Những giai nhân cuối cùng của Hà thành xưa…

Mỗi người có một số phận, và có thể những câu chuyện mà họ kể hôm nay nghe như cổ tích về một thời nào đó đã xa lắm. Nhưng đó là dấu ấn của một thời kỳ lịch sử. Không có gì nghiệt ngã bằng những vết xước của thời gian trên gương mặt những người đàn bà đẹp… Phóng viên CSTC đã đi tìm lại những bóng giai nhân xưa của đất Hà thành, khi cái đẹp được tôn vinh bằng những giá trị thực của nó

Bài 1: Chuyện kể về một loài hoa…

Có một truyền thuyết kể về một loài hoa rất lạ, hoa Bạch Thược. Chuyện kể rằng, ngày xưa danh y Hoa Đà được tặng một loại cây trồng trong nhà mà không biết đó là cây thuốc quý. Mùa xuân đến, cây ra những bông hoa rất to, trắng muốt và mùi hương quyến rũ như hoa hồng. Hoa Đà nghĩ rằng đây là một loài hoa đẹp nhưng không quý nên ông không để ý đến nó nữa. Một đêm thu, Hoa Đà đang ngồi đọc sách, bỗng nghe bên cửa sổ tiếng một người con gái khóc thút thít. Sau nhiều lần tìm hiểu, ông mới biết đó là tiếng khóc oan ức của một loài hoa quý bị bỏ quên, hoa Bạch Thược…

Một buổi chiều cuối năm, tôi được gặp một người phụ nữ, giai nhân của đất Hà thành xưa trong ngôi nhà nhỏ ở khu tập thể Thành Công, mang cái tên về loài hoa lạ đó. Cô bé Bạch Thược đã từng ấm ức mãi vì cái tên nghe vừa lạ, vừa xấu  của mình, bởi trong khi các chị của bà đều được gọi bằng những tên lá ngọc cành vàng. Nhưng có lẽ cũng là số phận bởi đôi khi tên gọi cũng chính là một ẩn giấu của cuộc đời.

Năm chị em nhà Bạch Thược.

Ký ức ngày xanh

Bà Thược năm nay đã 75 tuổi, nhưng nét đẹp sắc sảo mặn mà, đài các của một người con gái Hà thành xưa vẫn còn vương lại trên khuôn mặt bà. Bấy lâu nay bà sống một mình trong căn nhà tập thể rộng thênh ở khu Nam Thành Công, các con đều đã trưởng thành và rời xa khỏi vòng tay của mẹ. Có lẽ đây là khoảng thời gian bà được bình tâm nhất, bởi đã hết những lo toan bề bộn của một kiếp người. Bà Bạch Thược ngồi trầm tư rất lâu khi tôi hỏi về ký ức những ngày xưa, khi nhan sắc của bà đã từng nức danh phố cổ Hà Nội. Ngày xưa ư, ký ức dường như đã đi quá xa rồi, về một thời của những hào quang, của những trắc trở, hay những phiền muộn. Tôi vẫn thường nghĩ rằng, những người đàn bà đẹp ngày xưa thường được sinh ra trong những gia đình khuê các, được giáo dục theo nền nếp gia phong, hẳn họ sẽ có một cuộc sống bình yên, và hạnh phúc, giống như cái đẹp tròn đầy viên mãn của trăng 16, không một chút hao khuyết, đầy vơi.

Nhưng cuộc đời của người đàn bà đẹp này lại gắn liền với một thời kỳ quá nhiều biến động của lịch sử, chiến tranh và ly tán. Đó là những năm 1932, khi Bạch Thược cất tiếng khóc chào đời trong căn nhà ở phố Ngõ Trạm, Phùng Hưng. Cả gia đình bà đều mong chờ một cậu quý tử để nối dõi tông đường, bởi nhà Bạch Thược đã có đến 3 cô con gái. Nhưng bố mẹ của Bạch Thược đã không phải thất vọng, bởi khi ra đời, bà đã là một cô gái nhan sắc như một đóa hoa tự nhiên, tỏa hương giữa cuộc đời. Bạch Thược là tiểu thư trong một gia đình có 5 chị em gái của một gia đình tiểu tư sản Hà Nội. Bố Bạch Thược, cụ Phạm Hữu Ninh, từng là tham tán phủ toàn quyền nhưng đi theo tiếng gọi của Cách mạng, cụ đã bỏ việc về mở trường tư. Trường tư thục Thăng Long ngày đó nổi tiếng bởi đã quy tụ được nhiều nhà giáo lớn như Hoàng Minh Giám, Bùi Kỷ, Võ Nguyên Giáp…

Nhưng khi sinh ra, là con thứ 4 trong gia đình toàn con gái, nên thuở nhỏ, bà Thược không sống theo những nền nếp, khuôn phép cũ. Bà mặc quần áo con trai, chơi đánh bi, đánh đáo, và không hề biết đến thêu thùa, nấu ăn như nhiều thiếu nữ Hà Nội xưa. Thậm chí Bạch Thược còn mặc cả quần áo con trai. Nên nhiều người nhầm tưởng bà là con trai. Nhưng vẻ đẹp của một nhan sắc thì không thể ẩn giấu được đằng sau cái sự thông minh trí tuệ của bà. Bạch Thược lớn lên được vào học trường Tây, và tham gia vào phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Hà Nội. Vẻ đẹp thuần khiết, mang nhiều cá tính của một cô gái Hà Nội đã khiến bao chàng trai ngày đó mê mẩn. Bạch Thược lại có năng khiếu văn nghệ, bà tham gia diễn nhiều vở kịch của trường, như Quán Thăng Long, Lý Chiêu Hoàng, nên vẻ đẹp của bà càng có dịp được tỏa sáng.

Nhà Bạch Thược trở thành một căn cứ Cách mạng, nơi in ấn truyền đơn và tổ chức các phong trào biểu tình chống chiến tranh. Cô bé mảnh khảnh, có cái vẻ bề ngoài tưởng như yếu đuối đó đã từng bị bắt vào Sở Mật thám 6 tháng, nếu không có sự can thiệp của anh rể thì có lẽ Bạch Thược đã không thoát khỏi những ngón đòn tra tấn dã man của giặc. Trong Sở Mật thám đối với Bạch Thược cũng là một khoảng thời gian đáng nhớ, bởi bà ý thức được cao hơn, ý nghĩa của sự sống và khát vọng đấu tranh cho giải phóng dân tộc. Và sắc đẹp của bà, trong những ngày lao tù cơ cực ấy đã khiến bọn lính Pháp ngạc nhiên, và ít nhiều thay đổi cái nhìn của chúng về Việt Minh. Bởi trong mắt chúng, Việt Minh không thể có vẻ đẹp đài các, sang trọng thế này. Còn với những tù nhân, vẻ đẹp của Bạch Thược, như một vệt sáng cổ vũ tinh thần đấu tranh bền bỉ của họ.

Bà kể lại những năm tháng đó một cách hào hứng, thời đó, những người con gái như bà, không quá ý thức về nhan sắc của mình, mà chỉ mải mê học và tham gia vào các phong trào đấu tranh. Sôi nổi là vậy, nhưng ngoài đời, Bạch Thược hầu như không bao giờ tiếp xúc với con trai, thậm chí nhiều khi còn chạy trốn những cuộc chuyện trò. Tâm hồn bà tuổi 20 trong veo, không vướng bận một chút về tình yêu .

Và câu chuyện "tình chị duyên em" của nhan sắc phố cổ

Nhan sắc của chị em Bạch Thược làm nức lòng khắp các tỉnh gần xa, và họ nổi tiếng không chỉ vì nhan sắc. Trong 5 chị em gái, thì nhà Bạch Thược có 3 người đẹp, được kế thừa nhan sắc của mẹ (xưa là giai nhân của đất Nam Định). Chị gái đầu của bà, cũng là một nhan sắc nổi tiếng của phố cổ, Phạm Thị Ngọc Trâm đã kết duyên cùng cháu đích tôn của quan thượng thư tỉnh Hà Đông. Nhưng cuộc đời người chị đầu nhan sắc này cũng không mấy bình yên vì những biến động của lịch sử.

Bạch Thược lúc 18 tuổi... và bây giờ.

Người chị thứ hai của Bạch Thược, bà Kim Thoa, kết hôn với một bác sĩ khá nổi tiếng ngày đó, và thoát ly theo gia đình chồng, để lại một tình yêu dang dở và sau này trở thành mối lương duyên của cuộc đời Bạch Thược.

Tôi từng nghĩ, cuộc đời bà hẳn sẽ yên bình và nhẹ nhõm. Nhưng Bạch Thược bảo, bình yên ư, cuộc đời bà không bình yên như những người khác. Bởi bà là một nhan sắc. Hơn nữa là một người phụ nữ có nhiều khát vọng. Và khát vọng bình thường của một người đàn bà đẹp là khát vọng về tình yêu. Câu chuyện về mối tình ngày xưa, đã ngủ yên đâu đó trong hàng lớp những ký ức của một người đã đi gần hết một cuộc đời như bà bỗng trở về.

Chồng của Bạch Thược - Vũ Sơn học cùng trường với chị gái thứ hai. Ngày đó, ông rất mê bà Kim Thoa, hàng ngày vẫn đến nhà Bạch Thược chuyện trò với các cụ. Bạch Thược hồi đó còn nhỏ tuổi, nên chỉ biết láng máng về ông. Đến khi chị gái Bạch Thược đột ngột quyết định lấy chồng, một bác sĩ từng công tác ở Phnom pênh và là bạn thân của Shihanuk thì Vũ Sơn buồn chán và thất vọng vô cùng. Bố của Bạch Thược rất quý Vũ Sơn, ông động viên chàng trai này tham gia kháng chiến và hứa hẹn sẽ gả cô con gái thứ 4 cho ông. 

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, đó là những năm 1946, Vũ Sơn ra đi mang theo lời hẹn ước của cụ Phạm Hữu Ninh về một người con gái… Còn Bạch Thược lớn lên mang theo một lời đính ước của bố… Nhưng trái tim con gái đa cảm của bà đã không nghe theo những lý lẽ thông thường ấy, và đã đập những nhịp đập riêng của cuộc đời mình.

Bà hồi tưởng lại về một ký ức đã quá xa xôi trong cuộc đời tưởng như bình yên của mình. Đó là kỷ niệm về một tình yêu, lần đầu tiên trái tim con gái của bà biết rung lên những nhịp đập tha thiết. Chàng trai đó là bác sĩ quân y. Nhưng còn lời hẹn ước 9 năm về trước của bố, Bạch Thược cũng không thể vô tình. Hồi đó, được lấy chồng cách mạng là niềm mơ ước của rất nhiều cô gái đẹp. Một mơ ước rất thiêng liêng, mà có lẽ phải lớn lên trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt đó mới có thể thấu hiểu được. Bạch Thược đứng trong sự giằng co giữa tình yêu và một lời ước hẹn mang nặng nghĩa tình của bố từ 9 năm về trước.

Người con gái mạnh mẽ đầy khát vọng, và tâm hồn đang rạo rực tình yêu đầu đời của bà đã nén mình lại cho những khuôn phép của lễ giáo. Lúc đó bà đã phải đau đớn đến thế nào, bởi đó là lần đầu tiên trái tim bà biết yêu. Và khi tình yêu bị chia lìa bởi một lý do khác ngoài tình yêu, thì người trong cuộc sẽ đau khổ đến thế nào. Người bác sĩ quân y ngày đó, hiểu được tâm trạng của người yêu chấp nhận ra đi, và viết cho bà một bức thư rất cảm động. Ông đã cao thượng hy sinh tình yêu của mình. Bạch Thược giữ kín lá thư đó trong nhiều năm trời, như một bảo vật thiêng liêng về một mối tình đầu tiên trong cuộc đời, cho đến tận ngày làm đám cưới, bà đã đốt thành tro… Lúc đó, bà cũng mong cho nỗi buồn của mình hóa kiếp thành tro để bắt đầu cuộc sống bên một người khác.

Phải rất lâu sau này, bà mới gặp lại người đàn ông đó, trong một chuyến công tác ở Pháp, bà hiểu và có những lúc chạnh lòng, bởi cuộc đời ông đã không được toại nguyện, như bà từng mong muốn.

Nhưng âu cũng là số phận, bà Bạch Thược hôm nay không ân hận vì những quyết định đã qua, bà đã có cuộc sống có thể gọi là bình yên bên người chồng của mình. Bà theo học ngành dược, từng sang Bungari tu nghiệp, và sau này bôn ba theo chồng sang nhiều nước (chồng bà công tác trong ngành ngoại giao). Cuộc đời bà cũng trải nghiệm đủ mọi buồn vui, và cả những trắc trở, long đong của thời cuộc. Còn nhan sắc ư, nhan sắc ngày xưa của bà, không phải là thước đo của những giá trị, và vì thế, bà chưa bao giờ phủ bóng cuộc đời mình trong nhan sắc ấy. Dù bà luôn biết được rằng, mình là một phụ nữ đẹp…