Những khó khăn của công tác thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là công tác phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội, trực tiếp ảnh hưởng đến quyền về tài sản, nhân thân của các bên đương sự và những người có liên quan. Việc tổ chức thi hành bản án, quyết định của tòa án sẽ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ về tài sản của các bên đương sự. Do vậy, chẳng mấy người tự nguyện thi hành án trừ khi không thể trốn tránh được và những khó khăn, rào cản trong thi hành án vì thế luôn xuất hiện với muôn hình vạn trạng....

Nhức nhối khiếu tố, can thiệp....

Tìm hiểu các vụ việc THADS cụ thể chúng tôi nhận thấy, trong quá trình tổ chức thi hành án cho thấy, nhiều đương sự có điều kiện thi hành án nhưng vẫn cố tình chây ỳ, không tự nguyện thi hành án, thậm chí có trường hợp còn chống đối quyết liệt, nhiều trường hợp không hiểu trình tự thủ tục thi hành án hoặc lợi dụng quyền tự do dân chủ của công dân làm đơn khiếu nại, tố cáo không đúng qui định của pháp luật, nhằm để trì hoãn việc thi hành án.

Nhiều trường hợp khiếu nại, tố cáo, nhưng cơ quan THADS đã giải quyết khiếu nại hết thẩm quyền nhưng các đương sự vẫn tiếp tục khiếu nại gửi đến nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, thậm chí có trường hợp còn tổ chức tụ tập đông người, gây rối trật tự...

Còn nhớ, cách đây vài năm, một bên đương sự trong vụ tranh chấp nhà 15 Thuốc Bắc (Hà Nội) đã thuê một số thương binh đến bao vây trụ sở Bộ Tư pháp để gây sức ép về thi hành án. Theo bà Vũ Thị Hằng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 Cục THADS cho biết, đây cũng không phải là trường hợp hiếm gặp. Mặc dù Cục THADS đã chỉ đạo THADS địa phương chú trọng giải quyết các đơn khiếu tố về THADS, nhất là những vụ việc bức xúc, phức tạp, kéo dài, song tình trạng khiếu nại về THADS vẫn còn nhiều, tuy không tập trung đông người nhưng lại gay gắt.

Hết năm 2008 còn hơn 300 trường hợp khiếu nại, 14 trường hợp tố cáo chưa giải quyết xong,.. Có lẽ chính vì sự khó khăn, phức tạp này mà năm 2009 Cục THADS chỉ dám đặt chỉ tiêu giảm 1/4 các vụ khiếu tố phức tạp, kéo dài.

Theo ông Nguyễn Thanh Thủy - Phó cục trưởng Cục THADS, một nguyên nhân đã ảnh hưởng trực tiếp và làm phát sinh khiếu nại, tố cáo là nhiều bản án, quyết định của tòa án đã được tổ chức thi hành án xong, lại bị toà án, VKSND cấp trên kháng nghị yêu cầu xét xử lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, có nhiều trường hợp kéo dài nhiều năm liền nhưng vụ án vẫn chưa được xét xử xong.

Nhiều trường hợp đang tổ chức thi hành án thì bị tòa án, VKS yêu cầu hoãn, tạm đình chỉ để xem xét lại quyết định, bản án của tòa án cấp dưới và sau đó xét xử lại trái ngược nhau, dẫn đến tình trạng hoài nghi của các đương sự đối với việc xét xử và thi hành án, khiến họ không an tâm khi thực hiện quyền và nghĩa vụ thi hành án.

THADS thêm phức tạp nếu người dân không đồng thuận.

Rồi cả những bản án, quyết định của tòa tuyên không rõ ràng, không có tính khả thi, có sai lầm hoặc sai sót về số liệu, khi cơ quan THADS phản ánh thì tòa án cũng không kịp thời giải thích bản án.

Bên cạnh đó, cũng có nhiều trường hợp người phải thi hành án lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo làm đơn khiếu nại, tố cáo sai sự thật hoặc gây rối, cản trở, trốn tránh việc thi hành án khiến cho bản án kéo dài, chưa thể thi hành được.

Một cán bộ THADS ở Hà Nội mà chúng tôi không tiện nêu tên còn thừa nhận, ở địa phương có không ít trường hợp đương sự đã phải đâm đơn khiếu nại, tố cáo do chấp hành viên lừng khừng ngại "đụng trên, đụng dưới" ở những vụ việc liên quan đến những quan hệ nhạy cảm...

Vẫn còn nhiều vướng mắc

Phải luôn sẵn sàng ứng phó với thái độ bất hợp tác của người phải thi hành án, các chấp hành viên cũng rất mệt mỏi khi vấp phải sự thiếu thiện chí của các cơ quan liên quan.

Ông Nguyễn Văn Đoàn, Trưởng THADS quận Hoàng Mai tâm sự: Việc người phải thi hành án trốn tránh nghĩa vụ, che giấu tài sản,... gần như là đương nhiên. Nhưng đáng nói là việc trốn tránh này có sự bao che, tiếp tay của một số cơ quan liên quan.

Ví dụ: Phát hiện người phải thi hành án có tiền trong tài khoản ngân hàng, nhưng khi cán bộ thi hành án đến xác minh để phong tỏa tài khoản thì bị khất, hẹn, đến khi trở lại thì tiền đã được đương sự rút ra. Có khi chấp hành viên đang làm việc với lãnh đạo phòng giao dịch ở tầng trên thì ở tầng dưới người phải thi hành án đã kịp đến rút tiền.

Công nhận thực trạng nhiều ngân hàng vì để giữ quan hệ với khách hàng nên đã gây khó khăn cho THA, Phó Cục trưởng Cục THADS Nguyễn Thanh Thủy cho biết, Luật THADS cho phép chấp hành viên khi đến kiểm tra thấy có tiền trong tài khoản của người phải thi hành án thì áp lệnh phong tỏa cấm chuyển dịch ngay. Tuy nhiên, vấn đề không hề dễ dàng là phát hiện lúc nào trong tài khoản của họ có tiền.

Từ 1/7/2009 - thời điểm Luật THADS có hiệu lực, nhiều vướng mắc về công tác THADS hiện nay sẽ được tháo gỡ, hoạt động của lực lượng THADS vì thế cũng thuận lợi hơn nhiều. Tuy nhiên, đúng như Bộ trưởng Hà Hùng Cường nói: "Luật THADS không phải là cây đũa thần", để giải quyết  những vấn đề của công tác THADS hiện nay cần sự vào cuộc của nhiều cấp, nhiều ngành, trong đó lực lượng THADS cả nước phải nỗ lực cao nhất. Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát sửa đổi, bổ sung cơ chế pháp lý liên quan tạo hành lang pháp lý thật thông thoáng. Không nói đâu xa, với chức năng của mình, Bộ Tư pháp hoàn toàn có thể kiến nghị, sửa đổi những quy định hiện hành còn bất hợp lý.

Cũng xin dẫn chứng luôn, đó là quy định bắt buộc người được thi hành án phải nộp phí thi hành án, trong khi lẽ ra đây phải là nghĩa vụ của người phải thi hành án, bởi họ mới là bên có lỗi, thua kiện và không tự nguyện thi hành bản án; hay quy định chỉ tính lãi suất chậm thi hành án trả bằng 100% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố.

Nhiều ngân hàng đã kêu về sự bất hợp lý của quy định này, bởi khi khách hàng vay của họ, không trả, phải đưa ra tòa và ngân hàng thắng kiện, sau đó nếu khách hàng đó vẫn chậm thi hành nghĩa vụ trả tiền thì lãi suất chậm trả chỉ được tính tối đa bằng lãi suất cơ bản, trong khi thực tế lãi suất cơ bản thường thấp hơn rất nhiều so với lãi suất các ngân hàng cho vay.

Quy định này khiến các ngân hàng nói riêng và người được thi hành án nói chung thiệt đơn thiệt kép. Mặt khác, nó khuyến khích sự chây ì của người phải thi hành án. Từ năm 2006, Ngân hàng Nhà nước đã có văn bản kiến nghị Bộ Tư pháp về cả hai vấn đề bất hợp lý trên, nhưng đến nay các quy định bất hợp lý này vẫn được áp dụng bình thường.

Chính vì thế, để giải quyết cho được vấn đề đặt ra, cụ thể ở đây là giải quyết những nhức nhối về án tồn đọng, án bất khả thi thì không thể chỉ hô hào quyết tâm suông...!