Khi tỷ phú thực sự thành… con nợ (bài 2)

Nếu cách đây 3 năm, việc tham gia liên kết sản xuất một kênh truyền hình là một xu thế thời thượng của các tập đoàn lớn thì hiện nay, đó là một con đường bế tắc. Có người còn khẳng định, các nhà làm truyền hình hiện nay phải chấp nhận hy sinh trước khi có những kênh truyền hình thực sự chuyên nghiệp.

"Đại gia ư, chưa đủ, phải là một tập đoàn các đại gia"

Việc đổ bể của các kênh truyền hình không còn là chuyện hy hữu. Một số người còn khẳng định, đến thời điểm hiện nay, những kênh truyền hình thành công chỉ đếm trên đầu ngón tay. Có đến 100% kênh lỗ trước, và ¾ kênh hiện nay đang khó khăn, thậm chí đứng trước nguy cơ "thủng" sóng. Vậy nguyên nhân cho những đổ bể của một ngành kinh doanh từng được coi là thời thượng này nằm ở đâu?

Ở các nước phát triển có ba loại hình truyền hình, miễn phí hoàn toàn với người xem, và tồn tại bằng việc quảng cáo và bán hàng; hình thức thứ hai là không có bất kỳ một spot quảng cáo nào và họ sống bằng tiền thuê bao, và hình thức thứ ba, sống bằng thuê bao và quảng cáo, như kênh CNN của Mỹ chẳng hạn. Còn ở Việt Nam chỉ có một phương thức duy nhất là "cho không nội dung và sống bằng quảng cáo". Quảng cáo quyết định sự sống còn của một chương trình truyền hình.

Trong khi đó, các đơn vị liên kết với đài truyền hình hàng năm phải bỏ ra một lượng tiền khổng lồ, không ít người cho rằng, đó là "cái động không đáy". Những chi phí "khủng" mà họ phải bỏ ra, đó là một khoản tiền theo hợp đồng cho việc thuê sóng, số tiền lên đến hàng chục tỷ đồng, nếu không nói là hàng trăm tỷ cho những đơn vị liên kết sản xuất trọn gói.

Ngoài ra, họ phải đầu tư nhập công nghệ, máy móc, đầu tư xây dựng trường quay, và nguồn nhân lực. Và chi phí cho đơn vị truyền dẫn để có cơ hội được phủ sóng rộng, và các chi phí phụ khác (hàng trăm ngàn đô một năm để đo lượng rating (lượng khán giả xem chương trình). Những chi phí mà đối tác liên kết phải bỏ ra hàng năm lên tới hàng trăm tỷ, chưa kể đầu tư ban đầu, trong khi đó, nguồn thu từ quảng cáo của họ chỉ là con số hàng chục. Đó còn là những kênh làm ăn tốt như Today TV, VCT5, Let'Việt…

Đấy cũng là lý do tại sao, nhiều kênh ra mắt rất rầm rộ, và nhà đầu tư đặt nhiều kỳ vọng vào mảnh đất béo bở này, nhưng chỉ sau một thời gian, tiền như "gió vào nhà trống" mà không mang lại lợi nhuận, khiến các nhà đầu tư chao đảo. Nhiều kênh hiện nay đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng về nhân lực như VTC8, InvestTV…

Một số kênh nội dung chương trình dần dần đi xa những tiêu chí ban đầu để phù hợp với thị hiếu công chúng. Ông Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc kênh VTC5 (VBC), một kênh liên kết giữa Tập đoàn Tân Tạo và Đài truyền hình VTC cho rằng: VBC vẫn vững vàng vì có một tập đoàn mạnh, Tập đoàn Tân Tạo đứng ở phía sau và họ chú trọng vào đầu tư lớn và bài bản.

Chúng tôi có một trường quay ở Long An, có 12 phim trường quay lớn nhỏ, được trang bị kỹ thuật hiện đại, và hai trung tâm sản xuất chương trình lớn ở Sài Gòn và Hà Nội. Chỉ tính riêng việc đầu tư ban đầu này đã là con số khủng. VBC là một trong những đơn vị đầu tiên mua bản quyền những game show với giá "cắt cổ" và về nước đầu tư rất công phu như chương trình Hoàng tử bóng đá, chi phí một năm mất khoảng gần 3 triệu đô.

Game show Hoàng tử bóng đá đã lên sóng được một năm, nhưng có nhiều vướng mắc, và lượng tiền đầu tư quá lớn, nên hiện nay, nhà tài trợ là Tập đoàn Tân Tạo cũng đang xem xét lại". Cũng theo ông Liêm, một game show tốt cũng phải mất 2 đến 3 năm mới hy vọng có lãi.

Thế nhưng cũng chính ông Liêm thừa nhận: "VBC đã phải trải qua một thời kỳ khó khăn, có những thời điểm, không có một spot quảng cáo nào. Năm ngoái, doanh thu từ quảng cáo của VBC cũng chỉ gần 60 tỷ. Một con số hẻo, so với vốn đầu tư ban đầu. Nhưng hiện nay, có quá nhiều kênh, quá nhiều sự lựa chọn, một miếng bánh, kẻ này ăn, thì kẻ khác phải nhịn thôi, thực sự rất khó khăn".

Thiệt đủ đường

Đó là nhận định của các nhà đầu tư, khi Việt Nam chưa thực sự có một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Các đơn vị liên kết nhận thấy, họ đã góp phần làm phong phú và đa dạng nội dung của các kênh truyền hình. Hầu hết các game show, các chương trình hay đều do các đơn vị liên kết bỏ vốn ra mua bản quyền, lên format chương trình và tổ chức sản xuất. Nhưng thực tế, họ không được hưởng lợi nhiều.

Thế nên, có những kênh tưởng như làm ăn được, nhưng hàng năm cũng phải chịu thua lỗ hàng chục tỷ đồng như VTC9 Let'Việt, VTC8, O2Tivi, những kênh khi ra mắt đều coi mình là số một thì hiện nay đều đang đứng trước nguy cơ. Bởi nhà liên kết phải chịu quá nhiều áp lực. Ngoài chi phí ban đầu, chi phí sản xuất như đã nói trên, thì bài toán khó là truyền dẫn, diện phủ sóng rộng. Có một thực tế là trong khi ở các nước, các đơn vị truyền dẫn tìm đến nhà sản xuất để mua chương trình, thì ở Việt Nam, các kênh truyền hình phải tự đi tìm nhà truyền dẫn, thương lượng và trả tiền cho họ, mới có thể mong có diện phủ sóng rộng. Ông Liêm cho rằng, đó là cái kiểu, "độc quyền và buôn ngược".

Trong khi các nhà truyền dẫn SCTV (Sài Gòn Tourist), BTS (Truyền hình cáp Hà Nội), VCTV (TH Cáp Việt Nam), HTVC (TH Cáp TP Hồ Chí Minh), VTC (TH kỹ thuật số VTC), đều có lợi từ hai nguồn thuê bao, bán đầu và nguồn thu từ phía kênh truyền hình để được vào đường truyền, thì phía nhà sản xuất, xong chương trình phát đi một lần là coi như hết. Nếu chương trình không có quảng cáo, thì cầm chắc là lỗ. Thậm chí, chương trình khi lên sóng, các kênh có thể phát lại, mà không trả tiền bản quyền. Đó cũng là một vấn đề bất cập.

Hiện nay, các đơn vị "mua cứng" với nguồn vốn khổng lồ đều đang đứng trước những thách thức. Nhiều kênh không có chương trình, thậm chí bị "thủng" sóng liên tục. Việc "mua cứng" đó thường phải có một tập đoàn mạnh đứng ở phía sau, với mục đích nhằm Pr cho toàn bộ hệ thống.

Nhưng thực tế vẫn là bài toán nan giải. O2tivi, với nguồn tiềm lực của Ngân hàng Bắc Á, Infortv và Tv Shopping, của Tập đoàn Ocean Bank, VTC1 với sự liên kết của Tập đoàn Latsca, VTC8 Vittv của một tập đoàn lớn ở Hà Nội. Nhưng trong cuộc chơi nhiều rủi ro này, không ít kênh trong số này đang rơi vào tình trạng "giữa đường đứt gánh", và họ không muốn lộ diện trên báo chí trong thời điểm nhạy cảm hiện nay.

Việc đầu tư cho một kênh truyền hình được xác định là phải mất từ 5 đến 7 năm mới hy vọng hòa vốn. Nhưng trong 5-7 năm đó, chất lượng chương trình phải đảm bảo. Hiện nay ở Việt Nam, các kênh truyền hình liên kết theo hình thức này mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu, ba đến bốn năm. Nhưng hầu hết, các nhà đầu tư đều oải, bởi họ không đủ tiềm lực, chỉ là một phần, và bởi, họ chưa chuẩn bị được tâm thế rằng, kinh doanh truyền hình là con đường dài hơi. Khi đầu tư vào lĩnh vực truyền hình, họ coi đó là một mảnh đất màu mỡ, dễ kiếm tiền và có thể làm sang cho mình.

Nhưng thực tế thì đường dài mới thấy ngựa hay. Và các đơn vị thiếu chuyên nghiệp, không đủ nguồn vốn sẽ không trụ lại được. Không ít "đại gia" đã phải dở khóc dở mếu, rơi vào tình trạng nợ lương nhân viên, khủng hoảng về nguồn nhân lực.

Thực tế là toàn bộ nhân lực của Tv shoping đều nhập về Infortv, nhiều nhân viên của VTC8, Investtv đã về đầu quân cho VTC10. Hay ví như Tập đoàn Alatsca liên kết sản xuất đến 60% thời lượng của kênh VTC1, mỗi năm họ phải mất hàng trăm tỷ để trả tiền thuê bao sóng. Một bài toán đặt ra là, chi phí sản xuất chương trình để đảm bảo cho thời lượng phát sóng cũng ngốn hết một nguồn tiền lớn. Một chương trình tử tế, phải mất 1 triệu đồng một phút, với thời lượng chiếm đến 60%, mỗi ngày đơn vị này cũng phải chi ra hàng trăm triệu đồng cho chi phí sản xuất, chưa tính đến chi phí quản lý. Vậy công ty có mạnh đến đâu cũng cầm chắc lỗ, thậm chí là lỗ nặng.

Nhiều chuyên gia khẳng định, Việt Nam chưa thực sự có một môi trường cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực kinh doanh truyền hình. Vẫn còn hiện tượng chuyển nhượng sóng rẻ vì quan hệ, và xu thế độc quyền vẫn chiếm lĩnh nên sự cạnh tranh không minh bạch, rõ ràng. Thế nên, mới có một câu nói rằng, các nhà làm truyền hình hiện nay phải hy sinh trước khi có một môi trường làm truyền hình thực sự chuyên nghiệp và công bằng ở Việt Nam.