Hội thảo khoa học "Đỗ Nhuận - Âm thanh cuộc đời"

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận (1922 - 1991) quê ở xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Ông là một trong những nhạc sĩ tiên phong của âm nhạc cách mạng Việt Nam, là thành viên sáng lập Hội Nhạc sĩ Việt Nam vào năm 1957 và giữ chức Tổng thư ký của Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa I và II từ năm 1957 đến năm 1983. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng như: “Áo mùa Đông”, “Du kích sông Thao”, “Chiến thắng Điện Biên”, “Việt Nam quê hương tôi”… Ông cũng là nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên viết opera với vở nhạc kịch “Cô Sao”. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì và được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I (năm 1996).

Nói về nhạc sĩ Đỗ Nhuận, trong phát biểu đề dẫn hội thảo “Đỗ Nhuận – Âm thanh cuộc đời”, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam, con trai nhạc sĩ Đỗ Nhuận cho biết, tuổi trẻ của nhạc sĩ gắn bó với TP  Hải Phòng. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận say mê âm nhạc từ nhỏ, tự tìm học các nhạc cụ dân tộc và châu Âu. Từ năm 18 tuổi, những tác phẩm đầu tay của ông đã thấm đượm tinh thần yêu nước và đã được phổ biến rộng rãi. Là nhạc sĩ đầy tài năng, nhạc sĩ Đỗ Nhuận cũng đồng thời là nhà hoạt động cách mạng đầy nhiệt huyết. Từ những ngày hoạt động bí mật, bị tù đày, cho đến những năm tháng chiến khu, kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ và xây dựng đất nước, ông luôn cống hiến sức lực và tài năng để cống hiến cho quê hương, Tổ quốc.

Cũng theo nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân thì nhạc sĩ Đỗ Nhuận không chỉ là tác giả những ca khúc bất hủ, những tác phẩm nhạc kịch, khí nhạc bề thế, mà còn là người tìm đường cho sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ XX. Mặc dù nhạc sĩ không là nhà nghiên cứu chuyên nghiệp, nhưng những tìm tòi, suy nghĩ, ý tưởng của ông có ý nghĩa lý luận nền tảng rất lớn. Những trăn trở tìm tòi về mối quan hệ biện chứng giữa tiếp thu, phát triển vốn âm nhạc dân tộc và tiếp nhận, chuyển hóa nhuần nhuyễn giá trị âm nhạc hiện đại quốc tế đã được ông chứng minh thành công bằng chính các tác phẩm của mình.

Tại hội thảo, các đại biểu là các nhạc sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc đã cũng nhìn nhận lại sự nghiệp của nhạc sĩ Đỗ Nhuận trên nhiều phương diện. Nhiều nhà nghiên cứu, nhạc sĩ khẳng định, bên cạnh khối lượng tác phẩm lớn, nhạc sĩ Đỗ Nhuận còn là một cây viết về lý luận phê bình âm nhạc…Dù hoạt động trên lĩnh vực nào thì nhạc sĩ Đỗ Nhuận luôn hoạt động sáng tạo với mục tiêu vì nước, vì dân, lấy âm nhạc phục vụ Tổ quốc, xây dựng nền âm nhạc mới hoàn chỉnh, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Ánh, nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã để lại cho kho tàng âm nhạc mới Việt Nam một khối lượng lớn các tác phẩm âm nhạc thuộc nhiều thể loại khác nhau. Tiêu biểu, về nhạc kịch có 2 vở “Cô Sao” (1965) và “Người tạc tượng” (1971). Các sáng tác cho khí nhạc bao gồm: Khúc biến tấu “Mùa xuân trên rừng” viết cho flute và piano (1963); Tứ tấu đàn dây “Tây Nguyên” (1964); “Ba biến tấu cho violin và piano” (1964); tổ khúc giao hưởng “Điện Biên” (1965); giao hưởng thơ “Dimitrov” (1981)..., cùng nhiều sáng tác cho múa, sân khấu và phim truyện.  Đặc biệt, với thể loại ca khúc, ông có nhiều những bài hát sống mãi cùng thời gian như: Du kích ca (1945), Nhớ chiến khu (1945), Áo mùa đông (1948), Du kích sông Thao (1950), Hành quân xa (1953), Giải phóng Điện Biên (1954), Việt Nam quê hương tôi (1956), Trai anh hùng gái đảm đang (1964), Vui mở đường (1968), Trông cây lại nhớ đến Người (1969), Hát mừng các cụ dân quân (1969)… Đó cũng là những tác phẩm kiệt xuất có vị trí quan trọng trong di sản sáng tác của nhạc sĩ.

Nhà lý luận phê bình âm nhạc Nguyễn Thị Minh Châu, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng cho biết: Hơn 1/4 thế kỷ làm Tổng Thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam - vị Tổng thư ký đầu tiên và lâu năm nhất (1957-1983), nhạc sĩ Đỗ Nhuận rất quan tâm đến phong trào sáng tác. Đặc biệt, ở khóa II dài nhất, 20 năm, được gọi là “nhiệm kỳ máu và hoa”, là lúc phát triển rực rỡ nhất của âm nhạc cách mạng, đúng nghĩa “âm nhạc đồng hành cùng dân tộc”, hào hùng và bi tráng với các phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” ở miền Bắc, “Hát cho đồng bào tôi nghe” ở miền Nam, với chương trình “Khắp nơi ca hát” trên sóng phát thanh Đài Tiếng nói Việt Nam… 

Trong lĩnh vực lý luận phê bình, ông để lại những bài báo và chuyên luận mang tính định hướng phát triển cho nền âm nhạc Việt Nam, khơi dậy nhiều vấn đề cho đến nay vẫn còn nguyên tính thời sự: Giáo dục âm nhạc cần bắt đầu từ tuổi thơ, phương hướng xây dựng một nền âm nhạc hoàn chỉnh cân đối giữa thanh nhạc và khí nhạc, những tìm tòi và kinh nghiệm sáng tác đi từ dân tộc đến hiện đại…