Libya: Cuộc thử nghiệm vũ khí tối tân của Mỹ và phương Tây

Chiến dịch không kích nhằm vào quân đội của đại tá Muammar Gadhafi tại Libya mang tên "Bình minh Odyssee" diễn ra từ đêm 19.3 là cơ hội để Anh, Pháp và Mỹ cùng các đồng minh trình diễn sức mạnh của những loại vũ khí chiến lược có cải cách thuộc các binh chủng không quân và hải quân.

Các loại tên lửa có sức tàn phá mạnh

Át chủ bài  sử dụng trong chiến dịch vẫn là tên lửa hành trình Tomahawk, giống như trong cuộc chiến Iraq và Kosovo trước đây. Đây thường là lựa chọn đầu tiên trong những hành động quân sự như thế này, vì không gây ra rủi ro cho phi công như khi dùng máy bay chiến đấu, trong khi chúng được trang bị hệ thống định vị tối tân nên có độ chính xác cao.

Đợt đầu, Mỹ và Anh bắn 112 quả Tomahawk vào hơn 20 hệ thống radar, trung tâm liên lạc và tên lửa đất đối không SA-5 của Libya trong đêm 19.3 và rạng ngày 20.3. Tên lửa được bắn từ 5 chiến hạm Mỹ gồm hai khu trục chiến hạm USS Stout, USS Barry và 3 tàu ngầm USS Providence, USS Scranton, USS Florida và một tàu ngầm lớp Trafalgar của Anh.

Phi cơ ném bom tàng hình chiến lược B-2 Spirit của Mỹ.

Sau khi được bắn từ Địa Trung Hải, mất khoảng một tiếng để các quả Tomahawk bay tới mục tiêu trên đất Libya. Loại tên lửa tầm xa nổi tiếng của Mỹ này mang đầu đạn thông thường nặng 450 kg, dù thiết kế ban đầu của nó là mang đầu đạn hạt nhân. Mỗi quả Tomahawk được cải tiến lần này dài 6,25 m, đường kính 0,52 m và nặng 1.300 kg. Tên lửa trên bay với tốc độ 880 km/h, đạt tầm bay khoảng 1.600 km.

Loại thứ hai được sử dụng cũng là hỏa tiễn hành trình mang tên Storm Shadow, trang bị trên những chiến đấu cơ cường kích mặt đất Tornado GR4 của không quân Anh. Loại tên lửa tầm xa không đối đất này được thiết kế chuyên tấn công các mục tiêu đối phương được bảo vệ chặt chẽ. Storm Shadow do tập đoàn MBDA của châu Âu chế tạo chuyên gắn trên máy bay, nặng hơn 1 tấn mỗi quả, dài 5 m và có thể bắn trúng mục tiêu từ khoảng cách phóng 250 km.

Loại hỏa tiễn trên được không quân Anh sử dụng lần đầu tiên trong cuộc chiến tranh Iraq năm 2003. Storm Shadow được lập trình chi tiết về mục tiêu trước khi phóng đi và sau đó nó sử dụng hệ thống định vị tích hợp để đi chính xác tới mục tiêu đã định. Tên lửa trên được thiết kế tấn công mục tiêu cố định là các trung tâm chỉ huy kiên cố, nhờ khả năng xuyên sâu các kết cấu bê tông cốt thép.

Về các chiến đấu cơ

Trong số máy bay liên quân huy động đánh Libya lần này nổi bật có 3 chiếc phi cơ ném bom tàng hình chiến lược B-2 Spirit của Mỹ, mang theo khối lượng lớn bom thông minh. Mỗi chiếc máy bay trên có trị giá hơn 2 tỷ USD và hiện Mỹ chỉ có vẻn vẹn 20 chiếc đang phục vụ trong quân đội.

Tên lửa hành trình Tomahawk.

B-2 Spirit do hãng Northrop Grumman chế tạo với khả năng thâm nhập sâu vào khu vực có hệ thống phòng không dày đặc, được thiết kế mang cả vũ khí hạt nhân lẫn thông thường. Máy bay đắt giá nhất của quân đội Mỹ này lần đầu được sử dụng khi ném bom Serbia trong cuộc chiến Kosovo năm 1999 và sau đó xuất hiện trên chiến trường Iraq và Afghanistan. Nhưng B-2 tấn công các mục tiêu Libya lần này có sự cải tiến về tầm bay cũng như khả năng mang vũ khí.

 Chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-2 thiết kế hình tam giác rất lạ mắt, có khả năng bay liên tục trong nhiều giờ. Cũng như những chiến dịch tại Afghanistan, lần này những chiếc B-2 của Mỹ cất cánh từ căn cứ không quân Whiteman ở bang Missouri đi không kích Libya và quay về trong hơn 30 giờ liên tục sau nhiều lần được tiếp dầu trên không.

Bên cạnh đó là hai dòng máy bay chiến đấu quen thuộc của không quân Mỹ là F-15 và F-16. Hải quân Mỹ cũng sử dụng những chiếc phản lực cơ của họ tham gia chiến dịch như AV-8B Harrier, loại máy bay phản lực có khả năng cất hạ cánh thẳng đứng từ tàu tấn công đổ bộ hạng nặng USS Kearsarge ở Địa Trung Hải.

Không quân Pháp sử dụng 8 chiếc phản lực cơ Dassault Rafale và 4 chiếc Mirage 2000 tham gia mở màn chiến dịch đánh Libya, gần khu vực do lực lượng nổi dậy kiểm soát ở Benghazi. Trong số trên, Dassault Rafale là máy bay chiến đấu đa nhiệm hai động cơ cất cánh từ tàu sân bay Charles de Gaulle, có thể vừa làm nhiệm vụ phòng không, vừa tấn công cường kích mặt đất lẫn do thám.

Trang bị vũ khí trên Dassault Rafale có các loại tên lửa không đối đất phổ biến nhưng được cải tiến như Apache và Exocet, cùng tên lửa không đối không và không đối hạm. Loại máy bay trên của Pháp còn tích hợp hệ thống điện tử tinh vi mang tên Spectra, có thể phát hiện và theo dõi 8 mục tiêu cùng lúc. Trong khi đó, chiến đấu cơ Mirage 2000 cũng là loại đa nhiệm nhưng trang bị thấp hơn Dassault Rafale.

Không quân Anh thì sử dụng những chiếc Typhoon và Tornado gắn tên lửa hành trình Storm Shadow. Các chiến đấu cơ Anh bay tổng cộng 4.800 km từ các căn cứ ở miền đông nước này đi đánh Libya và quay lại. Chính quyền London cho biết, đây là điệp vụ không kích có tầm xa nhất đối với không quân hoàng gia Anh kể từ cuộc chiến Falklands với Argentina năm 1982. Chúng được tiếp dầu 4 lần trên không trong suốt đợt không kích Libya mất 8 tiếng bay cả đi lẫn về.

Đồng minh Canada đóng góp 6 chiếc CF-18 Hornet tới một căn cứ ở Italia cùng với 140 người. Đây là chiến đấu cơ đa nhiệm hàng đầu của không quân Canada, trang bị hệ thống radar phức tạp có thể theo dõi mục tiêu trong mọi điều kiện thời tiết, cả đêm lẫn ngày và trong khoảng cách xa. Ngoài ra, Italia sử dụng 4 chiếc máy bay chiến đấu Tornado tham gia chiến dịch, bên cạnh việc cho phép máy bay các nước khác tập kết tại những căn cứ không quân của nước mình. Nước  Bỉ cũng tham gia liên quân bằng những chiếc F-16 cùng 200 phi công và nhân viên kỹ thuật đóng tại một căn cứ ở Hy Lạp.

Các loại máy bay phụ trợ

Hải quân Mỹ huy động các máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler và máy bay do thám P-3 và EP-3 phục vụ cho chiến dịch đánh Libya đợt đầu. Đặc biệt không thể thiếu máy bay do thám không người lái Global Hawk của Mỹ, được phái đi để chụp không ảnh hiện trường Libya nhằm đánh giá hiệu quả các đợt tấn công của máy bay và tên lửa.

Hai loại máy bay do thám chủ yếu của Anh là Nimrod R1 và Sentinel R1 cũng được tung vào Libya. Máy bay trinh sát Nimrod R1 được phát triển từ phiên bản máy bay tuần tra trên biển, trang bị hệ thống theo dõi để trinh sát và thu thập thông tin tình báo điện tử. Nimrod R1 có khả năng bay với tốc độ thấp trong một thời gian dài, giúp nó có thể "neo đậu" trên một khu vực nhất định để do thám.

Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Barry.

Có chức năng tương tự  "cỗ máy tình báo" Nimrod R1 là Sentinel R1, từng được sử dụng trong các chiến dịch thu thập thông tin tại Afghanistan. Máy bay do thám trên được hoán chuyển từ loại máy bay vận tải Bombardier Global Express, được trang bị radar và hệ thống theo dõi có thể lần theo vị trí và xác định mục tiêu lực lượng đối phương trên mặt đất. Ngoài ra, Pháp cũng điều một số máy bay do thám Awacs tham gia. Trong số các máy bay làm nhiệm vụ hỗ trợ cho chiến dịch của liên quân, không thể thiếu những chiếc tiếp dầu trên không Boeing 707.

Tàu chiến

Mỹ có 11 tàu hải quân tại Địa Trung Hải phục vụ cho chiến dịch tấn công Libya, gồm 3 chiếc tàu ngầm (USS Providence, USS Scranton và USS Florida), 2 tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường (USS Barry và USS Stout), 2 tàu tấn công đổ bộ (USS Kearsarge và USS Ponce) và tàu chỉ huy USS Mount Whitney.

Bên cạnh đó là 14 chiếc tàu của liên quân, gồm hai tàu khu trục của Anh là HMS Westminster, HMS Cumberland và một tàu ngầm lớp Trafalgar mang tên lửa hành trình Tomahawk đậu ngoài khơi Libya. Còn Pháp đưa tàu sân bay Charles de Gaulle cùng hàng chục máy bay chiến đấu Dassault Rafale trên đó tham gia chiến dịch.

Không kích phòng không Libya tiêu tốn 300 triệu USD/tuần

Trung tâm Đánh giá chiến lược và ngân sách (Center for Strategic and Budgetary Assessments - CSBA) của Mỹ đã chuẩn bị một báo cáo ước tính chi phí thiết lập vùng cấm bay trên bầu trời Libya, việc  đòi hỏi tiêu diệt hoàn toàn hay một phần hệ thống phòng không của ông Muammar Gaddafi.

Ở phương án tiêu diệt hoàn toàn phòng không Libya, chiến dịch sẽ tiêu tốn của NATO 300 triệu USD/tuần, 6 tháng bảo đảm duy trì vùng cấm bay tiêu tốn 8,8 tỷ USD. Cuộc tấn công ồ ạt một lần vào các trận địa phòng không Libya tiêu tốn 500 triệu USD đến 1 tỷ USD.

Những chi phí lớn đó là do các máy bay của Mỹ và đồng minh sẽ phải bay trên lãnh thổ thù địch với 500 mục tiêu phòng không bố trí trên một vùng rộng 680.000 dặm vuông. Để tiêu diệt 1 mục tiêu trung bình phải tốn 2 triệu USD và càng nhiều mục tiêu càng phải tiêu hao nhiều tên lửa hành trình và bom ( cần lưu ý là vùng cấm bay ở Iraq trước đây chỉ rộng 104.600 dặm vuông).

Phương án 2: là lập vùng cấm bay hạn chế, bao gồm không phận các thành phố lớn, nơi mà theo tính toán có bố trí tới 400 mục tiêu phòng không trên diện tích 230.000 dặm vuông. Lập vùng cấm bay kiểu này đòi hỏi chi 30-100 triệu USD/tuần.

Phương án 3: trù tính tiêu diệt các mục tiêu phòng không chính của ông Gaddafi bố trí ở các vùng ven biển. Việc làm "suy yếu" các mục tiêu này sẽ đòi hỏi 400-800 triệu USD. Trong trường hợp trên, NATO có thể sử dụng 3 tàu tuần dương AEGIS của Mỹ, các máy bay tiêm kích trang bị tên lửa không đối không AIM-120 và các máy bay AWACS. Phương án này không đòi hỏi tiêu diệt hoàn toàn phòng không Libya.

Trung tâm CSBA nói rằng, Mỹ và NATO cần xác định diện tích vùng cấm bay, nó (ở tất cả các phương án) đáp ứng các lợi ích của phương Tây và giúp loại bỏ Gaddafi đến mức nào.

Liên minh phương Tây phải quyết định chiến dịch quân sự như thế nào là hợp lý nhất, xác định các nguyên tắc sử dụng sức mạnh quân sự, cũng như khả năng hỗ trợ trực tiếp cho quân nổi dậy Libya.

Chi phí của chiến dịch sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định quy mô cuộc tấn công quân sự, báo cáo viết