Mọi người hãy mừng cho con nhé!

Thời gian có đủ để quên một tội ác?

4 năm - đó là một quãng thời gian không phải ngắn trong giai đoạn tuổi trẻ của mỗi người. Với Nguyễn Đức Nghĩa, đó là chuỗi ngày dài trong buồng biệt giam, làm bạn với những tử tù khác và mỗi tháng được gặp người nhà một lần vào chiều thứ sáu. 4 năm, dư luận chưa thể quên được tội ác mà Nghĩa đã gây ra cho cô người yêu cũ Nguyễn Phương Linh. Nhưng 4 năm, dường như dư luận cũng bớt căm giận hơn mỗi khi ai đó nhắc tới Nguyễn Đức Nghĩa, hình như đã có những tiếng thở dài, những lời tiếc nuối dành cho Nghĩa. Nhiều từ "giá như" được nhắc tới hơn. Giá như Nghĩa biết tự rèn luyện mình! Giá như Nghĩa đừng sa đà vào game, đừng vô độ đến nỗi nợ nần chồng chất…

Tôi gặp Nghĩa hai lần trong Trại tạm giam số 1 Hà Nội. Và lần nào cũng dâng lên một cảm xúc tiếc nuối. Bởi Nghĩa, với bản chất của một sinh viên, được nuôi dạy trong một gia đình tử tế, vẫn có một phông văn hóa cơ bản, thế nên, cuộc trò chuyện giữa tôi và Nghĩa diễn ra hết sức thoải mái, dễ chịu chứ không phải "giở bài" như thỉnh thoảng phải tiếp xúc với một tay giang hồ nào đó.

Nghĩa được khoa nói. Anh ta nói khá trơn tru và có văn. Và cũng biết cách lấy lòng nhà báo để hy vọng dư luận sẽ cởi mở hơn với anh ta. Nghĩa nói khá nhiều về đạo Thiên Chúa, kể cho tôi nghe nhiều bài hát thánh ca và tự mình độc thoại: "Không hiểu sao em lại không làm theo điều răn của Chúa". Nghĩa ở ngay căn buồng biệt giam đầu tiên trong dãy buồng biệt giam dành cho tử tù. Đó là một nơi tĩnh lặng đến… rợn người. Dù khi đó là đầu giờ chiều mùa hè nắng như đổ lửa. Hoặc có lẽ, tôi - với bản chất sợ ma vốn có - nên cứ thần hồn nát thần tính rằng, lởn vởn đâu đây có rất nhiều những linh hồn của các tử tù đã bị thi hành án, (mà nói dại, những tử tù đã ra đi toàn có số có má), nhỡ bị các "anh ấy" trêu ghẹo thì… Cộng với nỗi sợ mơ hồ mà dân làm báo hay truyền tai nhau, rằng tử tù khác gì ma sống. Thế nên, khi nhìn Nguyễn Đức Nghĩa qua ô cửa nhỏ xíu, trong ánh sáng yếu ớt hắt ra từ buồng biệt giam, Nghĩa hiện ra chỉ với đôi mắt to đùng, không đeo kính, tôi càng có niềm tin điều mình nghĩ là đúng.

Nghe tiếng người lao xao, một tử tù buồng bên cạnh nói to, đánh tiếng cho Nghĩa, nhưng đó là một âm thanh rất dài, u uất: "N…g…h…ĩ…a…ơ…i…e…m…c…o…k…h…á…c…h!" (Nghĩa ơi em có khách). Từ buồng bên này, tiếng Nghĩa đáp lại: "V…â…n…g…e…m…b…i…ế…t…r…ồ…i!" (vâng em biết rồi). Những âm thanh nghe rợn tóc gáy, như từ âm ty vọng lên. Sau này, một quản giáo trông tử tù nói với tôi, ở trong này, họ thường nói chuyện với nhau ề à như thế, để âm thanh ấy có thể được gió đưa sang, nếu nói nhẹ nhàng, thì thầm như người thành phố thì không ai nghe thấy hết.

Thời gian đầu trong buồng biệt giam, nhiều lần Nguyễn Đức Nghĩa có ý định tự tử nhưng đều được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Sau đó thì anh ta cũng quen dần và học cách thích nghi. Tuy thế, Nghĩa rất hay xích mích, đánh lộn bạn cùng buồng, dù hai thằng đều bị cùm nhưng Nghĩa vẫn nhoài người sang "tẩn" bạn. Đầu tiên Nghĩa được xếp ở cùng tử tù Nguyễn Anh Tuấn, SN 1981, ở Mê Linh, Hà Nội. Tử tù này cũng giết chết bạn gái, nhưng hai thằng không tìm được "tiếng nói chung", nhiều lần xích mích còn dùng xô, chậu ném nhau ầm ĩ. Để giải quyết vụ này, cán bộ phải chuyển tử tù Nguyễn Anh Tuấn sang buồng khác, đưa vào một tử tù già hơn, để hy vọng giữa hai thế hệ thì không còn cảnh "ngứa mắt".

Bà Chuân - mẹ của Nghĩa, trong một lần vào thăm con trai, đã dặn dò Nghĩa (tử tù được tiếp xúc với người nhà qua một bức vách kính và nói qua điện thoại), còn một ngày cũng phải cố gắng sống tử tế, đồng thời khuyên con trai không nên gây hấn với bạn cùng buồng, mà phải yêu thương nhau vì đồng cảnh ngộ. Nghĩa rất nóng tính, quản giáo kể rằng, nếu bạn tù là kẻ kém mình, lập tức Nghĩa giở thái độ trịch thượng, kiểu phân biệt đẳng cấp ngay.

Những ngày cuối cùng

Không biết có linh tính mách bảo gì không mà những ngày cuối cùng của cuộc đời mình, Nguyễn Đức Nghĩa thường rất ít ngủ hoặc thức trắng. Anh ta thường xuyên gây sự với bạn tù cùng buồng những chuyện lặt vặt, thậm chí còn đánh cả người này. Cả đêm anh ta ngồi bó gối nhìn chong chong khiến gã bạn cùng buồng phát hoảng. Tinh thần của anh ta hết sức sa sút, thế nên ngày nào cán bộ quản giáo cũng phải vào động viên, nói chuyện, giúp anh ta giải tỏa tâm lý.

Vì Nghĩa đã có một số lần tìm cách tự tử nên các cán bộ trại giam lường trước tình huống này, thậm chí phương án mang chăn bông vào chắn ở các bức tường mà Nghĩa có thể đập đầu vào cũng được tính đến. Theo một cán bộ trại giam thì: "Nghĩa nghĩ gì, làm gì không ai lường được". Con người Nguyễn Đức Nghĩa luôn mâu thuẫn. Có lúc trổ tài hùng biện, lấy lòng nhà báo và cán bộ trại giam, nhưng cũng có lúc Nghĩa lạnh te như đêm giao thừa trước, khi lãnh đạo trại giam vào chúc tết, trong khi các tử tù khác nhao nhao nói lời cảm ơn hoặc khóc rống lên vì xúc động, vì nhớ nhà thì Nghĩa ngồi dửng dưng, thậm chí không thèm ngẩng lên chào cán bộ.

Đó là một thái độ hết sức bất thường vì hàng ngày, Nghĩa rất nhanh nhảu mồm mép, một điều dạ, hai điều thưa hết sức lễ phép. Lại cũng có lúc Nghĩa "cò quay", đòi gia đình gửi thêm áo mùa đông vào, dù áo được cấp phát là áo bông rất ấm. Những tính khí thất thường của anh ta đều được cán bộ quản giáo ghi nhớ để kịp thời có biện pháp động viên, giáo dục.

Nguyễn Đức Nghĩa ngoài cùng bên trái.

Trong ngày cuối cùng của cuộc đời mình, khác hẳn với thái độ có lúc u uất, có lúc nóng nảy, Nguyễn Đức Nghĩa tỏ ra bình tĩnh hơn hai tử tù cùng bị thi hành án trong ngày như mình. Có lúc, anh ta còn cười với mọi người xung quanh. Nhưng, Nghĩa không thể nào ăn được hết bát phở gà mà cán bộ mang tới. Một Cảnh sát bảo vệ dẫn giải kể rằng, dòng cuối cùng trong bức thư ngắn gửi về gia đình trước khi bị thi hành án, Nguyễn Đức Nghĩa đã viết: "Mọi người hãy mừng cho con nhé".

Sau 4 năm, có lẽ từ đây bà Chuân không còn phải thảng thốt chờ đợi mỗi khi đến ngày thứ sáu để được mang đồ tiếp tế vào cho thằng con trai tội lỗi.