Tấm gương sáng về trách nhiệm cho cán bộ chiến sĩ Công an trại giam

Trước khi gặp ông, tôi đã tưởng tượng rằng mình sẽ phải đối mặt với một giám thị trại giam lạnh lùng, khó tiếp xúc nhưng khi gặp mặt và trao đổi thì ấn tượng của tôi về Thượng tá Phạm Ngọc Tươi là một người thoải mái dễ gần và hết sức nhiệt tình. Nhờ những chia sẻ của ông, chúng ta mới thấy được tính chất phức tạp, gian khổ trong công tác trại giam của các cán bộ chiến sĩ Công an.

- Là một giám thị trại giam, hẳn công việc của ông rất phức tạp và bận rộn. Vậy ông có thể chia sẻ cho bạn đọc về lịch làm việc trong một ngày của ông không ?

Trước hết tôi muốn nói về nhiệm vụ chính của Trại tạm giam CATP Hải Phòng là giam giữ, quản lý giáo dục người phạm tội phục vụ cho công tác điều tra truy tố và xét xử. Ở đây chỉ có một bộ phận nhỏ phạm nhân thi hành án, trong 15% tổng số phạm nhân phục vụ nhu cầu nấu ăn, cấp dưỡng. Công việc của chúng tôi là phải đảm bảo không để cho can phạm nhân trốn, không được để phạm nhân chết không bình thường, không để phạm nhân vi phạm gây rối trong trại giam và cuối cùng là không để cho phạm nhân thông cung gây cản trở cho công tác điều tra. Bởi vậy, hàng ngày tôi đều phải kiểm tra kĩ càng xem cán bộ trại giam đã làm việc đúng quy trình hay chưa, xem xét tình hình nơi giam giữ và phối hợp thật tốt với các ngành điểu tra.

Tuy nhiên, đặc thù công việc là phải quản lý những người vi phạm pháp luật nên lúc nào cũng tiềm ẩn những nguy cơ phạm nhân chống phá, bất hợp tác (Nguy cơ vi phạm nội quy, nguy cơ phạm nhân có nhiều tư tưởng xấu có thể dẫn tới hành vi tự sát…). Chúng tôi phải giữ cho phạm nhân không vi phạm, xác định được tội lỗi của mình, thành thực khai báo cho cơ quan điều tra phục vụ cho quá trình xét xử. Những công việc này tuy đã làm nhiều nhưng đều gây căng thẳng không chỉ cho riêng mình tôi mà cho tất cả cán bộ chiến sĩ làm việc trong trại giam.

Hàng ngày, phải nắm bắt tình hình các buồng giam để thực hiện công tác kiểm tra vào những lúc cần thiết thì mới có thể phục vụ tốt cho yêu cầu công việc và công tác chỉ đạo. Đó là sự tổng hoà của nhiều công tác khác nhau như thực hiện chính sách, chế độ nuôi dưỡng, khám chữa bệnh… phục vụ cho yêu cầu giam giữ, nhưng không đơn giản chỉ là giam giữ. Nhiều người hình dung công việc của chúng tôi chỉ là giữ phạm nhân ở đó chờ ngày xét xử nhưng thực tế còn khó khăn và phức tạp hơn rất nhiều.

- Ông có thể chia sẻ về những khó khăn mà ông và các cán bộ chiến sĩ của Trại tạm giam CATP Hải Phòng đã gặp phải trong quá trình công tác?

Như đã nói ở trên, công việc tại trại giam có rất nhiều khó khăn như trong việc phải quản lý tốt phạm nhân, phải kiểm tra đều đặn tình hình các buồng giam. Áp lực đến từ công việc rất lớn khi vừa quản lý, giáo dục tốt những người vi phạm pháp luật vừa phải đối phó với những nguy cơ tiềm ẩn như phạm nhân chống phá, bất hợp tác gây khó khăn cho công tác điều tra, nguy cơ vi phạm nội quy, nguy cơ phạm nhân có nhiều tư tưởng xấu có thể dẫn tới hành vi tự sát…

Khó khăn thứ hai tôi muốn nói đến là cơ sở vật chất của trại giam chưa được đầy đủ, diện tích trại giam quá chật hẹp và bị bao bọc xung quanh là nhà dân và hơn nữa là không khí trong trại giam bị ô nhiễm gây ngột ngạt cho các cán bộ chiến sĩ và phạm nhân. Nhưng điều đáng ngại nhất là các đồng chí quản giáo phải làm việc tám tiếng một ngày trong môi trường không khí ô nhiễm và có những đồng chí phải tiếp xúc trực tiếp với những phạm nhân bị mắc các bệnh như lao, viêm gan B… trong không gian chật hẹp như thế rất dễ bị lây nhiễm. Chưa kể những trường hợp các quản giáo bị thương do phải trực tiếp can thiệp, xử lý những vụ xích mích giữa các phạm nhân.

- Có khi nào, những khó khăn, áp lực trong công việc khiến ông nản lòng và mất niềm tin vào nghề nghiệp của mình?

Tôi cho rằng, khi trách nhiệm đã được giao cho mình thì mình phải làm tốt nó. Và không chỉ tôi mà các cán bộ chiến sĩ ở trại giam đều xác định được trách nhiệm công việc của mình đang làm và đã làm thì phải tin rằng mình sẽ làm được, tin vào công việc của mình. Dù có những khó khăn trong công việc nhưng khi mình đã giải quyết được khó khăn đó thì mình lại có thêm những kinh nghiệm để xử lý những vụ việc tương tự. Hơn nữa, với trách nhiệm của tôi là một chỉ huy thì càng phải vững vàng về tư tưởng, xác định trách nhiệm của mình để yên tâm phấn đấu công tác để cho các cán bộ chiến sĩ noi theo.

- Với lượng công việc lớn, quá trình làm việc có nhiều áp lực như vậy, thời gian dành cho gia đình và cuộc sống đời thường của ông có bị ảnh hưởng nhiều hay không?

Theo tôi, làm ngành gì cũng vậy, cũng sẽ có những yếu tố làm ảnh hưởng đến cuộc sống riêng tư. Trong công việc của chúng tôi các yêu tố thời gian, giờ giấc, môi trường nơi công tác ảnh hưởng đến rất nhiều đến tâm lý làm việc. Phía sau chúng tôi là tội phạm và mình có nhiệm vụ quản lý, giáo dục họ thì cũng sẽ có nhiều áp lực ảnh hưởng đến bản thân. Nhưng khi tôi đã nhận nhiệm vụ thì tôi cũng đã xác định được trách nhiệm và truyền đạt đến cho các cán bộ chiến sĩ phải làm tròn nhiệm vụ. Nhưng phải làm sao để mình có thể điều tiết được công việc và cuộc sống riêng tư một cách hài hoà không để việc nhà ảnh hưởng đến công việc và ngược lại.

Tôi thường xuyên nói với anh em cán bộ phải tránh cái bệnh nghề nghiệp. Vì các quản giáo ở đây phải quản lý các buồng từ 30 đến buồng có hơn 100 phạm nhân và khi mình phải quản lý, giải quyết những vấn đề nảy sinh từ phạm nhân sẽ tạo nên sự ức chế. Nếu như mình không điều chỉnh cẩn thận có khi sẽ mang sự ức chế về giải toả ở gia đình hay có thể sự ức chế sẽ thể hiện ngay qua câu nói gây phản cảm, cư xử cáu gắt. Nhưng nhìn chung, về phía gia đình tôi, những người thân đều hiểu và thông cảm cho công việc. Đôi khi sự chia sẻ từ gia đình chính là nguồn động lực chính giúp cho tôi có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ.

- Công tác trong trại tạm giam CATP Hải Phòng đã nhiều năm, chắc hẳn ông phải có nhiều kỷ niệm buồn vui. Liệu ông có thể chia sẻ với bạn đọc về một kỷ niệm mà ông cảm thấy đáng nhớ nhất?

Khi làm việc trong môi trường này, hàng ngày phải tiếp xúc với biết bao phạm nhân và mỗi người là một số phận khác nhau thì những kỷ niệm buồn vui có rất là nhiều. Nhưng có một kỷ niệm khiến tôi nhớ mãi không quên đó là câu chuyện về một tử tù bị mù chữ.

Vào thời điểm ấy, trại tạm giam có mở một lớp xoá mù chữ cho các phạm nhân và người tử tù ấy cũng là một học sinh của lớp. Nhưng sau khi khoá học kết thúc, đó cũng là lúc người tử tù này phải thi hành án, nhờ khoá học xóa mù chữ anh ta đã tự tay mình viết được bức thư cuối cùng và cũng là bức thư duy nhất của cuộc đời gửi về cho cha mẹ. Câu chuyện về anh ta khiến tôi suy nghĩ rất nhiều, tôi vẫn thường kể lại câu chuyện này như một bài học cho những người đang bước vào con đường lầm lỗi để họ nhận ra được rằng nên sớm quay đầu trước khi quá muộn.

- Đó quả là một câu chuyện buồn khiến chúng ta suy nghĩ. Việc giúp cho những người phạm tội nhận thức được sự sai trái của mình và giúp họ nhìn nhận được đúng sai quả thật là vấn đề nan giải. Vậy theo ông, yếu tố gia đình và xã hội đóng vai trò gì trong việc góp phần cải tạo phạm nhân?

Xã hội là một yếu tố tác động mạnh đến những hành vi cư xử của con người. Nếu không có các biện pháp tuyên truyền giáo dục, quản lý trong nhà trường, phổ biến trên truyền thông thì tình hình phạm tội sẽ diễn ra rất phức tạp. Do đó, xã hội cũng làm một yếu tố quan trọng nhưng cái gốc để cho con người tôn trọng, thực hiện tốt pháp luật là do gia đình. Xã hội hướng cho mọi công dân chấp hành pháp luật nhưng nếu bản thân con người cố tình vi phạm thì điều đó phải nói đến sự giáo dục của gia đình.

Tôi đã thấy được từ những người bị bắt giam ở đây, vai trò giáo dục của gia đình đóng vai trò cơ bản. Nhiều phạm nhân ở đây có trình độ đại học và đặc biệt từng có một phạm nhân có trình độ phó tiến sĩ. Những trường hợp này có thể sau thời gian thụ án, họ sẽ rút ra bài học cho mình và không tái phạm nữa. Nhưng đối với những đối tượng trộm cắp, nghiện hút hay dính dáng đến tệ nạn xã hội thì vai trò của gia đình là cơ bản. Nếu gia đình không quản lý giáo dục từ đầu mà đổ tại cho xã hội thì điều đó là không phải.

Ở đây có nhiều phạm nhân rất trẻ nhưng đã phạm những tôi nghiêm trọng, đa số đều là những người có hoàn cảnh gia đình éo le, gia đình không quan tâm. Vì thế để nhìn nhận đánh giá nguyên nhân dẫn đến hành vì phạm tội cái quan trọng nhất vẫn là sự giáo dục, quản lý từ gia đình. Từng gia đình đều có trách nhiệm trong việc giáo dục con cái chứ không mải lo làm ăn bỏ quên con cái thì điều đó sẽ giúp cho sự nhận biết hành vi của con trẻ được tốt hơn.

- Ngoài sự hỗ trợ từ những yếu tố ông đã chia sẻ ở trên thì trại đã có những biện pháp gì để giúp cho những phạm nhân sau khi hoàn thành thời gian thụ án có thể hoàn lương trở về hoà nhập với xã hội?

Có những chương trình hướng nghiệp dạy nghề cho phạm nhân, đó chính là bước đầu cho con đường hoàn lương của họ. Nhưng theo tôi, con đường hoàn lương hoà nhập với xã hội phải đến từ chính những phạm nhân. Bản thân họ phải xác định những tội lỗi họ đã gây ra và quyết tâm phải sửa đổi và xã hội sẽ đón nhận họ. Khi ấy họ sẽ loại bỏ được những mặc cảm của một người vừa đi tù về và có niềm tin hơn vào cuộc sống. Nghề nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng với các phạm nhân mãn hạn tù vì nó đảm bảo cho cuộc sống, nếu không có nghề nghiệp kiếm sống thì nguy cơ tái phạm rất cao.

Điều tôi muốn nhắn nhủ là các phạm nhân phải nhận thức được tội lỗi của mình vì chỉ khi nào họ nhận thức được rằng mình có tội thì họ mới phấn đấu cải tạo thật tốt. Giáo dục bằng lao động cũng chính là để phạm nhân nhận ra được giá trị của  những gì họ vất vả làm ra. Không có con đường nào ngắn nhất bằng cách tự mình cải tạo thật tốt để hưởng sự khoan hồng, giảm án của nhà nước theo bộ luật tố tụng hình sự, nếu cải tạo tốt thì được giảm nhiều. Với những phạm nhân bị xử lý bằng hình phạt thì phải thi đua chấp hành tốt các quy định, thi đua của trại giam để phấn đấu trở về với gia đình