Lời hứa không thành hiện thực

Khi giá năng lượng leo thang, rủi ro lạm phát quay lại và binh sĩ Mỹ bắt đầu hứng thương vong, câu hỏi đặt ra không còn chỉ là Mỹ sẽ đi đến đâu trong cuộc chiến này, mà còn là ai sẽ phải trả giá cho một quyết định đã làm lung lay khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết".

Phép thử lớn nhất của nhiệm kỳ

Hơn 1 năm trước, ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng với một cam kết rất dễ chạm tới tâm lý cử tri Mỹ: không mở thêm chiến tranh, không kéo nước Mỹ vào những cuộc can dự quân sự tốn kém ở bên ngoài. Trong bối cảnh người dân Mỹ mệt mỏi vì lạm phát, chi phí sinh hoạt tăng cao và bất ổn kéo dài trong đời sống thường nhật, hình ảnh một tổng thống hứa hẹn đưa nước Mỹ tránh xa các cuộc chiến từng là lợi thế chính trị quan trọng của ông Trump. Nhưng, đến cuối tháng 2/2026, khi Mỹ cùng Israel mở chiến dịch tấn công Iran, chính lời hứa ấy bắt đầu quay lại ám ảnh ông.

Điều làm cuộc khủng hoảng lần này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở quy mô quân sự. Vấn đề lớn hơn là cuộc chiến đã làm lung lay một trong những nền tảng quan trọng nhất trong thông điệp chính trị của ông Trump: hình ảnh một nhà lãnh đạo cứng rắn nhưng tránh sa lầy, ưu tiên lợi ích nội địa, không lặp lại mô hình “chiến tranh bất tận” từng khiến nhiều đời Tổng thống Mỹ phải trả giá. Việc chiến dịch “Epic Fury” bùng nổ và kéo theo các đợt trả đũa dây chuyền đã khiến không ít cử tri bảo thủ đặt câu hỏi: khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” rốt cuộc đang được áp dụng cho lợi ích quốc gia, hay trước hết cho lợi ích chính trị của chính ông Trump?

Sự đảo chiều ấy càng lộ rõ khi phản ứng dữ dội không chỉ đến từ phe đối lập, mà cả từ bên trong khối cử tri từng nhiệt thành ủng hộ ông Trump. Marjorie Taylor Greene, một gương mặt nổi bật của phong trào MAGA, công khai chỉ trích đây là một “sự phản bội tồi tệ nhất”, bởi nó đến từ chính người và chính quyền mà nhiều người tin là sẽ hành động khác với giới tinh hoa can thiệp quân sự trước đây. Phản ứng này cho thấy cuộc chiến Iran đã chạm đúng vào điểm nhạy cảm nhất trong liên minh chính trị mà ông Trump dày công xây dựng: chủ nghĩa biệt lập, sự hoài nghi với chiến tranh ở nước ngoài và niềm tin rằng nước Mỹ cần ưu tiên chữa những vết thương trong nước trước khi đóng vai cảnh sát toàn cầu.

Chiến tranh đang “đi thẳng vào túi tiền” người Mỹ

Nếu nhìn từ góc độ kinh tế, đây cũng là lúc cái giá của chiến tranh hiện ra nhanh hơn nhiều so với các cuộc xung đột trước. Ngay sau khi chiến sự bùng nổ, giá dầu và chi phí năng lượng đã tăng vọt, kéo theo cú sốc lan rộng sang vận tải, hàng hóa và tiêu dùng. Reuters cho biết, đến ngày 19/3, giá xăng bình quân tại Mỹ đã lên khoảng 3,88 USD/gallon và giới phân tích cho rằng có thể sớm vượt ngưỡng 4 USD/gallon nếu xung đột tiếp tục kéo dài. Cùng lúc đó, giá dầu thô WTI tăng mạnh so với trước chiến sự, phản ánh nỗi lo về nguồn cung và các tuyến vận chuyển chiến lược ở Trung Đông.

Điều đáng nói là với cử tri Mỹ, nhất là tầng lớp lao động và trung lưu, chiến tranh ở Trung Đông chỉ thực sự trở thành vấn đề chính trị khi nó chạm trực tiếp vào ví tiền của họ. Giá xăng tăng, chi phí vận tải đội lên, áp lực lạm phát quay lại, tất cả nhanh chóng bào mòn những lợi ích mà một chính quyền thường muốn ghi điểm trước bầu cử giữa kỳ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm tốc còn lạm phát sẽ chịu thêm áp lực đi lên. Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện địa chính trị xa xôi; nó đã chuyển hóa thành gánh nặng đối với hàng trăm triệu hộ gia đình.

Tác động đó cũng làm dư địa chính sách của Washington bị bó hẹp. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ không tuyên bố chiến tranh là nguyên nhân trực tiếp khiến họ giữ nguyên lãi suất, nhưng Reuters cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang phải đánh giá nền kinh tế trong “làn sương mù chiến tranh”, khi cú sốc giá dầu có thể khiến rủi ro lạm phát quay trở lại. Với người dân Mỹ, điều đó đồng nghĩa kỳ vọng giảm áp lực lãi vay, tín dụng tiêu dùng hay chi phí tài chính có thể tiếp tục bị kéo lùi. Một cuộc chiến nếu kéo dài không chỉ làm tăng chi phí quân sự, mà còn có thể làm chậm thêm lộ trình phục hồi của kinh tế Mỹ.

Ở cấp độ ngân sách, những con số ban đầu cũng đủ gây sốc. Reuters dẫn nguồn từ một cuộc họp kín tại Quốc hội Mỹ cho biết chỉ trong 6 ngày đầu, chiến dịch đã tiêu tốn ít nhất 11,3 tỷ USD. Đây mới chỉ là chi phí giai đoạn đầu, chưa phản ánh toàn bộ gánh nặng lâu dài nếu Mỹ tiếp tục mở rộng cường độ tác chiến, bổ sung kho đạn dược, tăng hiện diện quân sự hoặc phải bảo vệ thêm các căn cứ, tuyến hàng hải và đồng minh trong khu vực. Với một nền kinh tế vẫn phải xử lý nợ công cao, áp lực lạm phát và tranh cãi ngân sách triền miên, chiến tranh rõ ràng không phải một quyết định “miễn phí” về chính trị.

Ai thực sự hưởng lợi?

Những thiệt hại đáng lo hơn có lẽ nằm ở mặt chiến lược. AP cho biết chỉ ít ngày sau khi xung đột bùng nổ, các đợt phản kích của Iran đã đánh vào các vị trí có quân Mỹ tại Bahrain và UAE, khiến binh sĩ Mỹ thương vong. Một khi lực lượng Mỹ trở thành mục tiêu trực diện, bài toán không còn dừng ở các đòn không kích có kiểm soát. Khi đã có máu của lính Mỹ đổ xuống, áp lực chính trị trong nước sẽ thay đổi rất nhanh: hoặc Washington phải leo thang để chứng tỏ sức mạnh, hoặc phải tìm lối thoát trước khi dư luận quay đầu. Đó là kiểu vòng xoáy từng cuốn nước Mỹ vào nhiều cuộc can dự tốn kém trong quá khứ.

Từ đây, một câu hỏi khác xuất hiện: ai thực sự hưởng lợi nếu cuộc chiến kéo dài? Rõ ràng, người dân Mỹ không phải bên hưởng lợi khi chi phí sinh hoạt tăng lên và rủi ro an ninh lớn hơn. Các đồng minh Arab Vùng Vịnh cũng không muốn bị cuốn sâu hơn vào vòng trả đũa. Ngược lại, những bên có thể được hưởng lợi trước mắt lại là các nhóm lợi ích quen thuộc của mọi cuộc chiến hiện đại: ngành công nghiệp quốc phòng, các doanh nghiệp năng lượng hưởng lợi từ giá dầu cao và các lực lượng chính trị muốn tận dụng hiệu ứng “tập hợp quanh lá cờ” trong thời điểm bất ổn. Reuters ghi nhận cú sốc chiến tranh đã ngay lập tức tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu, làm nổi rõ vai trò trung tâm của dầu khí trong bài toán quyền lực.

Không thể phủ nhận rằng Israel là bên được hưởng lợi chiến lược rõ rệt khi Iran bị phá hủy cơ sở hạ tầng và một số lãnh đạo cấp cao thiệt mạng sau các trận không kích. Tuy nhiên, việc Israel đạt được lợi ích chiến lược lớn hơn không đồng nghĩa lợi ích của Mỹ cũng được bảo đảm ở cùng mức độ. Vấn đề của Washington là: nếu Mỹ phải gánh phần lớn chi phí tài chính, rủi ro quân sự và hậu quả địa chính trị cho một cuộc chiến mà mục tiêu sau cùng chưa thật rõ ràng, thì sớm muộn dư luận Mỹ cũng sẽ đặt lại câu hỏi về mức độ tương xứng giữa cái giá phải trả và lợi ích nhận được.

Ở góc độ chính trị nội bộ, ông Trump có thể vẫn kỳ vọng rằng hình ảnh một tổng thống hành động mạnh tay sẽ giúp ông chuyển sự chú ý của dư luận khỏi những bức xúc về giá cả sinh hoạt sang câu chuyện an ninh quốc gia. Trong ngắn hạn, đây là công thức từng nhiều lần phát huy tác dụng trong chính trị Mỹ. Nhưng, hiệu ứng đó luôn có giới hạn. Nếu chiến sự kéo dài, thương vong tăng lên và giá xăng dầu tiếp tục leo thang, “lá cờ chiến tranh” có thể từ biểu tượng đoàn kết biến thành biểu tượng của một quyết định sai lầm. Reuters dẫn ý kiến nhiều cử tri ủng hộ Trump cho thấy họ có thể chấp nhận không kích giới hạn, nhưng tỏ ra rất dè chừng với bất kỳ viễn cảnh sa lầy hoặc điều quân quy mô lớn.

Đó cũng là lý do bản chất của cuộc chiến Iran không chỉ là vấn đề quân sự, mà là một phép thử đối với chính học thuyết chính trị của ông Trump. Ông đã xây dựng quyền lực của mình bằng cách công kích những cuộc chiến hao người tốn của, lên án giới tinh hoa Washington hy sinh lợi ích của tầng lớp trung lưu Mỹ cho các tính toán quyền lực toàn cầu. Nếu giờ đây chính ông lặp lại mô thức đó, chỉ với một giọng điệu khác, thì điều bị tổn hại không chỉ là uy tín cá nhân mà còn là toàn bộ nền tảng tư tưởng từng đưa ông trở lại nắm quyền.

Có thể còn quá sớm để kết luận cuộc chiến này sẽ định hình toàn bộ cục diện bầu cử giữa kỳ ra sao. Nhưng, đã đủ dữ kiện để nói rằng đây là một canh bạc chính trị cực lớn. Nếu chiến sự sớm hạ nhiệt, Washington tránh được sa lầy và giá năng lượng nguội bớt, ông Trump có thể tuyên bố mình đã hành động quyết đoán. Nhưng, nếu chiến tranh kéo dài, chi phí tăng thêm, đồng minh bất an hơn và cử tri Mỹ tiếp tục phải trả hóa đơn sinh hoạt đắt đỏ hơn mỗi tuần, thì cuộc chiến Iran có thể trở thành bằng chứng rõ nhất cho thấy lời hứa “không mở thêm chiến tranh” đã bị phá vỡ.

Đến lúc đó, câu hỏi “Nước Mỹ trên hết” sẽ không còn là khẩu hiệu tranh cử nữa. Nó sẽ trở thành một phép đối chiếu lạnh lùng giữa lời hứa và hành động, giữa lợi ích quốc gia và lợi ích chính trị, giữa những gì một tổng thống từng cam kết với cử tri và cái giá mà chính cử tri phải gánh chịu.