Những tấm gương sáng trong cuộc bảo vệ chủ quyền đất nước tại Thuận An và Kinh đô Huế 1883-1885
Đó là chủ đề Hội thảo khoa học do Hội Khoa học Lịch sử (KHLS) TP Huế tổ chức tại TP Huế vào ngày 24/6 với sự tham gia của đông đảo nhà nghiên cứu lịch sử, nhà khoa học đến từ TP Huế, TP Đà Nẵng và tỉnh Quảng Trị.
Tham dự Hội thảo còn có nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương; nguyên Bộ trưởng Bộ VH-TT (nay là Bộ VH-TT&DL); PGS.TS Đỗ Bang, Phó Chủ tịch Hội KHLS Việt Nam.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Phan Tiến Dũng, Chủ tịch Hội KHLS TP Huế cho biết, giai đoạn lịch sử hào hùng, bi tráng chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam mà những sự kiện cuối cùng diễn ra tại Huế đã trôi qua hơn 140 năm, kể từ ngày thất thủ Thuận An (năm 1883) và dẫn đến cuộc quật khởi tại Kinh thành Huế (năm 1885). Vẫn còn đó những di tích, nhân vật, sự kiện gợi cho hậu thế tưởng nhớ đến tinh thần yêu nước, chí khí chiến đấu của tiền nhân, hy sinh để bảo vệ chủ quyền đất nước. Với những ý nghĩa đó, Hội KHLS TP Huế tổ chức Hội thảo khoa học để làm rõ những vấn đề, nội dung liên quan.
Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận các nội dung như phân tích vai trò chiến lược của cửa biển Thuận An và hệ thống phòng thủ tại Thuận An đối với Kinh đô Huế trước cuộc tấn công của thực dân Pháp; Làm rõ những chuyển biến trong nội bộ triều đình nhà Nguyễn từ khi liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ súng tiến hành xâm lược nước ta; Vai trò của nhân dân các địa phương trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp; Những đề nghị lập hồ sơ công nhận di tích, di sản văn hóa phi vật thể, địa điểm dựng bia chứng tích ghi dấu về một giai đoạn lịch sử oanh liệt của đất nước.
Trong tham luận “Nguyễn Văn Tường trong vòng xoáy thời cuộc của triều đình Huế (1883-1885)”, PGS.TS Đỗ Bang, Phó Chủ tịch Hội KHLS Việt Nam nhận xét: “Sau ngày 5/7/1885, Kinh đô Huế nằm trong vòng kiểm soát của giặc Pháp, nhưng Nguyễn Văn Tường vẫn bí mật tiếp nhận chỉ dụ của vua Hàm Nghi và trao đổi thông tin với phe kháng chiến đứng đầu là Tôn Thất Thuyết cho đến ngày ông bị bắt. Trong 2 tháng biến động ở Huế, nếu không có vai trò hóa giải của Nguyễn Văn Tường, Huế sẽ là trọng điểm tàn phá, giết hại, cướp bóc của quân Pháp và là nơi bạo loạn, trả thù khủng khiếp. Chắc chắn cơn ác mộng này sẽ để lại di chứng nặng nề thì việc bảo tồn di sản văn hóa (vật thể và phi vật thể) sẽ không được như ngày hôm nay...”.
Tại hội thảo, nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng, Chủ tịch Hội KHLS TP Đà Nẵng đã đưa ra nhận định đáng chú ý: Cũng giống như cuộc chiến đấu dưới chân thành Điện Hải năm Mậu Ngọ 1858, cuộc chiến đấu dưới chân thành Trấn Hải năm Quý Mùi 1883 nhanh chóng bị hỏa lực của đối phương áp chế và chỉ sau mấy ngày dũng cảm chiến đấu với quyết tâm cao, thành Trấn Hải nói riêng, hệ thống phòng thủ khu vực cửa biển Thuận An nói chung, đã gần như thất thủ.
Tại Hội thảo, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử còn cho rằng, dưới triều Nguyễn, nhiều quan lại xuất thân từ khoa cử và họ đã để lại cho đời sau tấm gương sáng về học tập, khí phách kiên cường, tinh thần cống hiến cho quê hương, đất nước. Trong đó có nhiều nhân vật lịch sử nổi tiếng hiện đã được nhiều thành phố của Việt Nam, trong đó có TP Huế đặt tên đường, các di tích.