Đổi mới nội dung, hình thức giáo dục, cải tạo phạm nhân góp phần đảm bảo an ninh, an toàn trại giam

Theo quy định, trong thời gian chấp hành án phạt tù, phạm nhân thường xuyên được học pháp luật, giáo dục công dân, phổ biến thông tin thời sự, chính sách. Để giúp họ có niềm tin trong cuộc sống, năm 2011, Tổng cục VIII đã chỉ đạo các trại giam tổ chức thi viết tự truyện với chủ đề “Sự hối hận và niềm tin hướng thiện”, lôi cuốn hơn 23.000 phạm nhân tham gia, với hơn 150.000 trang viết. Có 422 bài tham gia dự thi có chất lượng, hàm chứa nhiều nội dung văn học và có giá trị tác động trở lại giáo dục, cảm hóa phạm nhân. Các bài dự thi đã được Nhà xuất bản Công an nhân dân lựa chọn, biên tập thành cuốn sách “Sự hồi sinh từ trong tuyệt vọng” được dư luận xã hội quan tâm. Tháng 7/2013, Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục cuộc thi viết tự truyện với số lượng phạm nhân tham gia nhiều nhất.

Hiện nay, tại các trại giam, số phạm nhân trong độ tuổi thanh niên chiếm tỷ lệ khá cao (khoảng 45,20%). Phát huy hiệu quả việc phối hợp giáo dục đối với số phạm nhân này, tháng 11 năm 2011, Tổng cục VIII và Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đã ký kế hoạch phối hợp giáo dục phạm nhân trong độ tuổi thanh niên và giúp đỡ họ hòa nhập cộng đồng. Nội dung chủ yếu là đưa công tác giáo dục phạm nhân và giúp đỡ họ tái hòa nhập cộng đồng vào cuộc vận động “Thanh niên sống đẹp, sống có ích”; tổ chức tư vấn sức khỏe, trợ giúp pháp lý, tâm lý, giáo dục công dân, kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe, phòng chống cai nghiện ma túy và HIV/AIDS; huy động các doanh nghiệp tiếp nhận người chấp hành xong án phạt tù vào làm việc… Đến nay, các trại giam đang phối hợp tổ chức thực hiện.

Các phạm nhân ở Trại giam Ninh Khánh được gọi điện cho người thân do lao động cải tạo tốt. Ảnh: Nguyễn Tuấn.

Trong công tác giáo dục cải tạo, khơi dậy khát vọng hoàn lương, hướng thiện cho phạm nhân là việc làm rất quan trọng, góp phần hình thành nhân cách tích cực cho họ. Để đạt được mục đích này, năm 2012, Tổng cục VIII đã chỉ đạo các trại giam tổ chức cho phạm nhân tham gia cuộc thi vẽ tranh “Khát vọng hoàn lương”. Đây là một hình thức giáo dục mới, tạo sân chơi mới về nghệ thuật tạo hình, mang tính giáo dục sâu sắc. Các tác phẩm tham gia dự thi đã được giới chuyên môn về hội họa đánh giá cao. Nhiều tác phẩm đoạt giải, được Tổng cục VIII nghiên cứu, biên soạn thành bài giảng với các chuyên đề về đạo đức, lao động, học tập, kỹ năng sống, phòng chống ma túy và HIV/AIDS, có tác dụng rất thiết thực đối với phạm nhân.

Để giúp cho phạm nhân nhận rõ tội lỗi, hối hận về hành vi phạm tội đã gây ra, xóa bỏ mặc cảm và sự thù hận, năm 2013 và 2014, Tổng cục VIII đã chỉ đạo các trại giam phát động phong trào viết thư “Gửi lời xin lỗi” người bị hại, thân nhân người bị hại, thân nhân phạm nhân, chính quyền địa phương. Sau khi được nghe phổ biến về mục đích, yêu cầu, tất cả phạm nhân đều đã đăng ký viết thư. Hàng nghìn lá thư đã được gửi đi từ các trại giam. Đến nay, đã có 10 trại giam tổ chức Hội nghị sơ kết và tổ chức giao lưu, gặp mặt giữa người viết thư (phạm nhân) và người nhận thư (người bị hại, thân nhân người bị hại hoặc đại diện cơ quan, chính quyền địa phương...). Tại buổi gặp mặt, người bị hại hoặc thân nhân người bị hại đều sẵn sàng tha thứ và mong muốn phạm nhân tích cực cải tạo tiến bộ để trở thành người có ích cho xã hội, sớm trở về với gia đình. Hình thức giáo dục này mang đậm tính nhân văn, truyền thống nhân đạo của dân tộc Việt Nam “đánh kẻ chạy đi, không đánh người chạy lại”, có tác dụng tích cực trong công tác giáo dục cải tạo phạm nhân và đang được dư luận xã hội đánh giá cao.

Thực hiện Nghị định số 80/2011/NĐ-CP của Chính phủ quy định các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù, Tổng cục VIII đã chỉ đạo các trại giam tổ chức thực hiện nghiêm túc. Tại các trại giam, khi sắp hết thời hạn chấp hành án phạt tù, phạm nhân được học và củng cố những kiến thức cần thiết về pháp luật, tâm lý, nghề nghiệp, được thông tin về tình hình kinh tế - xã hội. Công an địa phương đến các trại giam để rà soát và cấp giấy chứng minh nhân dân cho số phạm nhân chưa có hoặc đã bị mất; tư vấn và giải quyết khó khăn về nơi cư trú; phối hợp liên hệ, tìm kiếm việc làm cho số có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Nhằm nâng cao kiến thức pháp luật, khả năng tự giải quyết khó khăn, vướng mắc trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng, tháng 10/2012, Tổng cục VIII và Hội Luật gia Việt Nam đã ký Thỏa thuận hợp tác về phổ biến, giáo dục, tư vấn pháp luật, hỗ trợ cho phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù và người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng.

Những năm gần đây, tình hình tội phạm diễn biến rất phức tạp, hình thành đường dây, ổ nhóm, hoạt động có tổ chức. Hành vi, tính chất, mức độ phạm tội rất đa dạng, nguy hiểm, với nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt. Tội phạm công nghệ cao ngày càng phức tạp. Phạm nhân đến chấp hành án tại các trại giam ngày càng tăng, trong đó có nhiều đối tượng lưu manh, chuyên nghiệp, nhiều tiền án, tiền sự. Ở một số trại giam, một số ít phạm nhân chưa chịu tiếp thu sự giáo dục cải tạo, vẫn tìm mọi cách lén lút đưa vật cấm vào trại giam, tổ chức gây rối, chống người thi hành công vụ. Sự nhận thức, quan tâm, giúp đỡ của chính quyền, tổ chức xã hội, đoàn thể ở một số địa phương vẫn còn hạn chế, thiếu cơ chế, chính sách hỗ trợ cho người chấp hành xong án phạt tù hòa nhập cộng đồng