Những “kỳ nhân” trong nội các Trump 2.0

Từ phạm nhân tới “bà trùm ân xá”

Hạ tuần tháng 2/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến dư luận bất ngờ với quyết định bổ nhiệm bà Alice Marie Johnson cho vị trí cố vấn đặc biệt về khoan hồng, xem xét các trường hợp bị kết án quá nặng và đưa ra khuyến nghị. Truyền thông ví von đây là vị trí của “bà trùm ân xá” và cho rằng bước đi này của Tổng thống Trump là nhằm thể hiện cam kết của ông với công cuộc cải cách tư pháp hình sự. 

Bà Alice Marie Johnson sinh ngày 30/5/1955 tại Mississippi, Mỹ trong một gia đình có 9 anh chị em và từng là một phụ nữ bình thường trước khi cuộc đời rẽ sang một hướng khác. Năm 1993, hoàn cảnh tuyệt vọng sau khi rơi vào khủng hoảng tài chính vì một loạt biến cố như mất việc tại FedEx, ly hôn và chứng kiến cái chết của con trai út vì tai nạn, nhà cửa bị tịch biên, đã đẩy Johnson tham gia một tổ chức buôn bán ma túy ở Memphis, Tennessee, với vai trò chuyển tiếp thông tin và tiền bạc giữa các bên liên quan. Tòa án kết luận Johnson là một mắt xích quan trọng trong hoạt động của đường dây này và số ma túy thu giữ lên tới 2.000-3.000 kg đã gây hậu quả rất lớn đối với cộng đồng. Năm 1996, bà bị kết án với 8 tội danh bao gồm âm mưu sở hữu và phân phối cocaine, rửa tiền và cấu trúc giao dịch tài chính để tránh ngưỡng báo cáo 10.000 USD.

Dù phạm tội lần đầu và không có hành vi bạo lực, bà bị tuyên án tù chung thân không ân xá cộng thêm 25 năm. Điều đáng nói là trong suốt những năm Johnson bị giam giữ, nhiều đồng phạm, trong đó thậm chí có cả những người từng làm chứng chống lại bà, chỉ nhận án tù nhẹ hoặc được trả tự do sớm. Điều này dấy lên nhiều tranh cãi về sự khắc nghiệt của hệ thống tư pháp Mỹ đối với các tội danh phi bạo lực, đặc biệt là với phụ nữ và người da màu.

Trong suốt 21 năm thụ án, bà Johnson duy trì kỷ luật, luôn giữ hạnh kiểm tốt và thậm chí còn tham gia tích cực vào các chương trình giáo dục, được làm việc như một nhân viên chăm sóc tại trung tâm y tế của nhà tù, tham gia tổ chức hoạt động thể thao cho các tù nhân nữ cũng như hỗ trợ những tù nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Những nỗ lực này đã góp phần giúp bà nhận được sự ân xá sau này.

Năm 2018, cuộc đời Alice Marie Johnson rẽ sang một hướng khác khi câu chuyện của bà thu hút sự chú ý của công chúng, nhất là ngôi sao truyền hình thực tế Kim Kardashian. Với sự vận động của Kardashian, người thậm chí đã thuê luật sư riêng, cùng nhiều người khác, Tổng thống Donald Trump đã giảm án và trả tự do cho Johnson vào ngày 6/6/2018. Sau khi ra tù, Johnson trở thành nhà hoạt động tích cực trong lĩnh vực cải cách tư pháp hình sự, đóng góp quan trọng vào việc thông qua Đạo luật First Step năm 2018, nhằm giảm bớt các bản án nghiêm khắc và hỗ trợ tái hòa nhập cho tù nhân. 

Năm 2019, bà xuất bản hồi ký “After Life: My Journey From Incarceration To Freedom” (tạm dịch: Phía sau cuộc đời: Hành trình từ song sắt đến tự do) và thành lập tổ chức Taking Action for Good (TAG), với mục tiêu hỗ trợ những cá nhân và gia đình bị tác động bởi hệ thống pháp luật, đặc biệt là những người chịu án tù quá nặng hoặc bị đối xử bất công. 

Ngày 28/8/2020, một ngày sau khi bà Johnson có bài phát biểu tại Đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa nhấn mạnh vào chính sách ân xá và cải cách tư pháp của Tổng thống Trump, ông đã ban hành lệnh ân xá hoàn toàn cho bà, xóa bỏ mọi án tích.

Chọn lối đi riêng

Alice Marie Johnson không phải là trường hợp duy nhất từng làm dấy lên tranh cãi về nội các 2.0 của Tổng thống Donald Trump.

Robert F. Kennedy Jr., sinh năm 1954, con trai của cố Thượng nghị sĩ Robert F. Kennedy và cháu trai của cố Tổng thống John F. Kennedy, được biết đến với quan điểm hoài nghi về vaccine và từng dẫn đầu nhiều chiến dịch phản đối việc tiêm chủng bắt buộc, song lại được Tổng thống Trump bổ nhiệm làm... Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh. Ông đã tham gia chiến dịch bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ với tư cách ứng cử viên, nhưng rút lui vào tháng 8 cùng năm và chuyển sang ủng hộ ông Trump. Thượng viện Mỹ phê chuẩn việc bổ nhiệm ông vào ngày 13/2/2025 với kết quả sít sao là 52 phiếu thuận và 48 phiếu chống. Toàn bộ các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ và một số ít đảng Cộng hòa đã bỏ phiếu chống lại quyết định này, chủ yếu do lo ngại về quan điểm của ông đối với vaccine. 

Một nhân vật khác cũng gây tranh cãi là tỷ phú Elon Musk. Để cải thiện hiệu quả hoạt động của chính phủ, Tổng thống Trump đã thành lập Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE) và bổ nhiệm tỷ phú Elon Musk làm người đứng đầu. Trọng trách chính của DOGE là giảm bớt tình trạng quan liêu, cắt giảm các quy định không cần thiết và tái cấu trúc các cơ quan liên bang.  Doanh nhân Vivek Ramaswamy cũng từng được đề cử làm đồng lãnh đạo DOGE trước đó, song ông này đã rút lui để tập trung cho cuộc tranh cử Thống đốc bang Ohio. 

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy một chiến dịch trục xuất người di cư quy mô lớn gây nên nhiều tranh cãi. Một nhân vật quan trọng trong chiến dịch này là Tom Homan, cựu Giám đốc Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE). Truyền thông gọi ông Homan là “Border Czar” - Trùm biên giới, ám chỉ vai trò chủ chốt trong giám sát việc thực thi kiểm soát biên giới, đề xuất và thực hiện chính sách nhập cư, bao gồm cả trục xuất người nhập cư trái phép, đồng thời phối hợp với các cơ quan thực thi pháp luật và cơ quan liên bang như ICE và Cục Hải quan và Bảo vệ biên giới (CBP).

Nhiều nhân sự trong nội các Trump 2.0 được lựa chọn từ các đài truyền hình, điển hình là những nhân viên, cựu nhân viên hoặc thường xuyên xuất hiện trên các chương trình của Fox News như Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Giao thông - Vận tải Sean Duffy, và Cố vấn An ninh quốc gia Michael Waltz. Sự hiện diện của họ trong chính quyền thứ hai của Tổng thống Trump đang làm nổi bật hơn vai trò của phương tiện truyền thông và có thể phản ánh thực tế các hoạt động đưa tin trên truyền hình một lần nữa sẽ là yếu tố mạnh mẽ trong việc định hình các hành động và cách tiếp cận của chính quyền Trump 2.0.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từng là người dẫn chương trình của Fox News, từng phục vụ quân đội Mỹ tại Afghanistan, Iraq và vịnh Guantanamo... Ông là cộng tác viên với Fox News vào năm 2014 và từng tham gia xuất bản “The Princeton Tory” - tạp chí có khuynh hướng chính trị bảo thủ, do các sinh viên Đại học Princeton biên soạn và xuất bản. Ông Hegseth nổi tiếng là người tích cực bảo vệ các quân nhân vướng cáo buộc phạm tội ác chiến tranh, từng có giai đoạn điều hành Concerned Veterans for America, một tổ chức ủng hộ việc thuê dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho các cựu chiến binh do 2 tỉ phú bảo thủ Charles và David Koch tài trợ.

Tuy bị nhiều người xem là “tay ngang”, Bộ trưởng Hegseth trên thực tế cũng giống nhiều nhà lãnh đạo dân sự của chính quyền Washington, nhanh chóng đi theo thông lệ là thường ra lệnh tạm dừng hoạt động quân sự vào thời điểm diễn ra các cuộc đàm phán ngoại giao nhạy cảm. Quyết định mới nhất của Bộ trưởng Hegseth là ra lệnh cho Bộ Tư lệnh không gian mạng trực thuộc Lầu Năm Góc dừng tiến hành các hoạt động tấn công mạng chống lại Nga. Dù các chỉ thị này vẫn chưa được giải thích công khai nhưng đó là một phần trong quá trình đánh giá lại toàn bộ các hoạt động của Mỹ đối phó với Nga và được đưa ra trước khi Tổng thống Donald Trump có cuộc gặp không mấy hài hòa với nhà lãnh đạo Ukraine Volodymyr Zelensky tại Nhà Trắng hôm 28/2.

Một lãnh đạo dân sự khác cũng có xuất thân từ giới truyền thông là Sean Duffy, nhà lập pháp đảng Cộng hòa năm 2011-2019, sau đó từ chức vào tháng 9/2019 với lý do gia đình. Ông gia nhập Fox News Media vào năm 2020 và trước khi đảm nhận cương vị Bộ trưởng Giao thông - Vận tải, ông là người dẫn chương trình “The Bottom Line” trên Fox Business, một chuyên mục phân tích và bình luận chính trị đa nền tảng của Fox News Media.

Bộ trưởng Giao thông - Vận tải Sean Duffy tuyên bố sẽ hợp tác với tỷ phú công nghệ Elon Musk và các kỹ sư SpaceX để tìm hiểu sâu hơn về những vấn đề của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), đặc biệt là việc đánh giá hệ thống hạ tầng Internet và chương trình kỹ thuật số mà ông cho là đã lỗi thời. Thông báo này được đưa ra sau vụ trực thăng UH-60 Black Hawk của quân đội Mỹ va chạm với máy bay chở khách của American Airlines hôm 29/1, khiến 67 người thiệt mạng. 

Nhìn ở góc độ tích cực, nhiều lựa chọn bị xem là có phần kỳ lạ cho các vị trí trong bộ máy chính quyền cho thấy Tổng thống Trump đang hướng tới việc cải tổ mạnh mẽ với việc đưa vào những cá nhân có quan điểm và phương pháp tiếp cận khác biệt, thúc đẩy hiệu quả và đổi mới trong quản lý cách vận hành của nước Mỹ. Tất nhiên, hiệu quả thực sự tới đâu, ảnh hưởng của những cái tên kỳ lạ trong nội các Trump 2.0 sẽ tác động ra sao tới con đường nước Mỹ sắp tới vẫn còn là điều cần chờ xem.