Loay hoay, tốn kém với... xe buýt

• Hà Nội sẽ triển khai vé xe buýt điện tử, mở thêm 13 tuyến mới
• Khai trương tuyến xe buýt 2 tầng mui trần đầu tiên ở Hà Nội

Sau nhiều năm èo uột khi kết quả vật tải hành khách công cộng không vượt qua mức 10% nhu cầu đi lại của người dân dù đã được ngân sách hỗ trợ cả ngàn tỉ đồng mỗi năm, hiện một nhóm các nhà khoa học đang tham gia nghiên cứu đề án đẩy nhanh phát triển vận tải hành khách công cộng cho TP Hồ Chí Minh trong những năm tới. 

Kết quả phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách không tương xứng với chi phí ngân sách đã bỏ ra để hỗ trợ hoạt động của xe buýt, nhưng các DN, HTX xe buýt cũng không phải đã hết khó.

Phản hồi trước thông tin DN vận tải khách công cộng phàn nàn về tiền trợ giá chậm, ông Trần Chí Trung, Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP Hồ Chí Minh cho biết, khoản tiền trợ giá cho xe buýt hoạt động năm nay vừa chính thức được trung tâm ký với các đơn vị, HTX vận tải trong tháng 9 để thanh toán khối lượng vận chuyển hành khách công cộng có trợ giá từ đầu năm tới nay. 

Tuy nhiên, trước đó trung tâm và các đơn vị vận tải khách công cộng đã ký hợp đồng nguyên tắc để chi trả tạm ứng cho xe buýt hoạt động hàng tháng; tháng nào cũng theo tiến độ, chi trả tiền tạm ứng cho xe buýt từ 50 - 70% khoản kinh phí theo khối lượng vận chuyển được tạm xác nhận của tháng 12 năm trước.

Liên quan đến khoản chi hỗ trợ hoàn lãi vay mua xe sắm buýt, ông Trung cho biết Sở KH&ĐT thành phố vừa duyệt kế hoạch phân bổ vốn vào ngày 9-9, các HTX, DN vận tải khách công cộng đã liên hệ với Sở Tài chính để làm thủ tục giải ngân. 

Hiện trung tâm cũng đang rà soát, tập hợp lại lượng vé cuốn của các năm 2011 - 2012 để đối soát lại giữa lượng vé phát ra với các đơn vị vận tải có sự chênh lệch về chủng loại, số vé giữa lượng vé phát tra và lượng vé thu vào để làm rõ nghi vấn có hay không chuyện DN, HTX xe buýt in vé giả.

Đại diện cho nhóm nghiên cứu về Đề án phát triển vận tải hành khách công cộng (HKCC - Hội Liên hiệp khoa học - kỹ thuật TP Hồ Chí Minh), Phó GS TS Phạm Xuân Mai cho biết, đề án đang được lấy ý kiến trước khi trình UBND thành phố. 

Năm ngoái, vận tải hành khách công cộng mới chỉ đáp ứng được 9,8% nhu cầu đi lại của người dân. Năm nay, theo tính toán con số này sẽ tăng được 1%. Nếu mỗi năm chỉ tăng được 1- 2% như vậy, đến bao giờ vận tải HKCC mới đạt con số 30% nhu cầu đi lại của người dân để giảm ùn tắc giao thông cho TP Hồ Chí Minh? 

Do đó, trong đề án này, nhóm nghiên cứu đã đề xuất việc phát triển xe buýt nhỏ (mini buýt) vào khai thác tại các tuyến đường nhỏ nhằm chung chuyển hành khách trong các khu vực đa giác dân cư ra các tuyến chính. 

Cơ sở để đưa ra đề xuất dùng mini buýt để gom khách trong các tuyến đường nhỏ căn cứ vào kết quả phối hợp với Viện Nghiên cứu giao thông của Pháp, nhóm nghiên cứu của Phó GS.TS Phạm Xuân Mai đã xác định có 85% dân số thành phố sống trong các khu vực đa giác dân cư có đường giao thông nhỏ từ 3-6m không có vỉa hè. Do vậy để người dân đi bộ từ các tuyến đường nhỏ ra đường lớn để đón xe buýt là điều hết sức khó khăn.

Cũng theo khảo sát của nhóm nghiên cứu, có 86% người được khảo sát ở nhiều quận, huyện mong muốn trạm xe buýt cách nơi ở từ 200m trở lại để thuận tiện cho việc đi bộ. 

Xe buýt nhỏ có sức chở 12 chỗ, chiếm diện tích mặt đường là 1,5 - 1,8m2 thay cho 12 xe máy chiếm diện tích mặt đường 18m2. Đồng thời mini buýt chỉ chạy một chiều trong các đường nhỏ và chạy theo một luồng tuyến nhất định để trung chuyển khách trong các khu dân cư ra các trạm xe buýt ở đường lớn. 

Để tạo thuận lợi cho hành khách lên xuống xe dễ dàng ở phía sau, tuy là xe 4 bánh nhưng mini buýt sẽ thiết kế theo kiểu xe lam và không có trạm dừng. Người dân chỉ cần vẫy là mini buýt sẽ dừng lại để khách lên xe. Vé cho mini buýt là vé liên thông nên chỉ cần mua vé khi lên xe, hành khách sẽ sử dụng vé để đi tiếp các tuyến sau đó. 

Về mặt kinh tế, Phó GS.TS Phạm Xuân Mai cho rằng, tỷ lệ vốn đầu tư cho mini buýt chỉ ở mức khoảng 500 - 600 tỉ đồng cho 3.000 xe. Trước mắt, đề thí điểm bước đầu, nhóm nghiên cứu đề nghị thành phố đầu tư khoảng 360 xe. Phó GSTS Phạm Xuân Mai khẳng định, chỉ có cách này mới có thể tăng cường năng lực giao thông công cộng. 

Tuy nhiên, trước đây TP Hồ Chí Minh cũng đã từng đầu tư hơn 500 xe buýt nhỏ loại 12 chỗ như xe Daihatsu, Suzuki, nhưng chỉ hoạt động được vài năm đã bị loại do quy định xe buýt dùng để vận chuyển hành khách công cộng phải là loại từ 16 chỗ trở lên. Thực tế cho thấy, trong những năm loại xe buýt nhỏ này tham gia hoạt động, kết quả vận tải hành khách công cộng vẫn không được cải thiện đáng kể.

Xung quanh vấn đề này, Giám đốc Sở GTVT TP Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường khẳng định, đề xuất của Hội Liên hiệp Khoa học Kỹ thuật thành phố sẽ được xem xét trong tổng thể các vấn đề về giao thông. Sở GTVT sẽ tham khảo Bộ GTVT và lấy thêm ý kiến của người dân, các chuyên gia trước khi trình UBND thành phố xem xét. 

“Làm sao để tránh tình trạng bình mới, rượu cũ khi quyết định đầu tư mini buýt theo để án trên là việc TP Hồ Chí Minh vẫn cần phải tính toán thận trọng”, ông Cường nói.