Chuyện về những đứa con… trời!

Có lần hay tin một đứa bé bị chôn sống sau khi sinh, tôi đã lặn lội tìm về làng Teng Nông, xã Ia Hrú, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai để tìm hiểu sự việc. Hôm ấy buổi chiều, trời Tây Nguyên mưa như trút nước, đường trơn như đổ mỡ nên xe máy không sao lăn bánh nhanh được. Phải mất nhiều giờ đồng hồ dò hỏi, tôi mới tìm đến được căn nhà nhỏ thường ngày của cô gái Rơ Mah H'Em trú ngụ.

Đợi mãi đến gần cuối buổi chiều tối, mới gặp được H'Em gùi con thất thểu trở về. Trong chiếc khố đen đóm, úa màu thời gian, một đứa bé gái mới sinh chừng 3 tuần lễ, còn đỏ hỏn được gùi chặt bên lưng mẹ. Thấy có khách lạ, H'Em định tránh mặt không tiếp, nhưng nhờ người bác ruột Kpăh Choă đã giới thiệu có nhà báo đến giúp đỡ nên H'Em mới chịu ra gặp mặt. Trong ánh mắt H'Em vẫn mang nặng một nỗi buồn rười rượi, sâu thẳm. 

H'Em là một người phụ nữ J'rai xinh đẹp nhất làng. Lúc còn con gái, trời đã phú cho cô có một nhan sắc khá vẹn toàn. H'Em có nước da bánh mật hồng hào, sống mũi cao thon thả với khuôn mặt trái xoan thật xinh xắn. Cha mẹ mất sớm, H'Em phải ở nhờ và sống một cuộc sống lam lũ cùng với nhà anh rể. H'Em đã bước sang tuổi 25 nhưng chưa thể bắt chồng được. So cùng đám bạn trang lứa ở làng thì chúng đã bắt chồng cả rồi.

H'Em cũng suy nghĩ nhiều lắm, nhưng vì hoàn cảnh nghèo, không có nhà cửa nên chưa thể tính chuyện chồng con được. Theo tục mẫu hệ của người J'rai thì phụ nữ là người quyết định chính trong chuyện cưới hỏi chồng. H'Em quá nghèo nên càng không thể dám nghĩ tới chuyện ấy. Thường ngày, ngoài việc phụ giúp công việc cho gia đình anh rể để kiếm cơm, H'Em còn phải lăn lộn làm thuê, cuốc mướn khắp nơi để dành dụm chút ít, mong ngày có được cuộc sống riêng mà bắt chồng.

Mẹ con H'Em và người bác.

Thế rồi không ngờ một ngày nọ, "định mệnh tối tăm" lại ập đến như một cơn bão tố cuồng phong. H'Em không còn nhớ rõ ngày, chỉ biết vào hôm cuối năm, H'Em đi ăn lễ bỏ mả trong làng rồi cùng say sưa quá chén với bạn bè. Đám thanh niên trong làng vui nên uống thật nhiều rượu, còn H'Em thì nghĩ bụng buồn vì hoàn cảnh của mình nên cũng ngã người mà dốc cạn hết ly này đến ly nọ. Hôm ấy, H'Em nghiêng ngả thật sự, không còn biết mình là ai nữa. Rồi trong cơn say, con "ma men" dẫn lối H'Em đi đâu, về đâu cũng không biết nữa.

Đến khi tỉnh dậy thì thấy chỉ có một mình thân con gái đơn độc, thui thủi chạy về nhà trong sự kinh sợ hãi hùng. H'Em không còn nhớ trong lúc say mình đã làm gì và những ai đã làm gì mình. Càng nghĩ, H'Em càng sợ sệt, chất chồng dày thêm nỗi khổ. Rồi thời gian cũng nguôi ngoai dần sau một tháng trôi qua, nhưng đến tháng thứ hai, thứ ba thì H'Em lại vô cùng lo lắng vì thấy trong người hơi khác lạ hơn mọi khi.

Chuyện con gái không bình thường nữa, cái bụng H'Em ngày lại nằng nặng ra. Đầu tiên chị gái biết, rồi anh rể và cả người làng đều biết H'Em không chồng mà chửa. Hàng ngày, để vượt qua được những điều đàm tiếu của dư luận, H'Em cứ phải bịt kín mặt lầm lũi ra đồng từ sáng sớm, và cũng kín mặt trở về nhà khi hoàng hôn đã buông vào đêm. Đến ngày trở dạ, H'Em ôm bụng lăn tròn ở gốc sàn nhà cả đêm, mãi đến lúc trời gần sáng đứa bé tội nghiệp kia đã lọt lòng mẹ. Sau cơn đau ngất xỉu, H'Em tỉnh dậy và thấy đứa con gái kháu khỉnh của mình đã bắt đầu há miệng tìm kiếm bầu sữa mẹ.

Hạnh phúc được làm mẹ của H'Em mới chỉ trong phút giây của một ngày đầu tiên khi đứa bé ra đời thì bị tiếng người làng xua đến: "Con của ai phải nói để làng xử, nếu không thì chôn nó về với atâu". Theo lệ làng ngày xưa ở làng nọ có đứa con "rơi", không cha phải cho nó về với atâu, làng mới yên ổn, nếu không xui xẻo lắm. Người làng bảo vậy, chị gái cũng bảo vậy nên cho đứa em H'Em ra đào một chiếc hố sâu bên gốc cây đu đủ đầu nhà để cho đứa bé đi về với atâu cho xong.

Sau khi đứa em hì hục đào xong chiếc hố, mọi người bắt H'Em đưa con đi chôn. Đứa bé vừa được đưa ra khỏi cửa đã khóc thét lên trong một sự kêu cứu thất thanh, lạc lõng. Người bác ruột của H'Em là bà Kpăh Choă ở gần nhà thấy vậy đã vội vã chạy đến khuyên ngăn và cứu đứa bé thoát khỏi vòng dây oan nghiệt của tử thần. Bà Choă phân tích cho cả gia đình và người làng thấy rằng tập tục chôn sống trẻ em ấy là quá lạc hậu và vi phạm pháp luật nghiêm trọng. "Phải nuôi nó mai mốt nó lớn sẽ thương mình".

Bà Choă vừa nói xong, vừa ôm đứa bé thất thểu chạy đi gọi anh Ki (thôn trưởng, kiêm Công an viên của làng Teng Nông) đến để giải thích cho mọi người hiểu. Nhờ bác Choă và thôn trưởng Ki mà H'Em được quyền làm me,å nuôi đứa con chính mình mang nặng và đã đứt ruột sinh ra. Vì gia đình quá nghèo khó nên để nuôi đứa bé, H'Em phải gùi con đi làm từ khi mới sinh được vài ngày.

H'Em tâm sự: "Có lúc không có gì để ăn nên khô sữa lắm, đứa bé thì cố bám vắt cho ra từng giọt sữa mẹ mỗi ngày". H'Em đặt tên cho con là RơMah H'Yang. H'Em lý giải cho cái tên "Yang" ấy là đứa bé con của "trời" sinh ra. H'Em hy vọng rằng với cách giải thích ấy, người làng sẽ không còn phải thắc mắc cha của nó là ai nữa.

Một câu chuyện tương tự cũng từng xảy ra ở làng Hố Lao, xã Ia Tiêm, Chư Sê, Gia Lai. Khi ấy chị Kpăh H'Lek là người đàn bà ở tuổi 35, nhưng chồng mất sớm. Những năm tháng sống trong nỗi cô đơn hiu quạnh không bóng đàn ông nên có lần H'Lek mủi lòng với một người đàn ông nào đó và đã có mang.

Đến ngày sinh nở, một đứa bé gái ra đời nhưng cũng bị người làng từ chối vì lệ làng không cho phép. Rồi trong đêm khuya, họ tất bật đưa đứa bé ra sau vườn để chôn. Đêm nghe tiếng trẻ khóc nhưng sáng sớm lại không thấy có trẻ con nào được sinh ra nên lúc bấy giờ Rơ Ma Thuyên, vừa là hàng xóm, vừa là Công an viên của xã đã đến hỏi chuyện H'Lek sinh nở.

Khi biết đứa trẻ bị chôn, Thuyên cùng cả gia đình vội đi tìm và moi đứa bé ôm chạy đến trạm xá để cứu chữa. "Nó còn sống!", cả gia đình của Thuyên hô to và đưa đứa bé về nuôi. Ngày làm lễ đặt tên cho bé, gia đình ông bà Thu (cha mẹ của Thuyên) đặt tên cháu gái là H'Quai, một đứa con được moi lên từ đất. Cháu bé ấy bây giờ đã lớn khôn từng ngày trong niềm hạnh phúc của gia đình.

Ở Tây Nguyên, đối với những người dân tộc thiểu số một thời cho rằng chuyện sinh đôi là kỳ lạ và nghĩ đến chuyện "Yang" phạt. Cũng chính từ suy nghĩ và quan niệm còn lạc hậu, nên thường khi sinh đôi, sinh ba phải hủy những đứa sinh sau. Họ thường chôn sống hoặc bỏ các bé vào rừng để "con ma" không biết cách quay về quấy phá.

Cách đây chưa lâu, chị Siu Klơng ở thôn Dơ Bang, xã Ia Bang, huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai, sinh đôi 2 đứa con. Khi cháu gái thứ 1 chào đời, cả gia đình ăn mừng. Theo quan niệm mẫu hệ của người J'rai, con gái được coi trọng hơn con trai. Ngày hôm sau, chị Klơng lại tiếp tục sinh thêm một bé gái nữa. Lúc này, mẹ chồng chị Klơng về làng báo với người thân và dân làng biết rồi tổ chức lễ cúng trừ đuổi tà ma.

Sau khi cúng, một số người làng bắt gia đình phải bỏ bớt đi một trong hai đứa bé mới sinh. Rất may là chính quyền địa phương và các cơ quan, đoàn thể đã hay tin và kịp thời đến khuyên giải nên gia đình đã chấp nhận nuôi 2 đứa bé.

Trưởng thôn Dơ Bang (Ia Bang, Chư Prông, Gia Lai), ông Siu Íp tâm sự: "Cuộc chiến xóa bỏ hủ tục lạc hậu ở các buôn làng xa xôi của Tây Nguyên bây giờ đã được khai sáng gần hết, đó là nhờ ánh sáng của Đảng, kinh tế, văn hóa-xã hội ở buôn làng được phát triển nên đồng bào mình được văn minh hơn, được hưởng cuộc sống no ấm hơn"