Kinh tế thế giới 2026: Nhận diện những chỉ dấu

Những mảng màu tương phản

Phiên giao dịch ngày 31/12/2025, sàn chứng khoán Phố Wall (New York) chứng kiến ngày thứ tư liên tiếp các chỉ số giảm nhẹ. Dù vậy, không một chuyên gia tài chính nào cảm thấy lo lắng. Bởi, thực ra, bên cạnh việc hầu hết các nhà đầu tư lớn đã chốt giao dịch từ trước để nghỉ lễ, năm qua, thị trường chứng khoán Mỹ đã có được không ít cột mốc đáng nhớ. Cho dù từng chao đảo dữ dội hồi tháng 4/2025, do tác động từ chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhưng sau đó, nhờ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và các chính sách cẩn trọng (tiếp tục nới lỏng lãi suất có kiểm soát chặt chẽ) của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), chứng khoán Mỹ đã có một năm tăng trưởng ấn tượng. Các chỉ số chính như S&P 500 tăng 16,4% trong năm qua và thiết lập những mức cao kỷ lục mới. Nasdaq tăng mạnh nhất với 20,4%, trong khi Dow Jones chốt năm với mức tăng 13%.

Ngoài ra, năm 2025 cũng chứng kiến biến động cực lớn của kim loại quý. Bạc mặc dù giảm 9,4% trong phiên cuối, nhưng tính chung cả năm vẫn tăng vọt hơn 140%. Vàng kết năm với mức tăng ấn tượng 63,7%. Trong khi đó, giá dầu Mỹ (WTI) kết thúc năm ở 57,42 USD/thùng, còn dầu Brent dừng ở mức 60,85 USD/thùng.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh, những điểm sáng này không hiện hữu quá nhiều. Theo giới chuyên môn, năm 2026 có thể đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ mới, mà trong đó thế giới phải tái định hình các động lực tăng trưởng.

Báo cáo mới nhất của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) dự báo: Tăng trưởng GDP của thế giới năm 2026 sẽ chậm lại, còn 2,9%, so với mức ước tính 3,2% cho năm 2025. Tốc độ tăng trưởng của kinh tế Mỹ sẽ giảm từ 2% năm 2025 xuống 1,7% năm 2026, trước khi phục hồi nhẹ vào 2027. Đối với Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone), mức tăng trưởng ước tính giảm từ 1,3% xuống còn 1%. Các nền kinh tế thị trường mới nổi ở châu Á tiếp tục được cho là động lực lớn trong tăng trưởng của toàn cầu.

OECD cũng cảnh báo: Việc xuất hiện thêm các rào cản thương mại, đặc biệt là đối với các hàng hóa quan trọng phục vụ sản xuất, có thể gây tác động đáng kể lên chuỗi cung ứng và sản lượng toàn cầu. Trào lưu định giá tài sản dựa trên kỳ vọng lạc quan thái quá về lợi nhuận doanh nghiệp do AI thúc đẩy có nguy cơ gây ra điều chỉnh đột ngột. OECD cũng cho rằng, các lỗ hổng tài chính có thể đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn lên cao hơn, bóp nghẹt các luồng tài chính và cản trở tăng trưởng. Trong khi đó, theo Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD), tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 vẫn thấp và chỉ ở mức 2,6% như năm 2025, dù có được động lực tích cực từ các công nghệ mới như AI.

Tổng Thư ký UNCTAD, bà Rebeca Grynspan, đánh giá số liệu mới cho thấy tầm quan trọng mang tính quyết định của tăng trưởng tín dụng đối với triển vọng thương mại toàn cầu. UNCTAD kêu gọi triển khai một loạt cải cách nhằm giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương về tài chính, cải thiện khả năng dự báo và tăng cường tính liên kết giữa thương mại, tài chính và phát triển.

“Lạc quan” hơn một chút, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm từ 3,2% năm 2025 xuống 3,1% năm 2026, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,7%/năm trong giai đoạn 2000-2019. Các nền kinh tế phát triển dự kiến tăng trưởng khoảng 1,5%, còn các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển chỉ nhỉnh hơn 4%. IMF cũng chú trọng vào các nguyên nhân như bất ổn kéo dài, xu hướng bảo hộ thương mại trầm trọng hơn và các cú sốc về nguồn cung lao động có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng.

Các rủi ro tài khóa, khả năng điều chỉnh giảm trên thị trường tài chính và sự suy yếu của các thể chế kinh tế có thể đe dọa sự ổn định. Do vậy, IMF khuyến cao: Các nước cần kết hợp ngoại giao thương mại với điều chỉnh kinh tế vĩ mô, thiết lập lại các vùng đệm tài khóa và tăng cường nỗ lực cải cách cơ cấu hơn nữa.

Và sau khi Mỹ tập kích thủ đô Caracas và bắt giữ Tổng thống Venezuela Maduro, chuyên gia kinh tế Marchel Alexandrovich thuộc tổ chức tư vấn độc lập Saltmarsh Economics nhận định: “Những diễn biến mới đây là lời nhắc nhở rằng căng thẳng địa chính trị tiếp tục chi phối lòng tin và tác động mạnh đến thị trường”, buộc giới đầu tư phải đối mặt với mức độ rủi ro từ các thông tin thời sự ở mức độ cao hơn đáng kể so với thời các chính quyền tiền nhiệm của Mỹ.

Loạt biến số và đòi hỏi thích nghi

Một cách cụ thể hơn, tình hình biến động của guồng máy kinh tế toàn cầu có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố chính, như nhóm chuyên gia của ING Think, bộ phận phân tích kinh tế - tài chính thuộc Ngân hàng ING của Hà Lan chỉ ra.

Thứ nhất, là khả năng lớn về việc nước Mỹ chủ động hạ thấp các hàng rào thuế quan. Điều này có thể xuất phát từ việc chính quyền Tổng thống Donald Trump cần ứng phó với hiện trạng chi phí sinh hoạt ở Mỹ đang gia tăng, nhằm bảo đảm vị thế trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ; cũng có thể đến từ các công cụ pháp lý mà đảng Dân chủ đối lập sử dụng (nhất là thông qua phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ).

Dù với lý do nào, kịch bản này cũng có nhiều khả năng trở thành sự thật, kết quả cuối cùng có thể vẫn là mức thuế quan bình quân thấp hơn, theo đó tăng trưởng kinh tế có thể được cải thiện và lạm phát dịu lại. Tuy nhiên, nếu Fed đánh giá rủi ro nền kinh tế nóng lên vẫn đáng lo, cơ quan này có thể cắt giảm lãi suất ít hơn hoặc chậm hơn so với kỳ vọng.

Thứ hai, nguy cơ căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang trở lại. Theo các nhà phân tích, dù “Mỹ - Trung thương chiến” đã hạ nhiệt phần nào sau cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, mang lại thỏa thuận “đình chiến” kéo dài 12 tháng, thì đó vẫn là một giao ước mong manh, mà chỉ cần một tính toán sai lệch cũng có thể khiến quỹ đạo chuyển hướng. Khi đó, các rào cản phi thuế quan - như kiểm soát đất hiếm - có thể trở lại. Trong trường hợp đó, các ngành bán dẫn, ô tô và quốc phòng có thể chịu tác động trực tiếp vì đứt gãy nguồn cung đất hiếm và giá một số mặt hàng tăng mạnh, qua đó gia tăng áp lực lạm phát.

Thứ ba, với các cuộc xung đột (điển hình là Ukraine - Nga) và những căng thẳng địa chính trị, yếu tố được/bị tác động nhiều nhất sẽ là nguồn cung năng lượng - “mạch máu” của mọi nền kinh tế. Hầu như ai cũng mong chờ những kịch bản tích cực, song chuyện một thỏa thuận hòa bình có thể khơi rộng dòng chảy năng lượng từ Nga, hay việc Trung Đông có lại “nổi lửa” vì một lý do nào đó, hoặc các diễn biến sắp tới ở Venezuela vẫn sẽ chỉ có thể là những phỏng đoán trên lý thuyết.

Thứ tư, nguy cơ “vỡ bong bóng trí tuệ nhân tạo/AI”. Năm 2025 chứng kiến sự trỗi dậy ngoạn mục của AI, để bắt đầu tác động đến chính sách quốc gia, quan hệ thương mại toàn cầu và thị trường chứng khoán. Nói cách khác, từ vai trò công nghệ then chốt ở hậu trường, AI đã tiến thẳng lên “tuyến đầu” (như bình luận của Reuters). Đề rồi, trong năm 2025, các đại gia công nghệ hàng đầu như Amazon, Nvidia hay Meta... đã cùng nhau “chốt lời” tới hơn 16 tỷ USD cổ phiếu, tất cả là nhờ AI định hình lại các phương thức sản xuất.

Có điều, dưới chân cột đèn cũng luôn tiềm ẩn bóng tối. Việc cả thế giới đổ xô vào AI, vô hình trung, lại đang dẫn đến một số hệ lụy: Sự hụt hơi của ngành công nghiệp sản xuất công cụ lưu trữ bộ nhớ, làn sóng sa thải nhân sự hàng loạt và cả một hiểm họa vô hình: Nguy cơ khủng hoảng năng lượng, khi AI đòi hỏi những nguồn cung năng lượng khổng lồ. Vì vậy, nếu một cú “phanh gấp” xảy ra bởi bất cứ lý do nào, hậu quả sẽ là rất khó lường.

Cuối cùng, sức mua tại thị trường châu Âu hay đà hồi phục (hoặc tiếp tục giảm tốc) của nền kinh tế Trung Quốc cũng sẽ là những vấn đề rất đáng lưu ý. Ngay trong năm 2025, những yếu tố này cũng đã rất khó có thể đoán định hay giải quyết, cho dù sau lưng EU là G7, còn sát cánh với Trung Quốc là khối BRICS.

Không có cách nào khác, mọi nền kinh tế phải tìm cách “thích nghi” và nâng cao năng lực dự báo, để “chung sống” với tình thế có quá nhiều ngã rẽ trước mắt. Chuyển dịch cơ cấu, tái định hình các động lực tăng trưởng theo hướng đa phương hóa, đa dạng hóa, xanh và bền vững, do đó, trở thành những yêu cầu bức thiết đặt ra với bất cứ ai.