại một số tỉnh phía Bắc hiện có rất nhiều DN của Trung Quốc đang đầu tư nhà máy quặng, mua điện của Tổng Công ty Điện lực miền Bắc với giá rẻ hơn giá đơn vị này mua từ Trung Quốc về. Những nghịch lý này không thể tồn tại mãi, và ngân sách Nhà nước cũng không phải túi “Thạch Sanh” thể bù mãi cho giá điện.

Mới đây, trong Công văn trả lời Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng về một số đề xuất Bộ Công thương, tân Bộ trưởng Tài chính Vương Đình Huệ cũng cho biết quan điểm “nhất trí về mặt nguyên tắc, phải thực hiện điều chỉnh giá điện theo hướng đảm bảo bù đắp đủ chi phí sản xuất kinh doanh điện”.

Vậy tại sao lần nào EVN lên tiếng về nguyện vọng “chính đáng” muốn tăng giá cũng vấp phải sự phản đối, hoặc ít nhất là nghi hoặc từ phía dư luận? Vấn đề chính là ở tính minh bạch. Hiện tất cả những gì người dân được biết là EVN lỗ hàng chục nghìn tỷ, nhưng cụ thể vì sao lại lỗ thì không được biết. Trong số lỗ đó, có bao nhiêu % do nguyên nhân khách quan, và bao nhiêu % do sự điều hành yếu kém của EVN?

Nếu cứ báo cáo lỗ và đòi tăng giá thì dư luận đương nhiên không phục. Đơn cử như việc tổn thất điện năng hiện nay của chúng ta quá lớn và hiệu quả sử dụng năng lượng của các nhà máy điện thấp – đều là những nguyên nhân dẫn đến tăng giá điện.

Theo thống kê của EVN, trong 8 tháng đầu năm nay sản lượng điện sản xuất và mua là 69,411 tỉ kWh, nhưng điện thương phẩm chỉ có 61,723 tỉ kWh. Như vậy, có đến phần lớn của hơn 7,67 tỉ kWh (chiếm 11,04%) đã thất thoát, với lãng phí đến hàng chục nghìn tỷ đồng.

Nếu giảm bớt được con số này, giá điện sẽ bớt nhiều gánh nặng. Thêm vào đó là bài toán tính cấu thành của giá đầu vào, liệu có được công bố một cách rõ ràng với người dân? Giá đầu vào để tính toán giá điện có 3 yếu tố chính là: tỷ giá VND/USD, giá nhiên liệu (than, khí) và cơ cấu sản lượng điện phát. Những yếu tố này trong thời gian qua đều tương đối ổn định, cộng với nguồn điện giá rẻ từ thủy điện đang tương đối dồi dào, thì đâu là nguyên nhân cụ thể dẫn đến việc phải tăng giá cũng đang là dấu hỏi.