Tân Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten và những điều đặc biệt

Ở tuổi 38, Rob Jetten đã trở thành thủ tướng trẻ nhất lịch sử nước này khi tuyên thệ nhậm chức vào ngày 23/2/2026 tại Cung điện Huis ten Bosch ở The Hague, và cũng là người đồng tính công khai đầu tiên giữ vị trí lãnh đạo chính phủ. Sự kiện này phần nào phản ánh sự chuyển mình của xã hội Hà Lan đương đại, nơi giá trị tự do và đa dạng ngày càng được tôn trọng.

“Ngựa ô” trên đường đua chính trị

Sinh ngày 25/3/1987 tại Veghel, một thị trấn nhỏ ở tỉnh Noord-Brabant, Rob Arnoldus Adrianus Jetten lớn lên trong môi trường gia đình trung lưu điển hình của Hà Lan. Ông hoàn thành chương trình phổ thông tại Uden và theo học thạc sĩ hành chính công tại Đại học Radboud Nijmegen danh tiếng năm 2011. Trước khi bước chân vào chính trường, Jetten có thời gian làm việc ngắn tại Công ty quản lý hạ tầng đường sắt quốc gia ProRail với vai trò chuyên viên chính sách. Giai đoạn làm việc trong ngành hành chính công này rất có thể đã góp phần không nhỏ giúp rèn luyện cho Jetten khả năng phân tích chính sách sắc bén, thứ “vũ khí” mà ông vận dụng hiệu quả trong các cuộc tranh luận nghị viện về sau.

Chỉ trong chưa đầy 1 thập kỷ, Rob Jetten đã cho thấy bản lĩnh của một chú “ngựa ô” tới vị trí lãnh đạo quốc gia một cách quyết đoán. 

Ông gia nhập đảng Dân chủ 66 (D66) trung tả theo hướng tự do tiến bộ từ thời sinh viên, bắt đầu với vai trò cố vấn chính sách tại Thượng viện và Chủ tịch tổ chức Thanh niên D66, trở thành một nhân vật nổi bật của chính đảng này. Năm 2010, ở tuổi 23, Jetten trúng cử cơ quan lập pháp của thành phố Nijmegen; năm 2017 trở thành nghị sĩ Hạ viện với số phiếu ấn tượng. Chỉ 1 năm sau, năm 2018, Jetten được chọn làm lãnh đạo khối nghị sĩ D66, người trẻ trẻ nhất trong lịch sử đảng ở tuổi 31.

Phong cách tranh luận của ông đặc biệt tới mức người ta thậm chí còn gọi ông là “Robot Jetten” bởi lối nói tuy đôi lúc gượng gạo nhưng lại đặc biệt logic và sắc bén khiến đối thủ khó lòng bắt bẻ. Ông lần lượt giữ các vị trí quan trọng như trưởng nhóm nghị sĩ D66 tại Quốc hội, Bộ trưởng Khí hậu và Chính sách năng lượng, Phó Thủ tướng, trước khi được bầu làm lãnh đạo D66 vào tháng 8/2023.

Dưới sự lãnh đạo của ông, D66 đã vượt qua đảng Tự do (PVV) cực hữu của Geert Wilders chỉ với cách biệt sít sao. Hồ sơ chính trị của ông Jetten tập trung vào chuyển đổi năng lượng, ứng phó biến đổi khí hậu, thúc đẩy bình đẳng và tự do xã hội, cũng là trụ cột trong chương trình hành động của D66.

Tiến bộ trong hài hòa

Trong chiến dịch tranh cử, ông Jetten nhiều lần nhấn mạnh việc khôi phục niềm tin xã hội và hạn chế xu hướng cực đoan trong chính trị. Ở tuổi 38, ông đại diện cho thế hệ lãnh đạo trẻ, theo đuổi cách tiếp cận đối thoại và hợp tác đa đảng nhằm đảm bảo sự ổn định trong hệ thống nghị viện Hà Lan.

Điểm sáng trong sự nghiệp chính trị của ông Jetten là khả năng lãnh đạo liên minh trong bối cảnh phân cực. Sau cuộc bầu cử 2025, ông thành lập nội các thiểu số với đảng Nhân dân vì tự do và dân chủ (VVD) và đảng Dân chủ Cơ đốc giáo (CDA), tổng cộng 66/150 ghế Hạ viện, một mô hình “nội các hợp tác” đòi hỏi đàm phán liên tục với đối lập. Điều này khác biệt hoàn toàn với các chính phủ truyền thống Hà Lan, vốn thường có đa số ổn định.

Jetten đã phá vỡ bế tắc kéo dài 110 ngày hậu bầu cử, một kỷ lục không mong muốn, bằng cách ưu tiên thực dụng hơn ý thức hệ. Tuyên bố chính phủ ngày 25/2/2026 đã nhấn mạnh “hợp tác vượt biên giới đảng phái” để giải quyết nhà ở, an ninh và tài chính. Với sự quyết đoán của một lãnh đạo trẻ và cởi mở, nội các mới đã nhanh chóng thành hình với 18 bộ trưởng và 10 quốc vụ khanh.

Xu hướng chính sách của nội các Rob Jetten là sự kết hợp độc đáo giữa tiến bộ xã hội và thực tế bảo thủ. Về tài chính, chính phủ cắt giảm trợ cấp thất nghiệp từ 24 xuống 12 tháng, tăng phí bảo hiểm y tế, siết chi y tế và phúc lợi để cân bằng ngân sách mà không tăng thuế nặng. Chính phủ giữ ưu đãi thuế thế chấp, một cử chỉ thân thiện với tầng lớp trung lưu. Về quốc phòng, cam kết tăng ngân sách lên 3-3.5% GDP đến 2035 qua “đóng góp tự do”, tăng số lượng cảnh sát địa phương và đầu tư 100 triệu euro cho các cơ sở giam giữ trước những lo ngại về an ninh từ căng thẳng địa chính trị Nga-Ukraine và Trung Đông.

Trong lĩnh vực di cư, một vấn đề nóng bỏng từng giúp PVV “băng băng” trong cuộc bầu cử, ông Jetten tuyên bố siết chặt nhập cư bất hợp pháp, tăng ngân sách dành cho các chương trình hỗ trợ người nhập cư hòa nhập xã hội tại Hà Lan. Về nhà ở, chính phủ đang cân nhắc kế hoạch từ năm 2029 sẽ chi 1 tỷ euro/năm để xây nhà giá rẻ, kết hợp điện hạt nhân và công nghệ cao, nhằm giải quyết khủng hoảng thiếu hụt.

Bên cạnh đó, ông cũng có những cam kết và giải pháp cụ thể nhằm giải bài toán khủng hoảng phát thải nitơ từ ngành chăn nuôi và phân bón, đặt giới hạn phát thải nghiêm ngặt hơn và thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp xanh Nhiều lựa chọn chính sách cho thấy ông Jetten không phải là một nhà lãnh đạo tiến bộ cực đoan mà có sự thực dụng “tinh tế”, sẵn sàng thỏa hiệp với các đối tác liên minh trong chính phủ để vượt qua rào cản thiểu số.

Sự đặc biệt của “người được chọn”

Rob Jetten đang trở thành biểu tượng của sự đổi mới trên hàng ngũ lãnh đạo. Ông đã vượt qua những rào cản truyền thống về tuổi tác, xu hướng tính dục và đường lối chính trị để dẫn dắt D66 giành chiến thắng sát nút trong cuộc tổng tuyển cử tháng 10/2025.

Ngoại hình điển trai, phong thái lịch lãm của đã biến ông thành “ngôi sao chính trị” trên mạng xã hội, thu hút cử tri trẻ và kiều bào, giúp ông kết nối với thế hệ Z - nhóm ủng hộ D66 mạnh mẽ trong cuộc bầu cử 2025. Ông thường xuất hiện với những bộ suit màu nhã nhặn, phom dáng gọn gàng, cùng cách phối cà vạt tiết chế. Ngoài những sự kiện chính trị cấp quốc gia, Thủ tướng Hà Lan thường xuyên xuất hiện trên sóng truyền hình và những chương trình truyền cảm hứng. Phong cách đời thường của ông là sự trung thành với sơ mi tối màu, áo khoác gam màu trung tính, hình ảnh gần gũi, tạo sức hút với cử tri trẻ.

Hà Lan là quốc gia tiên phong hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới năm 2001. Ông Jetten đã đính hôn với Nicolás Keenan, vận động viên khúc côn cầu Argentina song tính từng dự Olympic từ năm 2022. Cặp đôi công bố mối quan hệ tháng 11/2024. Chuyến thăm Argentina năm 2025 của Jetten, kết hợp công việc và thăm gia đình bạn trai,  từng vấp chỉ trích từ phe bảo thủ, nhưng ông khẳng định rõ ràng: “Tôi sẽ không đánh đổi cuộc sống cá nhân vì sự nghiệp công”. Điều này không chỉ thể hiện sự tự tin cá nhân mà còn gửi thông điệp mạnh mẽ về bình đẳng giới trong chính trường châu Âu, nơi các lãnh đạo cộng đồng LGBTQ+ vẫn còn hiếm hoi.

Là lãnh đạo trẻ, ông mang đến năng lượng mới cho chính trường Hà Lan với cam kết “không để lại gánh nặng cho thế hệ sau”. Ông ủng hộ mạnh mẽ Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nhấn mạnh vai trò Hà Lan như “thành viên tích cực, có trách nhiệm”, trái ngược với xu hướng dân túy chống châu Âu gần đây. Sau chiến thắng trong cuộc bầu cử, ông Jetten từng tuyên bố các phong trào dân túy có thể bị đánh bại nếu vận động tranh cử bằng “một thông điệp tích cực cho đất nước”.

Trong chiến dịch tranh cử, ông cũng nhiều lần nhấn mạnh mong muốn đưa Hà Lan “trở lại trung tâm châu Âu”, khẳng định Hà Lan sẽ suy yếu nếu không có hợp tác châu Âu. Trong tuyên ngôn công bố tháng 1/2026, liên minh chính phủ của ông đã cam kết ủng hộ toàn diện Ukraine và thực hiện đầy đủ các cam kết chi tiêu quốc phòng với NATO.

Không phải vô lý khi người ta cho rằng Jetten đại diện cho sự chuyển dịch thế hệ. Là “millennial” đầu tiên lãnh đạo châu Âu lớn, ông ưu tiên công nghệ cao, năng lượng xanh và phòng ngừa y tế, thu hút cử tri trẻ. Quan hệ cá nhân với Keenan không chỉ là chuyện riêng mà còn là cầu nối văn hóa, khi ông nhấn mạnh hội nhập và vấn đề di cư trong các chính sách theo đuổi. Trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng, nhiều đề xuất và cam kết của ông Jetten được nhìn nhận như những bước đi thực tế, cân bằng giữa hòa bình và an ninh.