Bí ẩn ngôi đền gây đổ máu hơn thế kỷ nay

Thái Lan mới đây cho triển khai khoảng 20 xe tăng ở khu vực gần ngôi đền cổ Preah Vihear, ngôi đền có từ thế kỷ thứ 11, đang là tâm điểm gây ra các vụ đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia trong những ngày qua. Vụ đụng độ những ngày đầu tháng 2/2011 là căng thẳng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm.

Thủ tướng Campuchia Hun Sen cho rằng, các cuộc đụng độ gần đây với Thái Lan ở các khu vực biên giới tranh chấp là "một cuộc chiến thực sự" và cho biết thêm sẽ không có cuộc đàm phán song phương nào nữa. Hai bên cùng cáo buộc nhau dùng bom chùm. Sự kiện này cho thấy, tranh chấp quanh đền Preah Vihear kéo dài hơn một thế kỷ vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm.

Hơn một thế kỷ tranh chấp

Đền Preah Vihear được xây dựng chủ yếu trong thế kỷ 11 và 12 khi đế chế Khmer đang ở thời cực thịnh. Những tấm bản đồ của Siam (tên gọi cổ của Thái Lan) và  người Pháp đô hộ Campuchia vẽ từ thế kỷ 19 đều mô tả ngôi đền này thuộc đất Campuchia. Nhưng sang các thập kỷ sau đó, người Thái cho rằng, các tấm bản đồ này không chính thức nên không có giá trị. Pháp mới đây đã lên tiếng làm trung gian hòa giải cho cuộc tranh chấp này và sẽ cung cấp bản đồ họ vẽ ra từ thế kỷ 19 để hai bên tham khảo.

Đền  Preah Vihear luôn là nơi tranh chấp biên giới giữa Thái Lan và Campuchia.

Sau nhiều thập kỷ bất đồng, Toà án Tư pháp Quốc tế ra phán quyết năm 1962 về việc đền Preah Vihear thuộc quyền quản lý của người Campuchia. Thái Lan chấp nhận Campuchia có chủ quyền với ngôi đền, nhưng cho phong toả hầu hết khu vực bao quanh khiến người Campuchia chỉ có thể tiếp cận cơ sở tôn giáo này từ một sườn dốc hiểm trở. Tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia bùng phát mạnh vào năm 2001 khi quân đội Thái phong toả toàn bộ ngả đường dẫn vào đền Preah Vihear trong suốt hơn một năm.

Căng thẳng sau đó leo thang vào tháng 7/2008, sau khi Campuchia thành công trong việc vận động để UNESCO công nhận ngôi đền là một di sản của thế giới. Tháng 4/2009, binh sĩ hai bên giao tranh tại biên giới gần ngôi đền khiến 2 lính Thái Lan thiệt mạng. Xung đột tái diễn vào đầu tháng 2/2011 sau khi toà án Campuchia kết án hai thành viên của một phong trào dân tộc Thái Lan vì tội hoạt động gián điệp.

Campuchia cho biết, đền Preah Vihear đã bị hư hại nghiêm trọng với một phần bị đánh sập trong vụ giao tranh, trong khi Thái Lan phủ nhận việc tấn công ngôi đền và cáo buộc Campuchia đã biến một cơ sở tôn giáo thành căn cứ quân sự.

Liên hiệp quốc không muốn can thiệp

Cả hai bên đều cáo buộc lẫn nhau đã nổ súng trước và báo cáo tình hình bằng văn bản lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Cách tiếp cận vụ giao tranh cũng đang có sự chia rẽ. Phnom Penh muốn có bên thứ ba là Liên hợp quốc can thiệp, trong khi Bangkok kiên quyết với quan điểm rằng, hai nước nên tự mình giải quyết căng thẳng.

Thái Lan còn triển khai cả xe tăng tới gần điểm tranh chấp.

Vào ngày thứ tư của cuộc giao tranh hôm 7/2, Thủ tướng Campuchia Hun Sen kêu gọi Liên hợp quốc can thiệp bằng cách lập một vùng đệm tại khu vực biên giới đang xảy ra tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bác bỏ đề xuất của Thủ tướng Campuchia Hun Sen về việc triệu tập họp khẩn cấp vì vụ tranh chấp đền Preah Vihear. Chủ tịch Hội đồng Maria Luiza Ribeiro Viotti tuyên bố, vấn đề này nên được giải quyết ở cấp khu vực. ASEAN thì kêu gọi hai nước đàm phán có thể với sự giúp đỡ của hiệp hội mà cả hai nước đều là thành viên này. Trong khi đó, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon hối thúc hai bên "hết sức kiềm chế". Ông Hun Sen cho rằng, cuộc đụng độ "đang đe doạ đến an ninh khu vực". "Chúng tôi cần Liên hợp quốc cử lực lượng tới đây và thiết lập một vùng đệm để đảm bảo rằng sẽ không có thêm giao tranh"- BBC dẫn lời người đứng đầu Chính phủ Campuchia.

Thủ tướng Campuchia cũng yêu cầu Hội đồng Bảo an giúp ngăn chặn hành động mà ông gọi là "liên tục gây hấn" của Thái Lan. Bangkok thì gửi thư cho Hội đồng Bảo an để phản đối việc "binh sĩ Campuchia liên tục có hành động tấn công vô cớ". Bộ Ngoại giao Thái Lan cũng khẳng định, binh sĩ của họ chỉ hành động "tự vệ".

Cuộc chiến thực sự

"Đây là cuộc chiến thực sự, không phải đụng độ quân sự" - ông Hun Sen cho biết trong lễ bế mạc Hội nghị của Bộ Thương nghiệp hằng năm. "Thái Lan đã tạo ra cuộc chiến này. Thủ tướng Thái Lan Abhisit phải chịu trách nhiệm cho cuộc chiến này". Ông Hun Sen cáo buộc quân đội Thái Lan bắn bom chùm vào lính Campuchia. "Cuộc chiến của chúng ta với Thái Lan sẽ diễn ra trong thời gian dài", ông nói. Chính phủ Thái Lan phủ nhận việc sử dụng bom chùm.

Ông Panitan Wattanayagorn, phát ngôn viên của Chính phủ Thái Lan cho hay: "Quân đội xác nhận với chúng tôi rằng, chúng tôi không sử dụng loại vũ khí này. Thứ hai, họ cũng phát hiện những loại vũ khí đó trong khu vực và họ kết luận rằng, vũ khí là của Campuchia. Những vỏ đạn bom chùm được phát hiện trong khu vực được bắn đi từ phía Campuchia". Đợt đụng độ nghiêm trọng nhất giữa hai nước láng giềng Đông Nam Á mới đây làm 5 người thiệt mạng, gồm hai binh sĩ và dân thường Campuchia cùng binh sĩ và dân thường Thái Lan. Ngoài ra còn có hàng nghìn người địa phương của cả hai phía sống gần ngôi đền phải di tản.

Nhiều loại vũ khí hiện đại cũng đã được quân đội Thái Lan mang tới nơi tranh chấp.

Do sức ép từ cộng đồng quốc tế, hai bên hiện đã tạm ngưng tiếng súng nhưng binh sĩ Thái Lan và Campuchia đóng tại khu vực rộng 4,6 km² xung quanh đền Preah Vihear vẫn trong tình trạng báo động cao. Chính phủ Thái Lan cho biết, họ sẵn sàng đàm phán với Campuchia tại nước thứ ba để giải quyết bất đồng.

Tuy không còn các vụ giao tranh dữ dội giữa Thái Lan và Campuchia nhưng bầu không khí tại khu vực đền Preah Vihear vẫn đặc biệt căng thẳng, với cây cối ngổn ngang cùng những vết cháy sém và hố sâu do đạn pháo gây ra trong cuộc chạm trán kéo dài 4 ngày cuối tuần qua. Một lính bộ binh Campuchia có tên Muong Van đang cố thủ tại công sự cho biết: "Chúng tôi đang sẵn sàng chiến đấu vì không thể tin người Thái thêm được nữa". Còn tại tỉnh Si Sa Ket bên phía Thái Lan, gần 17.000 người sống gần biên giới Campuchia đã phải đi sơ tán. Tỉnh trưởng Si Sa Ket là Somsak Suvarnsujarit nói: "Vẫn còn rất nhiều bất ổn và chúng tôi chỉ cho người dân quay về làng của mình khi có dấu hiệu rõ ràng từ quân đội cho thấy tình hình đã trở lại bình thường"