Cơ quan điều tra kiến nghị khắc phục kẽ hở, tránh để lạm quyền như trong vụ án tại Cục An toàn thực phẩm
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an nhận thấy, qua vụ án xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) có thể thấy, cơ chế, chính sách và quy trình chuyên môn cũng bộc lộ nhiều sơ hở; các quy trình thẩm định, cấp hồ sơ còn phức tạp, kéo dài, qua nhiều khâu trung gian; một số tiêu chí đánh giá mang tính định tính, tạo điều kiện cho cán bộ lợi dụng quyền hạn để can thiệp, gây khó khăn hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ nhằm trục lợi…
Như Báo CAND đã phản ánh, Viện KSND tối cao vừa hoàn tất cáo trạng truy tố bị can Nguyễn Thanh Phong, bị can Trần Việt Nga (cùng là cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế) cùng 53 bị can về các tội “Đưa hối lộ” và “Nhận hối lộ” xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm và nhiều doanh nghiệp liên quan trên cả nước, qua đó các bị can đã đưa và nhận hối lộ 107 tỷ đồng.
Quá trình điều tra vụ án này, Cơ quan Cảnh sát điều tra nhận thấy, để xảy ra chuỗi hành vi vi phạm pháp luật trong thời gian dài tại Cục An toàn thực phẩm bắt nguồn từ việc buông lỏng quản lý của các công chức, lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng sản xuất, buôn bán thực phẩm là hàng giả diễn ra công khai, tổ chức sản xuất với quy mô lớn.
Và hậu quả xảy ra cũng vô cùng lớn khi làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, sản phẩm thực phẩm chức năng. Hơn nữa, hành vi vi phạm pháp luật của các bị can còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Trong khi người chấp hành đúng pháp luật bị thiệt thòi từ thời gian, chi phí đến quyền lợi thì một số người vi phạm pháp luật lại được hưởng lợi bất hợp pháp từ kẽ hở của pháp luật.
Theo quan điều tra, qua vụ án này có thể thấy, cơ chế, chính sách và quy trình chuyên môn cũng bộc lộ nhiều sơ hở; các quy trình thẩm định, cấp hồ sơ còn phức tạp, kéo dài, qua nhiều khâu trung gian; một số tiêu chí đánh giá mang tính định tính, tạo điều kiện cho cán bộ lợi dụng quyền hạn để can thiệp, gây khó khăn hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ nhằm trục lợi…
Thẩm quyền quyết định với nhiều nội dung chuyên môn lại tập trung vào một số cá nhân hoặc bộ phận. Việc luân chuyển vị trí công tác với cán bộ thẩm định hồ sơ cũng không được thực hiện thường xuyên trong thời gian dài dẫn đến quan hệ lợi ích khăng khít giữa cán bộ và doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc lạm dụng quyền lực và hình thành cơ chế xin - cho trong giải quyết thủ tục hành chính.
Quá trình điều tra xác định, doanh nghiệp trong lĩnh vực thực phẩm thì phải chịu áp lực về tiến độ đưa sản phẩm ra thị trường. Bởi thế mà nhiều tổ chức, cá nhân vì đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu mà đã chủ động đưa hối lộ để rút ngắn thời gian thẩm định, hợp thức hóa hồ sơ không đạt.
Đối tượng môi giới cũng lợi dụng sự thiếu minh bạch trong quy trình xử lý hồ sơ để tiếp cận doanh nghiệp, móc nối với cán bộ nhằm thực hiện hành vi đưa nhận hối lộ.
Ngoài những kẽ hở trên, cơ quan điều tra còn chỉ ra một số nguyên nhân chủ quan khác. Đó là nhiều hành vi đưa nhận hối lộ diễn ra trong thời gian dài nhưng không bị phát hiện. Từ đó khiến nhiều người có tâm lý chủ quan, coi thường pháp luật. Nhiều chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm thậm chí còn công khai nhận hối lộ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thêm nữa là một số quy định của Nghị định 15/CP của Chính phủ còn bất cập, tạo điều kiện cho cán bộ lợi dụng, còn cá nhân, doanh nghiệp lợi dụng để tác động trái pháp luật. Nhằm khắc phục tình trạng này, Cục Cảnh sát điều tra Bộ Công an kiến nghị rà soát, sửa đổi các khoản tại điều 5, 6, 7 Nghị định 15/CP. Sửa theo hướng có tiêu chí thẩm định cụ thể, định lượng, giảm tối đa yếu tố định tính dễ bị lạm dụng; cần xác định rõ các trường hợp bắt buộc từ chối hồ sơ, tránh tình trạng yêu cầu bổ sung nhiều lần không có căn cứ.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an nhận thấy, cần bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý hồ sơ điện tử, ghi nhận đầy đủ thao tác xử lý, thời gian yêu cầu bổ sung và lý do đề xuất để kiểm soát trách nhiệm cá nhân; nếu cán bộ tự ý gây khó khăn, kéo dài thời gian xử lý mà không có căn cứ pháp luật cần có chế tài cụ thể ghi trong nghị định; những người xử lý hồ sơ ở lĩnh vực nhạy cảm phải luân chuyển định kỳ nhằm ngăn phát sinh lợi ích nhóm.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cũng kiến nghị cơ quan có thẩm quyền cần bổ sung hướng dẫn thống nhất về chỉ tiêu kiểm nghiệm bắt buộc với sản phẩm thuộc diện phải đăng ký bản công bố. Việc này sẽ giúp tránh tình trạng cán bộ tùy tiện yêu cầu bổ sung chỉ tiêu không cần thiết.