Nguyên nhân nào dẫn đến tan đàn chim hòa bình ở Bách Thảo?

Việc làm sớm hơn kế hoạch đặt ra và điều đáng buồn nhất là cái kết không có hậu của dự án "Xây dựng đàn chim hòa bình". Vậy nguyên nhân nào đàn chim tan rã?

1. Ý tưởng xây dựng một đàn chim hòa bình với 1.000 con bồ câu trắng được ông Phạm Tài Thu, một người con xứ Quảng viết thành đề án và gửi lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội. Hà Nội vốn là thành phố có nhiều cây xanh, hồ nước, công viên, quảng trường…, nếu có thêm những đàn chim bồ câu thân thiện với con người, với môi trường sẽ làm cho không gian trên thêm thanh bình, lãng mạn. Trước khi gửi đề xuất của mình tới UBND thành phố Hà Nội, ông Phạm Tài Thu được mọi người biết đến khi đã gây dựng thành công đàn chim ở bãi biển Phạm Văn Đồng, thành phố Đà Nẵng, đàn chim ở Đà Lạt... Đề án của ông Thu được UBND thành phố Hà Nội quan tâm và giao Sở Xây dựng nghiên cứu đề xuất. Sở Xây dựng giao cho Ban quản lý dự án công trình đô thị (gọi tắt là Ban QLDA) thẩm tra. Sau khi có kết quả, Ban QLDA đã có báo cáo UBND thành phố và nhận được thành phố giao là chủ dự án "Xây dựng đàn chim hòa bình phục vụ Đại lễ 1.000 năm" với mức kinh phí gần 600 triệu đồng. Đầu tháng 9/2010, ông Phạm Tài Thu cùng đàn chim bồ câu trắng 1.000 con có mặt tại Hà Nội.

Địa điểm để nuôi dưỡng, huấn luyện đàn chim theo đề xuất của ông Thu là công viên Bách Thảo. Lý do ông Thu chọn địa điểm này là do, ở đây có nhiều cây xanh, thảm cỏ và có cả hồ nước. Cảnh quan thiên nhiên đẹp, cộng với việc tiện lợi về địa lý như cách quảng trường Ba Đình không xa, gần hồ Tây… đúng là rất hợp để đàn chim lưu trú. Đề xuất của ông Thu được chấp nhận. Thế là những người dân hay đến đây vui chơi thấy xuất hiện một người đàn ông đeo khăn rằn, vận quần áo bà ba, đội mũ cối cùng đàn chim bồ cầu trắng. Những con chim bồ câu trắng tụ hội ở đảo tròn, trên hồ nước ở khu vực trung tâm công viên Bách Thảo là hình ảnh đẹp, rất nên thơ. Đàn chim bay lên, chao xuống, đậu trên bờ kè, trên những con đường đi dạo xung quanh hồ ban đầu thì lạ, sau lại trở nên thân quen. Còn người đàn ông trung tuổi, tóc búi tó ra hiệu lệnh cho đàn chim bằng tiếng còi cũng được mọi người biết đến - nghệ nhân Phạm Tài Thu. Không phải vô cớ mà người đàn ông xứ Quảng này được ký hợp đồng cho việc chăm sóc, huấn luyện 1.000 con bồ câu trắng.

Ông Thu là một người rất yêu thiên nhiên, trong đó có các loài chim. Sau nhiều năm kinh nghiệm nuôi, nhân giống và huấn luyện, ông Thu đã đưa những con bồ câu biết nghe hiệu lệnh, biết xếp chữ, biết tạo hình… ra nơi công cộng cho thiên hạ thưởng ngoạn. Điển hình phải kể đến đàn chim bồ câu ở bãi biển Phạm Văn Đồng, thành phố Đà Nẵng quê hương ông. Những chú chim bồ câu thân thiện với con người hiện diện ở bãi biển càng làm cho thiên nhiên nơi đây đậm chất trữ tình. Ở nước ngoài, chim bồ câu được thả ở nơi công cộng không hiếm. Loài chim này vốn dạn dĩ người, chỉ cần không đuổi bắt, cho chúng ăn là chúng lập tức vây quanh. Ở nước ta, việc này chưa phổ biến nên cách làm của ông Thu lập tức thu hút sự chú ý của người dân. Rất nhiều người tán thưởng với việc làm của ông Thu và xem đó như một giải pháp hữu ích trong việc cải thiện môi trường sống. Sau thành công với đàn chim ở Đà Nẵng, ông Thu tiếp tục thiết lập các đàn chim khác ở Đà Lạt, thành phố Hồ Chí Minh.

Ý tưởng gây dựng một đàn chim hòa bình với 1.000 con bồ câu trắng của ông Thu xuất phát từ việc, tháng 10/2010, Hà Nội long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 1.000 năm. Hà Nội vốn là thành phố được UNESCO công nhận - thành phố "Vì hòa bình". Thành phố được vinh danh ấy lại đang chuẩn bị đón sinh nhật lần thứ 1.000. Xuất phát từ những lý do trên, cộng với tình yêu với Thủ đô - trái tim của cả nước nên ông Thu nảy ra ý tưởng, gây dựng đàn chim hòa bình với 1.000 con bồ câu trắng. Ông thấy mình rất may mắn khi đề xuất của mình được chấp nhận và thực hiện. Và đầu tháng 9, ông và 1.000 con bồ câu trắng chính thức có mặt ở Hà Nội. Ông và đại diện chủ đầu tư đã làm thủ tục kiểm đếm và con số cuối cùng là 1.000. Ông được giao mặt bằng, địa điểm để thực hiện cam kết, nuôi dưỡng và huấn luyện chim. Theo các điều khoản trong hợp đồng, 4 tháng sau, sau khi đàn chim được huấn luyện sẽ bàn giao cho chủ đầu tư.

Theo dự kiến, đàn chim 1.000 con sẽ tách thành hai đàn. Đàn 300 con sẽ ở lại với công viên Bách Thảo, đàn 700 con chuyển đến công viên Hòa Bình. Chúng tôi xin nói thêm rằng, công viên Hòa Bình được xây dựng mới ngay cửa ngõ Thủ đô, gần chân cầu Thăng Long. Đây là công trình chào mừng Thăng Long - Hà Nội 1.000 năm. Công viên được đưa vào sử dụng đúng dịp Hà Nội long trọng tổ chức các hoạt động chào mừng đại lễ trong 10 ngày đầu tháng 10. Công viên có các hạng mục cây xanh, hồ nước, tượng đài Hòa Bình… Đây là không gian sống sinh động, là nơi vui chơi giải trí cho người dân. Điều đặc biệt là, công viên Hòa Bình nằm ngay cửa ngõ Thủ đô, nơi bất kỳ khách quốc tế nào đến Hà Nội bằng đường hàng không đều phải đi qua. Chính vì thế, ngoài giá trị là nơi vui chơi, giải trí, công viên Hòa Bình còn như một lời giới thiệu về Hà Nội với khách đến từ phương xa. Thế nên tại công viên Hòa Bình mà có những cánh chim biểu tượng cho hòa bình phấp phới bay lượn sẽ tạo nên điểm nhấn và sự thu hút.

2. Những dự định tốt đẹp về đàn chim hòa bình, mà thực chất từ một đàn sẽ gây dựng thành 2 đàn (và có thể, gây dựng thành nhiều đàn khác nữa) đã không thành. Sự cố xảy ra chỉ sau Đại lễ 1.000 năm chừng một tháng. Đó là lúc trong đàn xuất hiện những con chim ủ rũ, chim chết. Lẽ ra, khi xuất hiện, hiện tượng chim ốm, chết phải kịp thời báo lên cơ quan thú y để phối hợp xử lý. Nếu có sự can thiệp của cơ quan thú y hoặc đơn vị có kinh nghiệm trong việc nuôi dưỡng, chăm sóc các loài chim khác (ví dụ như Công ty TNHH nhà nước một thành viên Vườn thú Thủ Lệ), biết đâu sẽ hạn chế được tổn thất. Giữa lúc chim ốm, lăn ra chết thì cũng là lúc, ông Phạm Tài Thu cho biết, chim bị bắt trộm. Nào là khách tham quan thấy lũ chim dễ thương, thân thiện thì bắt một vài con giấu vào người. Rồi bọn "chim tặc" lợi dụng đêm tối mò vào chuồng quơ… cả bao tải chim.

Trái với phản ánh của ông Thu, bà Nguyễn Thị Thạch, Giám đốc Công viên Bách Thảo khẳng định, không có chuyện đó. Bên bảo có, bên bảo không khiến dư luận bị rơi vào thế… chẳng biết tin ai. Mặc dù vậy, những người quan tâm đến đàn chim hòa bình vẫn phải chứng kiến một thực tế, 1.000 con bồ câu trắng ngày một hao hụt dần. Những con số được báo chí liên tục cập nhập, đó là hiện chỉ còn 350 con, 100 con, 50 con và đến nay thì chẳng ai biết chính xác, hiện còn bao nhiêu con. Theo quan sát của chúng tôi, ở khu vực đảo tròn trong công viên Bách Thảo vẫn còn lác đác những chú bồ câu trắng. Hình ảnh buồn thiu, ỉu xìu của những chú chim mất bầy khác hẳn với sự vui nhộn ở "sân chim" rợp màu trắng hồi tháng 9, tháng 10. Buồn thay!

Để biết về số phận của đàn chim, chúng tôi liên hệ với bà Nguyễn Thị Thạch thì nhận được câu trả lời: "Bách Thảo chỉ là địa điểm để nuôi dưỡng, huấn luyện chim, muốn biết cụ thể, em liên hệ sang Sở Xây dựng". Khi tôi hỏi về hiện trạng đàn chim, bà Thạch cho biết, ở Bách Thảo chỉ có chim thiên nhiên và không trực tiếp quản lý, chăm sóc đàn chim hòa bình. Trao đổi với ông Bùi Ngọc Hòa, Phó Giám đốc Ban QLDA chúng tôi được biết, hiện nay đàn chim chỉ còn khoảng 50 con và dự kiến sẽ giao cho công viên Bách Thảo nuôi dưỡng, chăm sóc và nhân giống. Nguyên nhân để xảy ra sự thất bại này là do năng lực chăm sóc, nuôi dưỡng, huấn luận của ông Thu không tốt. Trước đây, thành phố đồng ý phương án đề xuất của ông Thu và giao cho Ban QLDA triển khai dự án này. Ban QLDA đã ký hợp đồng với ông Thu, trả lương cho ông Thu trong việc nuôi dưỡng, chăm sóc, huấn luyện… đàn chim và để ông Thu tạm ứng 50% kinh phí. Trong hợp đồng có nêu rõ các hạng mục, trong đó có cả thuốc phòng dịch. Nguyên nhân chính gây ra tổn thất là do chim bị bệnh, ngã nước, không được phòng dịch tốt chứ không phải do bị trộm.

Ông Hòa còn cho biết, khi ông Thu đưa chim ra Hà Nội, hai bên đã tiến hành kiểm đếm đủ 1.000 con. Ông Hòa nhấn mạnh là hai bên chỉ kiểm đếm chứ không phải bàn giao. Việc bàn giao chỉ tiến hành khi ông Thu đã hoàn thành việc huấn luyện. Ngay tại thời điểm này, chủ đầu tư cũng tạo điều kiện về mặt bằng, địa điểm theo đề xuất của ông Thu. "Có một đàn chim trắng trong khuôn viên là rất đẹp", ông Hòa nói. Thế nhưng đến nay, mục đích của dự án là xây dựng đàn chim hòa bình đã không thành. Hiện nay, dự án này đã tạm dừng. Chủ đầu tư đang cùng ông Thu tiến hành việc quyết toán, sau đó sẽ thanh lý hợp đồng.

Từ ngày 2/12, ông Phạm Tài Thu chính thức tạm biệt đàn chim hòa bình để về Đà Nẵng. Vài chục con chim trắng còn lại bỗng trở nên… vô chủ. Hàng ngày, chúng vẫn quẩn quanh ở khu vực đảo tròn và không còn được nghe tiếng còi hiệu lệnh báo giờ ăn. Ngày 27/12, trao đổi qua điện thoại với ông Thu chúng tôi được biết, ông mới ra Hà Nội để làm thủ tục quyết toán với chủ đầu tư. Sau sự cố gây ra việc hao hụt đàn chim, bây giờ ông lại đau đầu với mớ hóa đơn khi chủ đầu tư yêu cầu phải cung cấp để làm chứng từ quyết toán. "Tôi mua chim của nông dân, bây giờ đòi hóa đơn tôi thấy khó quá", ông Thu nói.

Dự án xây dựng đàn chim hòa bình xem như đã đổ bể. Trong khi chờ chủ đầu tư báo cáo và xin ý kiến chuyển giao những chú chim còn lại cho công viên Bách Thảo nuôi dưỡng, nhân giống thì những con may mắn còn sống sót lại phải tham gia một "cuộc chiến" mới - cuộc chiến sinh tồn trong thế giới tự nhiên.