Bulgaria và Eurozone: Thêm bước hội nhập, thêm phần thử thách

Với sự góp mặt của Bulgaria, Eurozone ghi nhận khoảng hơn 350 triệu người châu Âu sử dụng đồng tiền chung. Hiện còn 6 nước EU nằm ngoài liên minh tiền tệ là Thụy Điển, Ba Lan, Cộng hòa Séc, Hungary, Romania và Đan Mạch.

Hành trình hội nhập

Sofia đã đánh dấu sự kiện trọng đại bằng việc trình chiếu hình ảnh những đồng xu euro lên tòa nhà Ngân hàng Trung ương Bulgaria. Sofia kỳ vọng việc chuyển sang dùng đồng euro sẽ mang lại nhiều lợi ích chiến lược như vực dậy nền kinh tế nghèo nhất trong khối EU, thắt chặt quan hệ với các nước trong khu vực và mang lại những tiện ích dân sinh đúng như tuyên bố của Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der về đi lại, giao thương và lưu trú ở nước ngoài.

Người dân vẫn sẽ tiếp tục có thể sử dụng đồng nội tệ lev trong vòng 1 tháng tới, song phải dần chuyển đổi sang đồng tiền mới. Từ nay tới hết ngày 30/6, đồng lev vẫn có thể được đổi miễn phí tại các ngân hàng, bưu điện và Ngân hàng Trung ương Bulgaria.

Ngày 2/1, Hiệp hội Ngân hàng Bulgaria tuyên bố hơn 1 tỷ lev tiền mặt đã được chuyển đổi sang euro thông qua tiền gửi ngân hàng, theo đó, gia tăng tính minh bạch vì các khoản tiền tiết kiệm bằng tiền mặt thường không bị đánh thuế sẽ được đưa vào hệ thống có giám sát.

Sau 1 năm tham gia Khu vực tự do đi lại châu Âu (Schengen) và giờ là Eurozone, Bulgaria về cơ bản đã hoàn thành quá trình hội nhập EU.

Đồng nội tệ lev của Bulgaria đã được neo tỷ giá với đồng euro kể từ khi đồng tiền chung ra mắt vào năm 1999. Sofia chính thức khởi động quá trình gia nhập khối tiền tệ chung vào năm 2018 và đồng lev sau đó đã được đưa vào Cơ chế tỷ giá hối đoái châu Âu từ tháng 7/2020. Từ đầu năm nay, EC và các bộ trưởng tài chính Eurozone đã bật đèn xanh cho nỗ lực gia nhập của Bulgaria.

Theo những bình luận và phân tích lạc quan, việc đáp ứng các đòi hỏi và gia nhập khu vực đồng euro cho thấy nền kinh tế Bulgaria đã có sự cải thiện trong thập kỷ qua. Bulgari cũng được cho là có triển vọng tăng trưởng khá tích cực. Tuy nhiên, Bulgaria vẫn còn nhiều việc phải làm để bắt kịp về cơ cấu và hiệu quả hoạt động của khu vực. Mức thu nhập ở Bulgaria cũng chỉ bằng 59% mức trung bình trên toàn EU.

Tháng 11/2025, Thủ tướng Bulgaria Rosen Zhelyazkov phát biểu tại một hội nghị cấp cao ở Sofia rằng việc sử dụng đồng euro không đơn thuần chỉ là thay đổi tiền tệ, mà còn là một lựa chọn chiến lược giúp củng cố vị thế của Bulgaria tại châu Âu. Chủ tịch ECB Christine Lagarde cũng khẳng định tại sự kiện này rằng, việc gia nhập Eurozone chính là cách để Sofia củng cố nền tảng kinh tế, xây dựng khả năng chống chịu trước cú sốc toàn cầu, đồng thời tăng cường tiếng nói của đất nước này trong các quyết sách của khu vực.

Không gian phát triển

Là một phần của Eurozone đồng nghĩa với việc Bulgaria sẽ xóa bỏ hoàn toàn rào cản tiền tệ trong giao thương với các đối tác khu vực. Do không còn rủi ro biến động tỷ giá giữa lev và euro, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của nước này sẽ tiết kiệm được chi phí chuyển đổi tiền tệ đáng kể, “những rào cản tiền tệ cuối cùng trong thị trường chung” - theo lời Chủ tịch ECB Christine Lagarde. Nhờ đó, các công ty có thể tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc loại bỏ rủi ro tỷ giá cũng giúp các nhà xuất khẩu yên tâm ký kết hợp đồng dài hạn với đối tác Eurozone, thúc đẩy dòng chảy thương mại ổn định hơn về dài hạn.

Đồng euro cũng có thể giúp nâng cao sức cạnh tranh thương mại của Bulgaria so với các nước láng giềng chưa gia nhập khối sử dụng đồng tiền chung. Dù tác động tổng thể có thể chưa quá đột biến - do Eurozone vốn đã chiếm gần 50% kim ngạch xuất khẩu của Bulgaria từ trước, về trung hạn nước này vẫn hưởng lợi từ đà tăng thương mại bền vững hơn trong khối thị trường chung châu Âu. Bên cạnh hàng hóa, ngành du lịch Bulgaria cũng được dự báo hưởng lợi dài hạn bởi nhìn từ kinh nghiệm của Croatia cho thấy sau khi nước này chuyển sang dùng đồng euro vào năm 2023, lượng du khách quốc tế tăng thêm nhờ sự tiện lợi hơn khi không phải đổi sang tiền địa phương. Tương tự, những tiện ích như thanh toán chung một loại tiền khi đi lại trong châu Âu sẽ giúp Bulgaria trở nên hấp dẫn hơn đối với du khách Eurozone.

Bulgaria sẽ trở thành một phần của “câu lạc bộ” kinh tế hàng đầu châu Âu, giúp tăng cường sự ổn định và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Các ngân hàng Bulgaria có quyền tiếp cận trực tiếp các nguồn thanh khoản của ECB, góp phần “gia cố” lưới an toàn tài chính cho nước này, và trong trường hợp bất ổn, hệ thống ngân hàng có thể dựa vào hậu thuẫn từ ECB thay vì chỉ dựa vào dự trữ quốc gia. Bên cạnh đó, Bulgaria đủ điều kiện gia nhập Cơ chế bình ổn châu Âu (ESM), tăng thêm điểm tựa niềm tin của nhà đầu tư.

Ở góc độ khu vực, việc có thêm Bulgaria, dù ít dù nhiều cũng mở rộng thị trường thống nhất và tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp Eurozone khi giao thương với Bulgaria. Việc Bulgaria gia nhập cũng có ý nghĩa biểu tượng tích cực cho thương mại khu vực, phần nào khẳng định sức hút của đồng tiền chung và sự thành công của hội nhập kinh tế châu Âu.

Chẳng phải phép màu

Thực tế, đồng euro không phải phép màu giải quyết mọi hạn chế cơ cấu của Bulgaria, những thách thức như tham nhũng, chảy máu chất xám, dân số già hóa sẽ vẫn còn đó. Mức GDP bình quân đầu người của Bulgaria hiện mới bằng khoảng 2/3 trung bình EU.

Bulgaria tham gia Eurozone trong bối cảnh xã hội có sự chia rẽ sâu sắc. Theo cuộc thăm dò của Eurobarometer, có tới 49% người dân không muốn nói lời chia tay với đồng lev - đơn vị tiền tệ đã gắn bó với quốc gia này từ cuối thế kỷ XIX. Nhiều người lo ngại về nguy cơ giá cả leo thang và xáo trộn trong sinh hoạt. Thực tế, giá thực phẩm tại Bulgaria đã tăng 5% trong tháng 11/2025, cao gấp đôi mức tăng trung bình của Eurozone. Số khác lại hoài nghi về sức ép từ những cải cách bắt buộc hoặc những đòi hỏi có thể là thiếu bình đẳng cho Bulgaria.

Hạ tầng chính trị của Bulgaria cũng vừa trải qua một cuộc thay đổi mạnh mẽ ngay giữa tháng 12, do các cuộc biểu tình chống tham nhũng, và nước này đang phải chuẩn bị cho cuộc bầu cử thứ 8 trong vòng 5 năm.

Đồng euro được kỳ vọng tạo môi trường ổn định thuận lợi hơn cho tăng trưởng, nhưng để đuổi kịp mức sống EU, trong thập niên tới, Bulgaria phải tiếp tục các cải cách cơ cấu mạnh mẽ song song với hội nhập tiền tệ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã khuyến nghị Chính phủ Bulgaria tranh thủ thời cơ để đẩy nhanh các cải cách về năng suất lao động, quản trị và đầu tư công - những yếu tố để đồng euro thực sự phát huy tác dụng như một đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng.

Nói cách khác, lợi ích kinh tế dài hạn từ euro có được hay không phụ thuộc vào việc Bulgaria có thể kết hợp đồng euro với chính sách đúng đắn, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và cải thiện môi trường kinh doanh. Những dự báo lạc quan cho thấy Bulgaria có thể đạt mức tăng trưởng tiềm năng khoảng 2,7-3% mỗi năm, qua đó thu hẹp dần khoảng cách thu nhập với Tây Âu trong thập kỷ tới.

Kinh nghiệm cho thấy sự phản đối thường giảm dần sau khi gia nhập Eurozone, miễn là quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ. Thực tế, đa số người dân Bulgaria vẫn có tư tưởng ủng hộ EU, và thế hệ trẻ hoan nghênh hội nhập. Mối lo “mất chủ quyền tiền tệ” thực tế không quá lớn, bởi Bulgaria đã neo cố định tiền tệ suốt nhiều năm qua. Giờ đây, khi là thành viên Eurozone, Bulgaria thực sự sẽ có tiếng nói trong các quyết định tiền tệ của khối.

Tất nhiên, việc tuân thủ luật chơi Eurozone đòi hỏi Bulgaria duy trì kỷ luật chính sách cao, đặc biệt về tài khóa (giữ thâm hụt dưới 3% GDP, nợ công bền vững). Đây là sức ép tích cực buộc các Chính phủ Bulgaria tương lai phải hành động có trách nhiệm. Nói một cách đơn giản, đảng phái nào cầm quyền cũng đều phải tôn trọng các quy tắc chung, hạn chế tính thất thường của chính sách kinh tế ở Bulgaria, tạo môi trường chính trị ổn định hơn cho phát triển.

Bulgaria đã chọn in hình thánh Ivan Rilski, thánh Paisius và kỵ sĩ Madara trên các đồng xu euro của nước này. Những biểu tượng dân tộc giờ đây trở thành một phần của đồng tiền chung châu Âu, sự đoàn kết trong đa dạng đặc trưng của khối.