Nghệ sỹ nhân dân Ngô Mạnh Lân: Một người thầy thân thương, một nghệ sỹ đáng kính của tôi

Và thật may mắn khi tôi học xong trung cấp mỹ thuật năm 1976 về công tác tại Xưởng phim Hoạt hình Việt nam, và được vinh dự làm phim với đạo diễn Ngô Mạnh Lân. Với vai trò là họa sỹ diễn xuất, tôi may mắn được tham gia trong những phim như “Bước ngoặt” “Bộ đồ nghề nổi giận”… đó là những bộ phim vẽ tay theo lối cơ bản ở thể loại hoạt họa, nhưng được cách điệu với lối tạo hình ước lệ hài hước rất duyên. Làm việc cùng thầy Lân thật nghiêm túc, bài bản… Ông luôn đòi hỏi cao khi làm việc, có những cảnh phải vẽ đi vẽ lại nhiều lần cho thật hoạt bát, sinh động, đúng ý tưởng của đạo diễn. Thầy luôn đòi hỏi rất cao ở diễn xuất khoáng đạt nhưng cũng thật kỹ lưỡng chỉn chu tới từng nét vẽ… Ở Thầy có những khoảnh khắc thật ấn tượng, nghiêm nghị, chuẩn mực, đôi khi Thầy khá khắt khe, nhưng rồi bỗng chốc Thầy lại có những câu đùa thật thú vị thoải mái toát lên vẻ dí dỏm đầy chất hoạt hình... tạo cho các họa viên rất vui vẻ, hưng phấn, đầy hào hứng để vẽ cho thật sinh động… Tôi dần mới vỡ ra rằng, để có được vinh quang và thành công phải bắt đầu từ những việc cẩn trọng nhất ở từng chi tiết, rồi mới đến phần bao quát tổng thể câu chuyện, nhất là đối với nghề làm phim vẽ từng hình,…

Và sau này, 1992, khi làm bộ phim cắt giấy “Trê cóc”… một bộ phim ở thể loại cắt giấy độc đáo, dựa theo truyện cổ dân gian Việt nam và đã có nhiều thành công. Đặc biệt ở đây là sự tìm tòi phát triển âm hưởng dân gian, từ tạo hình đến diễn xuất nhân vật, tới phát triển âm nhạc cổ với các giai điệu đặc sắc của nghệ thuật Chèo. Phim này tôi được tham gia nhiều hơn ở công việc trợ lý cho Thầy Lân, những thủ pháp làm phim, thủ pháp dựng phim, làm hậu kỳ, thu thanh, hòa âm…, tôi đã học hỏi rất nhiều ở Thầy. Ở mỗi một bộ phim mới của thầy luôn có sự tìm tòi sáng tạo ở cách dàn dựng, ở nhịp điệu phim, ở cách tạo hình sao cho mới lạ, ấn tượng, tránh lặp lại những thủ pháp đã quen tay… luôn đòi hỏi các cộng sự phải tập trung cao độ cho việc sáng tạo… Đó là thái độ làm việc hết mình, không nề hà khó khăn, vượt lên để bảo đảm chất lượng bộ phim cho thật hoàn hảo. Đây có lẽ cũng bí quyết thành công của một tài năng như Thầy, đạo diễn, họa sỹ Ngô Mạnh Lân, NSND ngành hoạt hình. Phim của ông thường đoạt được nhiều giải thưởng cao quý và danh giá ở trong nước và quốc tế.

Với tôi, Thầy Lân là một nghệ sỹ tiền bối thật đáng ngưỡng mộ. Không chỉ là một đạo diễn xuất sắc, Thầy còn là một họa sỹ được đào tạo bởi danh họa Tô Ngọc Vân, Thầy là một trong học trò trẻ nhất của khóa Mỹ thuật kháng chiến đầu tiên (1950), với nhiều họa sỹ thành danh, nổi tiếng của nền mỹ thuật cách mạng Việt nam sau này như: Trần Lưu Hậu, Trọng Kiệm, Mai Long, Vi Ngọc Linh, Lưu Công Nhân, Lê Huy Hòa, Lê Lam… Chính vì vậy, các tác phẩm hội họa của Thầy có nền tảng cơ bản chắc chắn, và có nhiều sáng tạo ở các thể loại tạo hình. May mắn cho tôi khi được tham dự nhiều lần các cuộc triển lãm tạo hình qua nhiều năm của Thầy, từ triển lãm hội họa đến các triển lãm đồ họa, minh họa, ký họa… các tác phẩm tạo hình của Thầy luôn gây nhiều ấn tượng đẹp cho người thưởng thức.

Trong tuổi thơ thời bao cấp, hầu như các thế hệ thiếu niên nhi đồng đều biết truyện “Dế mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài, và phần minh họa câu truyện là của họa sỹ Ngô Mạnh Lân. Một thời ông cũng là cộng tác viên thường xuyên của Nhà xuất bản Kim đồng. Những bức hình minh họa của Thầy thật sinh động, tạo những ấn tượng đẹp, thật sâu sắc, khó phai mờ cho nhiều thế hệ tuổi thơ, đặc biệt trong những năm chiến tranh phá hoại đầy gian khó… Hình tượng Dế mèn của họa sỹ Ngô Mạnh Lân luôn ở trong tâm tưởng của tôi cho đến tận bây giờ…

Là Phó Giáo sư, Tiến sỹ về điện ảnh hoạt hình, Thầy Ngô Mạnh Lân là nghệ sỹ, Tiến sỹ có nhiều bài viết và công trình lý luận, và ra nhiều quyển sách có chất lượng nhất cho ngành hoạt hình. Nhiều thế hệ sinh viên, nghệ sỹ đã được Thầy đào tạo hiện đã và đang tiếp bước cha anh sáng tạo ra những bộ phim mới cho Hoạt hình Việt.

Những kỳ tham dự Liên hoan phim Quốc gia ở nhiều tỉnh, thành trong nhiều năm, tôi may mắn được đi cùng với Thầy, ôn cố tri tân những câu chuyện về nghệ thuật và thăm hỏi các nghệ sỹ hoạt hình xưa. Nhớ lần cùng Thầy tới thăm nhà NSND Trương Qua trong dịp Liên hoan phim quốc gia 2015 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Các thầy ôm lấy nhau thật cảm động và ôn lại nhiều kỷ niệm buồn vui trong những năm chiến tranh gian khó của xưởng Hoạt hình Hà Nội.

Hình ảnh các cụ nghệ sỹ lão thành ôm nhau trong nước mắt xúc động thật khó phai nhòa trong cảm xúc của tôi. Có lẽ đây là lần gặp gỡ cuối của các nghệ sỹ đạo diễn gạo cội, đã có công xây dựng và đem lại nhiều vinh quang cho ngành hoạt hình Việt Nam. Những tình cảm, lòng nhiệt huyết yêu nghề của các cụ thật đáng khâm phục, và là tấm gương tuyệt vời cho thế hệ hoạt hình trẻ ngày nay.

Kỷ niệm trong tôi về người Thầy - NSND Ngô Mạnh Lân rất nhiều… đặc biệt khi nói về nghề phim từng hình, khi bàn luận về một tác phẩm hội họa mới, bàn luận về thủ pháp nghệ thuật phim… chúng tôi rất vui và có nhiều hứng khởi. Nhiều lần tôi được vinh dự cùng Thầy ngồi thảo luận chấm giải cho thể loại phim hoạt hình trong các kỳ Liên hoan phim Cánh diều vàng của Hội Điện ảnh, Liên hoan phim Bông Sen vàng của quốc gia, tôi cũng học được rất nhiều về nhãn quan bao quát thật tinh tế, sâu sắc nhưng rất nhân văn, khoáng đạt ở Thầy, một nghệ sỹ tiền bối thật đáng ngưỡng mộ.

Trong ký ức của tôi có rất nhiều hình ảnh ấn tượng về NSND Ngô Mạnh Lân.  Lần đầu tôi gặp Thầy ở sân của xưởng Hoạt hình năm 1976, Thầy đi khập khiễng, tay ôm bụng vì đau dạ dày, miệng cười méo mó khi chúng tôi chúc mừng gia đình thầy đã sinh được con trai, thật toại nguyện. Rồi hình ảnh Thầy thay mặt Ban giám khảo Liên hoan phim Việt Nam trao tặng tôi Bông sen Vàng cho bộ phim “Sự tích cái nhà sàn” tại Liên hoan phim Việt nam lần thứ XIII 2001 tại Thành phố Vinh, một khoảnh khắc thật đẹp đối với tôi... Và cả hình ảnh rất đẹp khi tôi làm phim về 50 năm ngành Điện ảnh cách mạng Việt Nam, mảng về ngành phim hoạt hình có Thầy là nghệ sỹ tiêu biểu, thật đáng tự hào.

Tôi cũng đã nhiều lần vẽ ký họa chân dung Thầy, đúng là múa rìu qua mắt thợ… Có lần Thầy nheo mắt một cách đầy hài hước, phán: “Cũng tạm được về nét vẽ đấy… nhưng mà cậu vẽ ai đó hả? he…”. Nhưng rồi cuối cùng tôi cũng nhận được cái gật đầu tán thưởng của Thầy khi tôi tặng bức ký họa chân dung vẽ Thầy bằng mực nho, nhân kỷ niệm 85 năm ngày sinh nhật và khai mạc triển lãm kí họa của Thầy “Nét thời gian” 9/11/2019.

Nhớ về thầy - NSND Ngô Mạnh Lân, tôi thật ngưỡng mộ một tài năng, một tiền bối đáng kính của ngành hoạt hình Việt. Có lẽ Thầy thật có duyên với Hoạt hình Việt Nam khi mọi buồn vui, mọi sự kiện của ngành Hoạt hình luôn gắn với tên tuổi của Thầy, và cũng thật duyên khi ngày sinh nhật của Thầy, PGS-TS-NSND Ngô Mạnh Lân (9/11/1934) cũng trùng với ngày thành lập Hãng phim Hoạt hình Việt Nam (9/11/1959).