Công an xã, phường với hành chính số
Có những đổi thay không cần đợi thời gian để nhìn thấy. Bởi chúng hiện ra mỗi ngày, trong từng hồ sơ được duyệt không cần giấy, trong từng vụ việc được xử lý gọn ghẽ nhờ mạng dữ liệu liên thông, trong từng chiếc máy tính bật sáng tại trụ sở Công an xã nơi vùng biên giới Việt - Lào, hay cả những chiếc điện thoại thông minh mà cán bộ Công an xã vừa quét mã định danh công dân, vừa gọi hỗ trợ tuyến tỉnh chỉ trong vài phút.
Ở đó, lực lượng Công an xã, phường – vốn lâu nay được biết đến như những “người giữ bình yên thôn xóm” – nay đang từng bước trở thành cánh tay nối dài, sống động và hiệu quả của nền hành chính số.
Ở xã Đakrông, một địa bàn miền núi hiểm trở của tỉnh Quảng Trị, nơi cư dân chủ yếu là đồng bào Vân Kiều, Pa Cô, Thượng tá Bùi Văn Thương, Trưởng Công an xã ngồi bên chiếc máy tính kết nối mạng, tra cứu dữ liệu một công dân chuẩn bị làm CCCD gắn chip. Chỉ mất vài phút để xác minh toàn bộ thông tin, từ nhân thân đến lịch sử cư trú. “Ngày xưa, Công an xã phải gửi hồ sơ lên cấp trên, chờ phản hồi rất lâu.
Giờ mọi thứ nhanh gọn ngay tại chỗ”, anh nói, ánh mắt ánh lên niềm tự hào. “Trước đây, chúng tôi giữ làng bằng đôi chân tuần tra. Giờ giữ làng bằng cả công nghệ”. Lời của Thượng tá Bùi Văn Thương là minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ của lực lượng Công an cơ sở, những người đang “gánh” cả ba vai: quản lý hành chính, giữ vững an ninh trật tự và phục vụ dân sự. Họ không chỉ thực thi chủ trương, mà còn là nhịp cầu đưa chính sách đi vào đời sống.
Tại xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị, Thượng tá Mai Anh Tú, Trưởng Công an xã cũng nhìn thấy những thay đổi tích cực từ khi mã định danh cá nhân được sử dụng đồng bộ: “Người dân không cần mang theo hộ khẩu nữa, chỉ cần CCCD hoặc số định danh là đủ. Mọi thứ đã được số hóa và liên thông giữa các cơ quan”. Không đợi chỉ đạo từ cấp trên, nhiều đơn vị Công an xã, phường đã chủ động ứng dụng công nghệ vào thực tiễn. Từ việc lập nhóm Zalo để tiếp nhận phản ánh, xây dựng video tuyên truyền phòng cháy chữa cháy, đến việc sử dụng phần mềm nội bộ để quản lý cư trú, kết nối dữ liệu với y tế, giáo dục qua mã định danh, tất cả đang dần tạo nên một mạng lưới dữ liệu sống động, cập nhật theo thời gian thực.
Tại xã Cửa Việt, thuộc vùng biển của tỉnh Quảng Trị, Thượng tá Trương Ngọc Tú, Trưởng Công an xã chia sẻ: “Chúng tôi được tập huấn về sử dụng phần mềm quản lý cư trú, đối tượng và khai thác dữ liệu dân cư. Ban đầu khó khăn, nhưng giờ anh em đều sử dụng thành thạo”. Nhớ lại một vụ trộm lúc rạng sáng, anh cho biết, nhờ camera và dữ liệu định danh điện tử, chỉ sau vài giờ đã xác định được đối tượng nghi vấn. Cách làm việc ấy, nhanh, chính xác, có chứng cứ, từng là điều xa xỉ ở nhiều xã vùng xa, nơi cán bộ còn phải ghi sổ tay, xác minh nhân thân bằng ký ức, gọi điện lòng vòng. Giờ chỉ cần vài cú nhấp chuột…
Ở các phường công nghiệp, nơi dân cư đông đúc và biến động liên tục, Công an phường còn là “người gác cửa” của quá trình số hóa. Họ kiểm tra thông tin, xác thực dữ liệu, bảo đảm nền tảng chính xác cho các dịch vụ công trực tuyến, như y tế, giáo dục, bảo hiểm, an sinh. Những cán bộ từng đi từng nhà làm CCCD, từng viết tay lý lịch tư pháp, từng gác chốt dịch bệnh…, giờ là người vận hành “bản đồ số hóa dân cư”, “hành lang dữ liệu liên thông”, đưa chính quyền tiến vào thời đại “công sở không giấy tờ”.
Đại tá Lê Phương Nam, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị chia sẻ, khi nói về hành chính số, người ta dễ nghĩ đến công nghệ cao, đến các hệ thống dữ liệu đồ sộ. Nhưng phía sau màn hình là những con người bằng xương thịt, đang thầm lặng vận hành từng dòng dữ liệu, từng cuộc đời. Công an xã, phường, trong thời đại này, không chỉ là lực lượng bảo vệ trật tự, mà còn là người xây nền, giữ luồng cho hệ thống vận hành suôn sẻ. “Chuyển đổi số không chỉ là công nghệ, mà là đổi mới tư duy phục vụ. Trong dòng chảy ấy, lực lượng Công an xã, phường chính là thước đo chân thực nhất về thành quả cải cách”, Đại tá Lê Phương Nam nói thêm.
Giữa thời đại của dữ liệu lớn, một hệ thống hành chính chỉ thực sự sống khi nó biết lắng nghe và phục vụ từng con người cụ thể. Điều đó không thể đạt được chỉ bằng phần mềm đắt tiền hay những báo cáo hoành tráng, mà bắt đầu từ những thao tác nhỏ nhất, chính xác nhất của cán bộ cơ sở. Đó là việc nhập đúng số nhà, kiểm tra kỹ thông tin định danh, chủ động hỏi lại người dân khi phát hiện chi tiết chưa khớp trên hệ thống. Những việc tưởng chừng giản đơn ấy lại là nền tảng để xây dựng một nền hành chính gần dân, vì dân, nơi dữ liệu không chỉ là con số, mà là những lát cắt chân thực của đời sống. “Dữ liệu có cảm xúc”, như cách nói hóm hỉnh nhưng đầy hàm ý của Trung tá Nguyễn Thanh Long, Phó Trưởng Công an xã rẻo cao, biên giới Lìa, tỉnh Quảng Trị, chính là trí tuệ của thực tiễn, được kết tinh từ sự tỉ mỉ, tận tâm và tinh thần trách nhiệm của những người đang gắn mình với từng con người, từng địa chỉ cụ thể.
Anh kể: “Có cụ già đến làm thủ tục đổi thẻ CCCD, vì tên trong hồ sơ hộ khẩu trước đây bị sai một chữ đệm. Nếu chỉ xử lý máy móc thì bác phải về làm lại đủ thứ. Nhưng nhờ hệ thống tích hợp, chúng tôi đối chiếu được vân tay, xác minh liên ngành và điều chỉnh trực tiếp, giúp cụ làm thẻ trong một buổi sáng. Cụ cứ cầm tay mình cảm ơn hoài”. Những việc như thế, nhỏ, âm thầm, nhưng mỗi ngày một chút, đã giúp người dân cảm nhận được sự hiện diện có thật của hành chính số.
Ở nơi vùng núi heo hút khác như xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị, điện lưới còn chập chờn, sóng mạng bấp bênh, nhưng căn phòng nhỏ nơi trụ sở Công an xã vẫn sáng đèn mỗi tối. Trung tá Hồ Sỹ Vinh, người con của bản Vân Kiều, được đào tạo bài bản về công nghệ, nói: “Mình vừa là người giữ an ninh, vừa là người nối mạng cho bản. Đôi khi phải đi tận bản hướng dẫn người dân cập nhật VNeID, đăng ký mã định danh. Mỗi khi dữ liệu cập nhật xong, mình như trút được gánh nặng. Đó là lúc mình biết rằng người dân đã được hệ thống chính quyền nhận diện và bảo vệ”. Ở đô thị, Công an phường có thể tiếp cận với công nghệ dễ hơn. Nhưng ở miền núi, biên giới, hải đảo, nơi mỗi thiết bị, mỗi đợt tập huấn đều quý giá, thì tinh thần dấn thân và sự kiên trì của cán bộ Công an càng đáng trân trọng. Không có sự đồng hành bền bỉ ấy, việc chuyển đổi số ở tuyến xã chỉ là con đường gập ghềnh với những thiết bị lạnh lẽo.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Hà Sỹ Đồng chia sẻ, trong các cuộc họp bàn về cải cách hành chính gần đây, một câu hỏi được đặt ra, làm sao để người dân tin vào chính quyền số? Câu trả lời không chỉ nằm ở văn bản chính sách, mà ở chính những người gác cổng bình dị. Đó là những Công an xã, Công an phường, những người đang từng ngày bảo vệ dữ liệu, bảo vệ con người và bảo vệ niềm tin. Họ chính là lớp nhân sự mới của nền hành chính hiện đại, biết xử lý tình huống tại thực địa, biết cập nhật thông tin trên hệ thống, biết kết nối với các sở, ngành, và quan trọng hơn, là biết lắng nghe người dân bằng cả trái tim lẫn công nghệ.