Thi hành Hiệp định Paris - Câu chuyện của những nhân chứng lịch sử Trại Davis
Sau 50 năm kể từ ngày ký kết Hiệp định Paris và 48 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, những ngày đấu trí, đấu lý hết sức cam go và quyết liệt nhằm buộc đối phương phải tuân thủ các điều khoản của Hiệp định đã được tái hiện phần nào qua câu chuyện của nhiều nhân chứng tại Hà Nội vào ngày 25/4.
Đây là tọa đàm “Thi hành Hiệp định Paris - Câu chuyện của những nhân chứng lịch sử Trại Davis” do Trung tâm Lưu trữ quốc gia III phối hợp với Ban Liên lạc cựu chiến binh Ban Liên hợp quân sự - Trại Davis và Hội Những người bạn di sản Việt Nam (FVH) tổ chức trong không gian Triển lãm về Hội nghị Paris tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Tham gia tọa đàm có gần 40 thành viên là cựu chiến binh Ban Liên hợp Quân sự Trại Davis, nhiều cơ quan bộ, ban, ngành và cá nhân trong nước, nước ngoài.
Ngày 27/1/1973, sau gần 5 năm đàm phán, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam đã được ký kết. Theo Hiệp định, 4 bên gồm Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập Ban Liên hợp Quân sự 4 bên. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ cử ngay đại diện để thành lập Ban Liên hợp Quân sự 2 bên. Ban Liên hợp Quân sự có nhiệm vụ bảo đảm sự phối hợp hành động của các bên nhằm thực hiện các điều khoản về quân sự mà Hiệp định đã quy định.
Chia sẻ tại tọa đàm, Đại tá Đào Chí Công - sĩ quan đối ngoại Văn phòng Đoàn Đại biểu quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Trưởng ban Liên lạc Hội Cựu chiến binh Ban Liên hợp Quân sự Trại Davis - cho biết: Thực thi Hiệp định, phía Việt Nam thành lập hai đoàn đại biểu quân sự gồm các tướng lĩnh, sĩ quan, cán bộ, chiến sĩ ưu tú của các lực lượng quân đội, công an, ngoại giao, an ninh Trung ương Cục miền Nam, thông tấn, báo chí và một số ban, ngành tham gia mặt trận đấu tranh ngoại giao quân sự thi hành Hiệp định Paris.
Trụ sở của Ban Liên hợp Quân sự là Trại Davis - nguyên là một trại lính của quân đội Mỹ, nằm gần sát phía Tây Nam sân bay Tân Sơn Nhất (nay thuộc phường 4, quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh). Đây cũng là nơi hai đoàn đại biểu quân sự ta đóng quân. Trại Davis nằm sâu trong sân bay Tân Sơn Nhất, chính quyền Sài Gòn cho rào kín nhiều tầng dây thép gai, cô lập hai phái đoàn ta với bên ngoài. Xung quanh trại, đối phương dựng 13 tháp canh lúc nào cũng thấp thoáng bóng lính.
Sự đấu tranh trực diện, quyết liệt, khôn khéo và đầy quả cảm của các thành viên trong Ban Liên hợp Quân sự đã góp phần thúc đẩy việc hoàn thành trao trả tù quân sự và tù dân sự của các bên bị bắt trong chiến tranh, buộc quân đội Hoa Kỳ và quân đồng minh phải rút hết ra khỏi miền Nam. Đây là yếu tố quan trọng nhất làm chuyển biến so sánh lực lượng trên chiến trường có lợi cho cách mạng, tạo ra bước ngoặt quyết định và điều kiện chủ yếu để đi đến “đánh cho Nguỵ nhào”.
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, đóng góp thiết thực vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ngày 12/9/2011, hai đoàn đại biểu quân sự của ta trong Ban Liên hợp Quân sự 4 bên và 2 bên đã được phong tặng Danh hiệu Anh hùng LLVTND. Bộ Ngoại giao cũng đã tặng gần 800 Kỷ niệm chương "Thi hành Hiệp định Paris" cho cựu thành viên hai đoàn đại biểu quân sự. Ngày 9/3/2017, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ra Quyết định xếp hạng Di tích Quốc gia đối với Di tích Lịch sử Trại Davis.
Tại buổi toạ đàm, những câu chuyện về quá trình thực thi Hiệp định Paris còn được chia sẻ bởi nhiều nhân chứng khác: ông Phạm Văn Lãi - sĩ quan chính trị, người cắm cờ giải phóng trên đỉnh tháp nước Trại Davis; ông Nguyễn Hùng Trí – phiên dịch viên Phái đoàn, ông Trương Việt Cường – phóng viên... Nhiều kỷ vật về những tháng ngày tham gia Ban Liên hợp Quân sự 4 bên và 2 bên, đấu tranh yêu cầu thực hiện Hiệp định Paris được các nhân chứng và thân nhân trao tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
Bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cho biết, tọa đàm là hoạt động tri ân, tôn vinh và làm sống lại câu chuyện lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam 50 năm về trước và hoạt động thực thi Hiệp định Paris của các thành viên Ban Liên hợp Quân sự trong Trại Davis, đồng thời, góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm và sự cần thiết trong việc gìn giữ truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, lan toả tình yêu quê hương, đất nước.
Bà Hoa cũng bày tỏ mong muốn, trong thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục được Ban Liên hợp Quân sự Trại Davis đồng hành trong các hoạt động sưu tầm và phát huy giá trị tài liệu, kỷ vật liên quan đến quá trình thực thi Hiệp định Paris. Trung tâm hy vọng sẽ tiếp tục nhận được sự ủng hộ, hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị của những tài liệu lưu trữ quốc gia, thiết thực phục vụ cho quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.