Cần cân nhắc kỹ việc thu phí ôtô vào nội đô

Mức phí cao nhất được đề xuất là 60.000đ/lượt

Báo cáo của tư vấn về Đề án "Thu phí phương tiện cơ giới vào một số khu vực trên địa bàn thành phố có nguy cơ ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường để hạn chế số lượng xe cơ giới đi vào" báo cáo Sở GTVT Hà Nội nêu, kết quả khảo sát cho thấy, mức phí sẵn sàng chi trả của lái xe và người dân đi lại bằng xe ôtô con là 22.500 đồng/lượt.Vì vậy, mức phí thu của ôtô đi vào nội đô nhằm hạn chế ùn tắc (phí ùn tắc giao thông) phải cao hơn mức này để người dân dần từ bỏ thói quen sử dụng phương tiện cá nhân.

Tư vấn đề xuất, có thể xem xét mức thu phí linh hoạt thay đổi theo các khung giờ, cao điểm và thấp điểm. Trong đó, giờ thấp điểm sẽ thu thấp hơn hoặc miễn phí hoàn toàn cho tất cả các phương tiện. Dựa trên các nguyên tắc và căn cứ xác định mức thu nói trên, mức phí mà tư vấn đề xuất Sở GTVT như sau: Mức phí ngày thường (ngày làm việc trong tuần) đối với các xe ôtô cá nhân dưới 9 chỗ (là đối tượng chính của thu phí) đề xuất từ 25.000 đồng - 60.000 đồng/lượt; đối với xe ôtô từ 9 chỗ trở lên và xe tải các loại, mức thu đề xuất từ 15.000 đồng - 40.000 đồng/lượt.

Vào các ngày cuối tuần và ngày lễ được tư vấn đề xuất không thu phí, vì trong các ngày nghỉ và ngày lễ, mức độ ùn tắc giao thông thấp hơn vào các ngày làm việc, tạo thêm sự đồng thuận của nhân dân trong việc triển khai đề án. Các phương tiện được giảm phí theo đề xuất là xe ôtô kinh doanh vận tải (xe hợp đồng, xe du lịch, taxi, xe tuyến cố định, xe tải các loại; xe ôtô dưới 9 chỗ của người dân trong khu vực; xe ôtô của cơ quan công sở trong khu vực (sẽ được miễn phí một số lượt nhất định, ngoài số đó sẽ phải trả phí bình thường).

Đối tượng miễn phí gồm xe ưu tiên theo quy định hiện hành (xe cảnh sát, xe cứu thương, xe cứu hỏa, xe quân đội...); xe công vụ; xe buýt công cộng. Mặc dù được miễn phí nhưng các loại xe này vẫn phải đăng ký trong hệ thống, được lắp thiết bị trên xe và cài đặt chế độ miễn thu phí để đảm bảo phân biệt với các loại xe ôtô cùng chủng loại nhưng vẫn phải chịu phí.

Nếu chứng minh được lợi ích vượt trội của việc thu phí mới nên triển khai

Theo phương án của đơn vị tư vấn, các vị trí lập trạm thu phí hầu hết ở khu vực cửa ngõ vào trung tâm thành phố. Ranh giới để xác định giữa khu vực nội đô và ngoại thành là đường Vành đai 3 đã được khép kín. Trên cơ sở tuyến đường khép kín khu vực nội đô đã được xác định, tư vấn đưa ra 68 vị trí để lập tổng cộng 87 trạm thu phí phương tiện từ bên ngoài vào nội thành. Hiện phương tiện tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội đã tăng lên 6.400.000, trong đó ôtô là 60.000 chiếc, xe máy là 5.600.000 xe.

Số lượng ôtô hiện nay đang tăng cao hơn cả xe máy, mỗi năm thêm 10,2%. Tư vấn cũng đề xuất khung giờ thu phí hàng ngày từ 5h00 - 21h00, có phân biệt mức thu theo giờ cao điểm sáng từ 6h00 - 9h00, chiều từ 16h00 - 19h30 theo quy định để khuyến khích chủ phương tiện và người dân hạn chế các chuyến đi không cần thiết.

Về các giai đoạn lập trạm thu phí, tư vấn đưa ra 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (từ năm 2021 - 2025) sẽ thí điểm, xây dựng 15 trạm thu phí tại 9 vị trí trên các trục đường nội đô có lưu lượng lớn; giai đoạn 2 (từ năm 2025 - 2030) đầu tư xây dựng 59 trạm thu phí tại 46 vị trí phía Nam sông Hồng. Giai đoạn hoàn chỉnh (sau năm 2030) đầu tư xây dựng 13 trạm thu phí tại 13 vị trí để khép kín hoàn toàn vành đai thu phí.

Tổng mức đầu tư cho 87 trạm thu phí, tại 68 vị trí khoảng 2.600 tỷ đồng, chưa tính chi phí vận hành khai thác. Hình thức đầu tư do ngân sách thành phố đầu tư và hình thức đối tác công tư. Công nghệ thu phí được dự kiến là công nghệ thu phí không dừng, kết hợp giữa công nghệ nhận diện vô tuyến RFID.

Trước thông tin thu phí, một số chuyên gia cho rằng, khi phương tiện công cộng chưa đáp ứng được nhu cầu đi lại của người dân, cần cân nhắc thời điểm thu phí... Cụ thể, theo ông Bùi Danh Liên, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải TP Hà Nội, việc thu phí vào nội đô là giải pháp kinh tế để kéo giảm ùn tắc, phù hợp với xu thế phát triển của các đô thị lớn trên thế giới. Tuy nhiên, để thu phí thì cần đi kèm với các điều kiện. Trước hết, phải phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và ý thức của người dân, nếu đi trước một bước, không thành công sẽ gây tốn kém.

"Đề án trên chỉ nên thực hiện khi các phương tiện giao thông công cộng đáp ứng được ít nhất 50% nhu cầu đi lại của người dân. Hiện nay, tỷ lệ này của Hà Nội mới chỉ đạt hơn 10%, người dân buộc phải di chuyển bằng phương tiện cá nhân. Nếu chỉ tiêu phương tiện công cộng chưa đạt được mà đã đặt ra việc thu phí liệu có khả thi không?", ông Liên đặt vấn đề.

Cũng theo ông Liên, Hà Nội khó đáp ứng được các điều kiện trên vào năm 2025. Rất có thể đề án này phải tới năm 2030 mới thực hiện thí điểm. Trong khi đó, ông Trần Hữu Minh, Chánh Văn phòng Ủy ban ATGT Quốc gia cho rằng, với đô thị lớn như Hà Nội, nỗ lực tìm kiếm giải pháp cải thiện tình trạng giao thông là rất cần thiết.

Chủ trương thu phí phương tiện cá nhân vào nội đô cũng đã được nhiều quốc gia áp dụng. Tuy nhiên, với Hà Nội còn khá sớm để đánh giá nên hay không áp dụng phương án này, bởi chưa có các tính toán thuyết phục.

Hà Nội muốn triển khai thu phí vào nội đô trước hết cần đánh giá tác động, tính toán tốc độ tăng phương tiện và những thiệt hại, ảnh hưởng mà người dân gặp phải. Nếu chứng minh được lợi ích vượt trội của việc thu phí mới nên triển khai. "Giải pháp nào cũng có ưu, nhược điểm. Do đó, chính quyền cần dựa trên dữ liệu cụ thể để xem xét", ông Minh nhấn mạnh.