Một năm nhiều thách thức đối với Liên Hợp Quốc

• “Sóng lớn” ở Liên hợp quốc
• Phó tổng thư ký Liên hợp quốc đến thăm Triều Tiên hạ nhiệt “căng thẳng”
• Thủ tướng tiếp các Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc

Dưới sự lãnh đạo của Tổng Thư ký (TTK) Antonio Guterres, LHQ đã trải qua một năm với nhiều thành tựu đáng kể bất luận ngân sách ngày càng eo hẹp trong khi thế giới có quá nhiều “điểm nóng” cần sự hỗ trợ của tổ chức đa phương này.

Bên cạnh đó, không ngoại lệ, LHQ không thể tránh khỏi nhiều “bước lùi” trong quá trình hoạt động. Tuy nhiên, mọi thứ chỉ gói gọn trong 4 chữ: “Vạn sự khởi đầu nan”.

Trong những “bước tiến” đáng ghi nhận, nổi bật nhất là việc đẩy mạnh tiến trình thực thi các mục tiêu phát triển bền vững với một loạt chương trình phát triển được thông qua và thực hiện; ngăn chặn và giải quyết một số cuộc khủng hoảng và xung đột trên thế giới. Dưới sự dẫn dắt của LHQ, 2 năm sau khi 193 quốc gia thông qua các mục tiêu phát triển bền vững, thế giới nhìn chung đã gặt hái được những kết quả rõ ràng cho kế hoạch hành động cụ thể gồm 17 mục tiêu và 169 chỉ tiêu toàn cầu, từ giải quyết nạn nghèo đói tới thúc đẩy hòa bình và cải thiện y tế.

Trong năm 2017 đã có  44 nước thành viên trình bày báo cáo quốc gia tự nguyện hoặc các kế hoạch thực thi các Mục tiêu phát triển bền vững. Nổi bật trong số này có thể kể đến là Costa Rica và Ấn Độ. Tuy nhiên, những thành tích đáng khích lệ của chương trình nghị sự phát triển bền vững 2030 vẫn còn xa mới đạt được mục tiêu khi mà các cuộc xung đột, thiên tai, nghèo đói ngày càng nghiêm trọng tại nhiều nơi trên thế giới.

Trong năm 2017, LHQ cũng tiếp tục phát huy vai trò trung gian hòa giải giữa các bên xung đột và đã đạt được một số thành tích nhất định. Nổi bật nhất là LHQ đã và đang tích cực hỗ trợ tiến trình hòa bình tại Colombia sau khi chính phủ nước này và Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đạt được thỏa thuận hòa bình, chấm dứt hơn 50 năm xung đột.

Cũng trong năm 2017, LHQ  đã nỗ lực khởi động tiến trình tự cải tổ chính mình, vốn trong tình trạng “giậm chân tại chỗ” bấy lâu. Đây là ưu tiên hành động của TTK Antonio Gutters ngay từ những ngày đầu ông đảm đương trọng trách mới, đồng thời là nội dung được nêu bật tại kỳ họp cấp cao thường niên của Đại hội đồng LHQ diễn ra vào tháng 9 vừa qua.

Bên lề kỳ họp, tuyên bố chính trị 10 điểm do Mỹ soạn thảo ủng hộ các nỗ lực của Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres về cải cách tổ chức này đã nhận được chữ ký tán thành của khoảng 130/193 thành viên, trong đó có các nước lớn như Đức, Nhật Bản, Ấn Độ và Brazil.

Tuy nhiên, việc Nga và Trung Quốc, hai ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an (HĐBA) không tán thành đề xuất của Mỹ khiến cho tuyên bố chính trị này cũng chỉ là một quyết tâm trên giấy.

Mặt khác, những đề xuất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc cắt giảm chi tiêu của Mỹ cho các chương trình của LHQ có nguy cơ cản trở các cuộc cải cách LHQ và gây ra lỗ hổng tài chính khó có thể san lấp. Đây cũng là “bước lùi” đầu tiên.

Tiếp đó, mặc dù đạt được nhiều thành công trong vai trò trung gian hòa giải giữa các bên xung đột, nhưng tại nhiều “điểm nóng” như cuộc xung đột tại Syria, chương trình hạt nhân Iran, và đặc biệt là chương trình hạt nhân và tên lửa của CHDCND Triều Tiên, vai trò của LHQ có vẻ mờ nhạt.

Nỗ lực của LHQ tìm kiếm giải pháp hòa bình cho các vấn đề kể trên thậm chí đôi khi phải chịu bước thụt lùi khi các ủy viên HĐBA, cơ quan quyền lực nhất LHQ, thường xuyên không tìm được tiếng nói chung, dẫn đến cản trở giải pháp của nhau.

Bên cạnh đó, LHQ cũng ngày càng gặp nhiều khó khăn trong cả hai lĩnh vực là cơ chế vận hành và nguồn lực cho các hoạt động. Trước áp lực của chính quyền Mỹ, nước đóng góp tài chính nhiều nhất cho ngân sách LHQ (chiếm khoảng 22%), ngân sách hoạt động của LHQ (hoàn toàn riêng biệt với ngân sách phục vụ cho việc gìn giữ hòa bình) đã bị cắt giảm gần 600 triệu USD cho tài khóa 2017-2018 (bắt đầu từ ngày 1-7-2017).

Trong năm 2017, LHQ cũng phải chứng kiến một “bước lùi” nghiêm trọng trong lĩnh vực biến đổi khí hậu khi Mỹ tuyên bố rút khỏi Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu do tổ chức này khởi xướng. Tuy nhiên, bất chấp sự rút lui của Mỹ, đại diện của gần 200 quốc gia tham dự Hội nghị LHQ về biến đổi khí hậu (COP 23) diễn ra tại thành phố Bonn của Đức tháng 11 vừa qua đã đi đến nhất trí giữ vững cam kết đầy tham vọng đạt được tại Pháp cách đây 2 năm về mục tiêu chống biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, việc soạn thảo bộ quy tắc chi tiết thực thi Hiệp định Paris 2015 cũng đã đạt được nhiều tiến triển tại COP 23. Dự kiến, bộ quy tắc này sẽ ra mắt vào cuối năm 2018, qua đó trở thành công cụ thông báo cũng như theo dõi lượng khí phát thải gây hiệu ứng nhà kính của mỗi quốc gia.

Tựu chung lại, những thành tích mà LHQ đạt được trong năm 2017 tuy còn khiêm tốn, song cũng đã giúp LHQ duy trì được vị thế là tổ chức đa phương quan trọng nhất hành tinh trong bối cảnh thế giới đang rối ren và nhiều quốc gia có xu hướng hoài nghi hiệu quả hoạt động của các thiết chế đa phương.