Cần tính toán kỹ hiệu quả khi Metro kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với Long Thành

Báo cáo với Bộ Xây dựng về tình hình thực hiện các dự án đường sắt tại TP Hồ Chí Minh vào tháng 12/2025 vừa qua, ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cũng cho biết có nhiều nhà đầu tư tư nhân quan tâm đến việc triển khai các dự án ĐSĐT của thành phố. Trong đó, Thaco đề xuất nghiên cứu tuyến ĐSĐT số 2, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành theo hình thức đối tác công tư, hợp đồng BT.

 Trước đó, thông tin về tình hình tăng cường kết nối các tuyến ĐSĐT, ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã nêu rõ, trong quyết định phê duyệt mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận đưa tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành vào quy hoạch và điều chỉnh thành ĐSĐT. Hướng tuyến bắt đầu từ ga Thủ Thiêm, đi song song bên phải với cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Sau đó tuyến rẽ phải, vượt đường Vành đai 3, đi song song về bên trái đường Vành đai 3, vượt sông Đồng Nai, tiếp tục bám theo đường Vành đai 3, tuyến rẽ tài vào dải phân cách Tỉnh lộ 25B để đi vào sân bay quốc tế Long Thành. Mục tiêu đặt ra với tuyến ĐSĐT này là giải quyết nhu cầu cấp bách về kết nối giữa TP Hồ Chí Minh, sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất với sân bay quốc tế Long Thành. Vì vậy đây là 1 trong 6 đoạn, tuyến ĐSĐT nằm trong danh mục được ưu tiên đầu tư hoàn thành trước năm 2030.

Về kế hoạch đưa Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành vào khai thác từ giữa năm nay, theo đề xuất của Cục Hàng không với Bộ Xây dựng, sau khi đánh giá, cân nhắc 2 phương án do Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam nêu ra: Sân bay Long Thành sẽ chuyên về khai thác các chặng bay quốc tế, sân bay Tân Sơn Nhất chỉ tập trung phục vụ các chuyến bay nội địa hoặc duy trì mô hình khai thác các chặng bay quốc tế ở cả hai sân bay…

Cục Hàng không cho rằng, quá trình phân chia, chuyển đổi cần thực hiện phù hợp tiến độ xây dựng, hạ tầng khai thác, giao thông kết nối với sân bay Long Thành. Việc chuyển đổi cũng cần xem xét, thực hiện theo mùa lịch bay, phù hợp thông lệ quốc tế và nhu cầu phát triển của thị trường hàng không. Do đó, trong giai đoạn từ nay đến đầu năm 2030, cả hai sân bay cùng khai thác các chặng quốc tế.

Trong thời gian này, các chuyến bay quốc tế mới mở hoặc chuyến bay do hãng hàng không tăng tần suất khai thác đến TP Hồ Chí Minh sẽ không được cấp phép ở Tân Sơn Nhất mà phải chuyển sang sân bay Long Thành. Các hãng hàng không được khuyến khích dời chuyến bay đi và đến châu Âu, châu Mỹ, châu Đại Dương từ sân bay Tân Sơn Nhất sang sân bay Long Thành. Sau đó, sân bay quốc tế Long Thành sẽ mở rộng đường bay đến châu Phi, Trung Đông, Đông Bắc Á, Đông Nam Á...

Sân bay Tân Sơn Nhất vẫn duy trì khai thác các đường bay ngắn dưới 1.000km của hãng hàng không Việt Nam. Đồng thời, Tân Sơn Nhất vẫn đảm nhận phục vụ chính các chặng bay nội địa. Sau năm 2030, toàn bộ các chuyến bay quốc tế sẽ chuyển về sân bay Long Thành, sân bay Tân Sơn Nhất chỉ tập trung khai thác các chặng bay nội địa và các chuyến bay thương mại quốc tế không thường lệ hoặc những chuyến bay được thuê phục vụ các tổ chức, cá nhân...

Như vậy, ngoài các hướng kết nối đến sân bay Long Thành bằng đường bộ đã và đang được hình thành, với quyết tâm trên của TP Hồ Chí Minh, sau vài năm nữa sẽ có ĐSĐT kết nối giữa 2 sân bay, tạo thêm một hướng di chuyển cho người dân từ TP Hồ Chí Minh xuống sân bay Long Thành bằng Metro và ngược lại.

Tuy nhiên, để có thể đánh giá tuyến Metro kết nối giữa 2 sân bay trên sẽ hỗ trợ thế nào cho hành khách đi máy bay, nhất là trên các chặng bay quốc tế và người dân có nhu cầu đến sân bay quốc tế để đưa đón người thân, cần nhìn nhận vào thực tế kết nối giữa tuyến Metro số 1 và Bến xe Miền Đông (BXMĐ) mới. Bởi tuyến Metro số 1 có kết nối trực tiếp với BXMĐ mới khi nhà ga cuối cùng của tuyến Metro này được đặt ngay khuôn viên bến xe.

Theo thống kê của BXMĐ mới, trong cao điểm vận chuyển khách trước và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ vừa qua, nếu như mỗi ngày bến xe khách liên tỉnh này có 492 chuyến xe xuất bến với 11.615 hành khách về quê (chưa kể lượng hành khách từ các tỉnh đi xe về bến) thì từ ngày 7-26/2 trung bình mỗi ngày chỉ có 227 hành khách đến BXMĐ mới bằng Metro số 1. Ngược lại, số lượng hành khách từ bến đi Metro số 1 để về hướng trung tâm thành phố cũng chỉ khiêm tốn ở mức 153 hành khách/ngày.

Trước đó, sau thời gian ngắn đưa tuyến Metro số 1 vào vận hành, bà Văn Thị Hữu Tâm, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV đường sắt đô thị số 1 cũng đã nêu ra con số đáng quan ngại rằng, số lượng khách đi lại trên tuyến Metro số 1 tập trung đông nhất ở các ga Bến Thành, Nhà hát thành phố… Ngược lại, 2 nhà ga được kỳ vọng sẽ đông khách là nhà ga Đại học Quốc gia với một loạt trường đại học tập trung ở khu vực này và ga Suối Tiên - nhà ga cuối cùng của tuyến Metro số 1 được kết nối trực tiếp với BXMĐ mới với ít nhất vài nghìn hành khách xuất bến mỗi ngày lại khá ít khách ra, vào hơn những nhà ga khác.

Người dân không sử dụng Metro để ra, vào BXMĐ mới ngoài lý do không thuận lợi về hành trình với một bộ phận hành khách, thì còn do người đi xe khách liên tỉnh thường mang theo hành lý, đồ đạc lỉnh kỉnh ngoài hành lý cá nhân, nhất là lương thực, thực phẩm… từ quê vào. Vì vậy trước đây, khi BXMĐ mới có dịch vụ xe 16 chỗ trung chuyển miễn phí từ khu vực trung tâm thành phố ra bến và ngược lại, thì loại phương tiện miễn phí này cũng đã không thu hút được đông đảo khách đi xe do không có chỗ để đồ đạc, hành lý cồng kềnh.

“Khách ra, vào bến xe liên tỉnh phần đông vẫn không thể di chuyển bằng Metro số 1” là khuyến cáo đã được đại diện bến xe và nhiều doanh nghiệp vận tải khách liên tỉnh nêu ra từ nhiều năm trước, đến nay nhiều người vẫn giữ nguyên nhận định này. Đối với Metro số 1, đến gần đây đơn vị vận hành tuyến mới cho phép hành khách được đem theo xe đạp lên các đoàn tàu kèm theo điều kiện phải là dạng xe đạp gấp gọn, xách trên tay.

Đối với hành khách đi các chặng bay quốc tế, thực tế việc đưa đón thân nhân dịp Tết vừa qua tại sân bay Tân Sơn Nhất đã một lần nữa cho thấy, cứ một kiều bào, du học sinh hoặc người đi hợp tác lao động về nước ăn Tết là hầu như đều có vài người thân cùng ôtô cá nhân ra sân bay đón. Anh Việt - hướng dẫn viên của một công ty lữ hành cho biết, các đoàn khách quốc tế đến Việt Nam theo tour đều có sẵn xe của công ty du lịch đưa, đón tại sân bay. Ông Trần, người có vợ con đang sinh sống tại châu Âu chia sẻ, mỗi lần vợ con ông về chơi hoặc quay trở lại nước ngoài, ông đều phải sử dụng xe 7 chỗ để đưa, đón. Lần nào cũng phải gấp cả băng ghế phía sau lại để chất hành lý. Bởi ngoài mỗi người một va ly to đồ dùng cá nhân nặng vài chục kg là hành lý “xách tay” theo quy định của hãng hàng không, thì còn cả tạ hành lý ký gửi mua từ nước ngoài về làm quà tặng hoặc các loại thực phẩm, gia vị… đem từ Việt Nam sang để sử dụng.

Khách đoàn, khách lẻ đi trên các chặng bay quốc tế đều có xe riêng đưa, đón tận sân bay, vậy tuyến Metro kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với sân bay Long Thành sẽ có được bao nhiêu phần trăm hành khách đi các chuyến bay quốc tế sử dụng để ra, vào sân bay? Tuyến Metro kết nối này có cho phép hành khách mang theo nhiều hành lý  hay không là câu hỏi cần đặt ra ngay trước khi dự án được khởi động.