Than, đầu gấu và xả súng

Phường Cao Thắng, TP Hạ Long. Những "vựa" than ở khắp nơi, người không đào cũng cho thuê đất để người khác đào. Nhiều người thuê lại rừng rồi quây tường cao hoặc trồng tre nhưng thực chất là để đào than. Có người đào than ngay trong buồng nhà và dưới nền nhà.

Những ngôi nhà cấp bốn mọc lên không phải để ở mà nó như một công cụ để che mắt cơ quan chức năng. Theo Chủ tịch UBND phường Cao Thắng Vũ Đình Phúc, than nằm ngay trong vườn nhà dân, chính quyền địa phương mang máy xúc ra đánh sập lò, nhưng chỉ vài hôm sau họ lại "moi" ra.

Hiện nay, việc khai thác than trái phép còn ngang nhiên diễn ra ở một số khu vực nằm trong ranh giới mỏ của Công ty Than Mạo Khê, Công ty Than Hà Lầm, Công ty Than Hòn Gai; khu vực giáp ranh TP Uông Bí và Hoành Bồ; Xí nghiệp than Thăng Long… vì ở khu vực này không phải thăm dò, tìm kiếm. Các công ty phải tiêu tốn hàng tỷ đồng mỗi năm để đánh sập các lò "thổ phỉ" mà vẫn không ăn thua.

Hậu quả khôn lường

Rừng đầu nguồn hồ Yên Lập bị nạn "than thổ phỉ" xẻ thịt. Nước hồ trước kia vốn trong xanh, giờ đen ngòm vì than.

Các đối tượng khai thác than trái phép bị bắt giữ.

Hậu quả nhìn thấy rõ nhất mà khai thác than trái phép gây ra là làm sụt lún nhiều nhà dân, gây nên những bức xúc và khiếu kiện kéo dài. Cụ thể, có 87 hộ dân ở phường Cao Xanh và Hà Khánh bị nứt, sụt lún, nghiêng nhà. Nạn đào than trái phép còn gây đổ cột điện ở phường Cao Xanh khiến Công an phải vào cuộc điều tra, khởi tố vụ án. Hơn nữa, nó còn làm bục lò của Xí nghiệp Than Hòn Gai.

Ông Ngô Thế Phiệt, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Than Hà Lầm không giấu khỏi lo lắng khi đưa ra con số 17 lò khai thác than trái phép đang hoạt động trong ranh giới do công ty ông quản lý. "Trước đây Hà Lầm không có nạn khai thác than trái phép, nhưng giờ đã xuất hiện. 6 tháng đầu năm 2011 Công ty đã tiêu tốn 600 triệu đồng cho việc đánh sập các lò than này. Người dân sống gần khu vực Đập nước đang rất bức xúc vì việc đào bới than khiến đất đá tụt xuống nhà. Nguy cơ Hà Lầm bị khai thác tràn lan gây sụt lún nhà dân giống như ở phường Cao Xanh đang đến gần"- ông Phiệt bức xúc nói.

Do Quảng Ninh vẫn tồn tại chính sách thu mua than trôi, than nhặt nên đã tồn tại một dạng thu mua, vận chuyển, kinh doanh than trái phép. Những đối tượng thu mua này đều có "số" trong giới giang hồ và họ sẵn sàng xử nhau bằng luật rừng nếu kẻ nào muốn xâm chiếm lãnh địa. Vụ xả súng làm 6 người thiệt mạng ở cảng Hà Khánh, TP Hạ Long chỉ vì tranh giành trong việc tận thu than là bài học xương máu trong việc quản lý tài nguyên.

Chưa hết, gần đây tại thôn Khe Mực, xã Tân Dân, huyện Hoành Bồ (thuộc ranh giới khai trường khai thác than của Công ty Việt - Min Đô quản lý) xuất hiện một nhóm đối tượng ở nơi khác đến tổ chức khai thác than trái phép. Ngoài việc tổ chức khai thác than, chúng còn có biểu hiện sử dụng vũ khí (súng tự chế, dao, kiếm) để đe dọa không cho người lạ vào khu vực bọn chúng đang tổ chức khai thác và cưỡng đoạt tiền của một số phương tiện đi qua.

Lực lượng liên ngành của huyện Hoành Bồ đã tổ chức kiểm tra và phá huỷ 26 cửa lò, cắt 13 điểm trên tuyến đường để không cho chúng vận chuyển than đi qua. Nhưng chỉ một thời gian ngắn sau, bọn chúng lại tiếp tục bới móc khai thác. Công an huyện Hoành Bồ đã tổ chức truy bắt 17 đối tượng, trong đó có 2 đối tượng cầm đầu là Việt "Te" và Trọng "Tép" bị xử lý hình sự.

50 triệu đồng/1 lần phạt: Quá bèo!

Qua tìm hiểu của chúng tôi, 1 tấn than cám hiện có giá từ 700 ngàn đến 1,5 triệu đồng (tuỳ từng loại). Làm một phép tính đơn giản, mỗi lò than "thổ phỉ" một ngày khai thác trung bình được 10 đến 20 tấn than, lợi nhuận lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng. Vì lý do này mà chủ lò bằng mọi cách để đào than, bất chấp pháp luật, thuê kẻ nghiện, đầu gấu canh gác ở cổng trụ sở UBND phường, dùng bộ đàm liên lạc cho chủ lò để "rút lui" trước lúc lực lượng đến kiểm tra. Dư luận đặt câu hỏi, tại sao việc khai thác than trái phép lại dễ dàng hoạt động và tồn tại lâu như vậy?

Ông Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long đã đưa ra ý kiến, việc xử phạt vi phạm hành chính 50 triệu đồng/trường hợp khai thác than trái phép không đủ tính răn đe. So với lợi nhuận kếch xù từ đào than trái phép thì mức phạt này chẳng khác nào "muỗi đốt gỗ".

Hầu hết các ý kiến đưa ra đều cho rằng, chỉ có đưa vi phạm khai thác than trái phép vào xử lý theo Luật Hình sự thì tức khắc hoạt động này sẽ "chấm hết". Bởi cứ xử lý vi phạm hành chính như hiện nay thì ngoài tiêu tốn tiền của, sức lực mà lại không có tác dụng. Oái oăm hơn là còn không thu được tiền xử phạt vi phạm hành chính vì "có phát hiện thấy chủ lò đâu mà ký biên bản nộp phạt".

Bi kịch hơn nữa là những người đi "tiên phong" trong việc chống khai thác than trái phép lại bị "đầu gấu" đe dọa, nhắn tin khủng bố, ném đá, ném xú uế vào nhà, có người "sợ" bị trả thù đã chuyển công tác...

Thế nên, những cuộc xả súng vì than vẫn hoàn toàn có thể xảy ra. Và các chủ lò còn tiếp tục lộng hành, bởi có gì đã có đầu gấu dọa và cùng lắm thì mất 50 triệu mà thôi. Quá bèo!