Bài 3: Lợi ích lớn từ giao thông không khói, vùng phát thải thấp của Thủ đô

Thí điểm phạm vi nhỏ trước khi mở rộng vùng phát thải thấp

Việc thực hiện thí điểm tại khu vực lõi hồ Hoàn Kiếm nhằm triển khai dựa Nghị quyết 57 của HĐND TP Hà Nội. Nghị quyết 57 của HĐND TP Hà Nội xác định giao thông là một trong những nguồn phát thải lớn trong đô thị, do đó sẽ tập trung kiểm soát lĩnh vực này. Theo đó, TP Hà Nội dự kiến điều chỉnh tổ chức giao thông theo hướng hợp lý hơn nhằm giảm khí thải. Giai đoạn đầu, phạm vi thí điểm tương đối nhỏ, chủ yếu kế thừa không gian phố đi bộ hiện có và mở rộng một số khu vực lân cận tại phường Hoàn Kiếm.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, thực tiễn tại các đô thị lớn trên thế giới cho thấy, vùng phát thải thấp là một trong nhiều công cụ hiệu quả để kiểm soát ô nhiễm không khí từ giao thông. Đối với Hà Nội, áp lực từ phương tiện cá nhân là rất lớn, trong khi chất lượng phương tiện giao thông, hạ tầng giao thông chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, dẫn đến ùn tắc và gia tăng phát thải.

Nếu không có giải pháp đủ mạnh, mang tính cấu trúc, thì rất khó đạt được mục tiêu cải thiện chất lượng không khí. Vùng phát thải thấp nhằm hạn chế phương tiện gây ô nhiễm và tạo động lực để người dân chuyển đổi sang phương tiện sạch, nhiên liệu sạch, thúc đẩy phát triển giao thông công cộng, từng bước thay đổi thói quen đi lại của người dân. Đây là giải pháp mang tính lâu dài, tác động trực tiếp đến hành vi xã hội, do đó cần có lộ trình phù hợp, vừa bảo đảm mục tiêu môi trường, vừa tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Nói rõ hơn về việc thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực lõi hồ Hoàn Kiếm từ ngày 1/7/2026, bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) chia sẻ, phố đi bộ về bản chất cũng là một dạng vùng phát thải thấp. Thành phố sẽ tiếp tục thử nghiệm các giải pháp giao thông, từ đó đánh giá hiệu quả để xây dựng lộ trình mở rộng. Trong 3–5 năm tới, Hà Nội hướng tới mở rộng phạm vi đến Vành đai 1 và tiến tới Vành đai 2 theo định hướng của Chính phủ. Bên cạnh giải pháp kỹ thuật và tổ chức giao thông, thành phố đang nghiên cứu chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển sang phương tiện thân thiện môi trường.

Để đảm bảo giám sát và minh bạch về mặt công nghệ, Nghị quyết 57 yêu cầu sẽ thiết lập hệ thống giám sát phương tiện và quản lý chất lượng không khí. Tăng cường các hệ thống camera giám sát và tích hợp với hệ thống trí tuệ nhân tạo. Theo bà Thủy, thách thức lớn nhất không nằm ở khâu thiết kế chính sách mà ở việc thực thi và giám sát. Vì vậy, Hà Nội đang xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá dựa trên các công cụ khoa học và chuyển đổi số nhằm bảo đảm hiệu quả.

Cần chính sách phù hợp để người dân đồng thuận

Về phía người dân đang sinh sống tại khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm, đa số đều ủng hộ chủ trương triển khai vùng phát thải thấp của thành phố. Chị Nguyễn Thu Nga (phố Đinh Lễ, phường Hoàn Kiếm) cho biết, chị cũng mới biết thông tin đến ngày 1/7 tới đây, sẽ áp dụng vùng phát thải thấp tại khu vực gia đình chị đang sinh sống. “Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương của thành phố nhằm cải thiện chất lượng không khí. Ô nhiễm không khí thường xuyên khiến người trung tuổi như chúng tôi bị ảnh hưởng tới sức khoẻ nhiều nhất”, chị Nga nói. Tuy nhiên, chị Nga cũng như nhiều người dân khác băn khoăn, chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện cần một khoản tiền không nhỏ, nếu không có sự hỗ trợ thì gia đình chị khó thực hiện được. “Gia đình chúng tôi cần phương tiện để đi lại cũng như chở hàng thường xuyên, nên không phải lúc nào cũng đi xe bus được, rất mong chính quyền có phương án hỗ trợ thoả đáng để người dân chúng tôi yên tâm”, chị Nga bày tỏ mong muốn.

Ở góc độ quy hoạch, TS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho rằng, việc chuyển đổi giao thông xanh phải gắn với tái cấu trúc không gian đô thị. Khi giảm phương tiện cá nhân, thành phố cần phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng (TOD), tăng mật độ dân cư quanh các tuyến metro, giảm nhu cầu di chuyển xa. Ông Nghiêm cho rằng, chuyển đổi giao thông không chỉ là thay phương tiện xăng bằng phương tiện điện, mà là tổ chức lại không gian đô thị và thói quen di chuyển của người dân.

Chuyển đổi giao thông xanh với Hà Nội là con đường tất yếu, nhưng cũng cần tính toán lộ trình và chính sách phù hợp để người dân đồng thuận. Bên cạnh “phép thử” thực hiện trong phạm vi hẹp là khu vực lõi hồ Hoàn Kiếm, theo chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong, trong giai đoạn trước mắt, Hà Nội nên ưu tiên kiểm soát và tiến tới loại bỏ các phương tiện xe máy chạy xăng đã quá niên hạn sử dụng, có mức phát thải cao vượt quy chuẩn cho phép.

“Cùng với biện pháp quản lý hành chính, Nhà nước cần triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính đủ mạnh như miễn, giảm thuế và phí, hỗ trợ trực tiếp một phần chi phí khi người dân chuyển đổi sang phương tiện điện; đồng thời có sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đưa ra các chương trình ưu đãi, giảm giá, hỗ trợ trả góp để giảm gánh nặng tài chính cho người dân”, ông Phong góp ý.