Tháo gỡ khó khăn về thể chế, chính sách và nguồn lực cho phát triển văn hóa

Trao đổi quanh về việc tổ chức hội thảo "Thể chế, chính sách và nguồn lực cho phát triển văn hóa", PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho biết, hiện nay phát triển văn hóa có nhiều vấn đề vướng mắc, nếu tháo gỡ được từ Quốc hội sẽ làm cho phát triển văn hóa thông suốt trong cả hệ thống chính trị. Đầu tiên là câu chuyện về thể chế. Hiện nay, có những vấn đề của văn hóa nhưng giải quyết nó lại không thuộc về văn hóa mà thuộc về luật pháp, chính trị, kinh tế, khoa học công nghệ… Ví dụ điển hình và gần đây nhất là Luật Điện ảnh sửa đổi được ban hành nhưng vẫn còn có những vấn đề mà ngành văn hóa không thể giải quyết được như ưu đãi cho đoàn làm phim nước ngoài khi mời họ đến Việt Nam.

Ở nhiều quốc gia, trong đó có Thái Lan, họ có thể ghi thẳng vào văn bản là ưu đãi 25% giảm trừ trên tổng số tiền đoàn phim tiêu ở Thái Lan. Ở Việt Nam không thể làm như thế được vì vi phạm Luật Thuế. Hoặc, trước đây, các thiết chế như nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng hoạt động rất sôi nổi, thậm chí sôi nổi đến mức không kiểm soát được. Khi Luật về sử dụng tài sản công được ban hành, một loạt các thiết chế văn hóa đóng cửa vì không hoạt động được. Như vậy, vấn đề của văn hóa nhưng nguyên nhân lại là từ vấn đề của luật pháp. Nếu không tháo gỡ từ luật pháp thì không giải quyết được, không tạo điều khuyến khích để văn hóa phát triển.

Cũng theo ông Bùi Hoài Sơn, về chính sách cho văn hóa cũng đang có nhiều “nút thắt”. Nhiều chính sách về bảo tồn di sản, huy động nguồn lực xã hội… được ban hành xong chưa đi vào cuộc sống vì còn nhiều vướng mắc riêng ngành văn hóa không giải quyết được. Nguồn lực cho văn hóa cũng đang là điểm nghẽn rất lớn về văn hóa. Về nhân lực, từ đội ngũ văn nghệ sĩ, cán bộ làm công tác quản lý văn hóa, lãnh đạo ngành văn hóa có nhiều vấn đề. Chúng ta muốn phát triển văn hóa thì phải có người làm nhưng lại không có người làm. Chúng ta sắp xếp lại cơ sở vật chất, bộ máy trung tâm văn hóa, các đoàn nghệ thuật vì mục tiêu tinh giảm biên chế nhưng cuối cùng làm mất các thế mạnh của địa phương. Về nguồn lực tài chính cũng vướng mắc rất nhiều. Trước đây, chúng ta từng có chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa nhưng từ năm 2015, chương trình bị dừng nên chưa tiếp tục có những đầu tư tương xứng cho văn hóa…

Vì vậy, hội thảo lần này của Quốc hội sẽ bàn để tháo gỡ các vướng mắc cho phát triển văn hóa về cả 3 vấn đề là thể chế, chính sách, nguồn lực. Hội thảo hướng tới xây dựng khung chính sách cho văn hóa. Khung chính sách này phải bao trùm được các vấn đề cơ bản về văn hóa và liên kết với những chính sách khác, các lĩnh vực khác của đất nước như kinh tế, chính trị, khoa học công nghệ… Hội thảo cũng sẽ bàn về huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa, trong đó có thảo luận về nguồn lực tài chính để làm sao sau hội thảo sẽ ra được kết luận, văn bản rõ ràng về xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa. Đây sẽ là chất xúc tác quan trọng,  là căn cứ về chính trị, pháp lý để có những đầu tư lớn cho văn hóa, tháo gỡ về nguồn nhân lực cho văn hóa…

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Trưởng Ban tổ chức hội thảo "Thể chế, chính sách và nguồn lực cho phát triển văn hóa", Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã phân công Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tỉnh Bắc Ninh tổ chức. Hội thảo sẽ diễn ra vào ngày 17/12 tại Bắc Ninh. Đây là sự kiện quan trọng nhằm tiếp tục triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc tháng 11/2021, hướng tới kỷ niệm 80 năm Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943-2023).

Tham gia hội thảo có 800 đại biểu, được truyền hình trực tiếp trên Truyền hình Quốc hội Việt Nam, phát trực tiếp trên các nền tảng Internet và kết nối trực tuyến với một số điểm cầu trong cả nước. Hiện tại, Ban tổ chức đã nhận được trên 100 tham luận của các bộ, ngành, địa phương, các chuyên gia, tổ chức quốc tế. Trong khuôn khổ hội thảo sẽ có 2 phiên gồm phiên chuyên đề và phiên toàn thể. Mỗi phiên sẽ có 1 báo cáo trung tâm, các tham luận và phần thảo luận của các diễn giả, chuyên gia.

Hội thảo sẽ là diễn đàn để các bộ, ngành, địa phương, cơ quan có liên quan và các nhà quản lý, nhà khoa học trong, ngoài nước tham gia báo cáo, thảo luận nhằm làm rõ các căn cứ lý luận, thực tiễn, từ đó đề xuất, kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách và các giải pháp đẩy mạnh việc huy động, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực cho bảo tồn, phát triển văn hóa theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021.