Cần tính toán và có phương án hợp lý

Theo thống kê, dù xe kinh doanh vận tải chỉ chiếm 11,04% tổng số xe ôtô hiện nay, nhưng từ đầu năm 2025 đến tháng 9/2025, các vụ tai nạn liên quan đến loại hình này chiếm tới 50,53% tổng số vụ, gây ra những thiệt hại to lớn về người và tài sản. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nhận diện những bất cập trong hoạt động của xe bốn bánh gắn động cơ, xe khách trá hình và xe giường nằm, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý căn cơ.

Bất cập trong hoạt động xe khách trá hình

Theo thông tin từ Cục CSGT, một trong những vấn đề nhức nhối nhất hiện nay là tình trạng xe hợp đồng nhưng hoạt động như xe khách tuyến cố định, hay còn gọi là xe khách trá hình. Qua kiểm soát hơn 9.500 trường hợp vào cuối năm 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 1.000 trường hợp vi phạm. Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm: Không mang theo hợp đồng vận chuyển, chạy không đúng tuyến đường, lịch trình đã đăng ký, hoặc không có lệnh vận chuyển.

Nhiều đơn vị kinh doanh vận tải đã lợi dụng trụ sở công ty, chi nhánh hoặc văn phòng đại diện để làm nơi đón, trả khách, biến những nơi này thành "bến cóc" giữa lòng đô thị. Điều này không chỉ gây mất trật tự an toàn giao thông, gây ùn tắc tại các đô thị lớn mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, làm thất thu thuế của Nhà nước và thiếu minh bạch trong hoạt động vận tải hành khách. Việc quy định điều kiện thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải hiện còn đơn giản, chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng một số đơn vị thành lập chỉ mang tính hình thức để xin cấp phù hiệu mà không thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, kiểm tra giám sát đối với lái xe và phương tiện.

Bên cạnh những bất cập trên, theo số liệu từ Cục CSGT còn cho thấy, hàng loạt nguy cơ tiềm ẩn và tai nạn từ xe khách giường nằm hai tầng. Từ cuối năm 2019 đến cuối năm 2025, toàn quốc đã xảy ra 352 vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe giường nằm, làm chết 241 người và bị thương 270 người. Đáng chú ý, có những vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng làm chết nhiều người cùng lúc tại các địa phương như Tuyên Quang, Sơn La, Kon Tum và Lào Cai.

Nguyên nhân cũng được chỉ rõ một phần do  các bất cập kỹ thuật và vận hành của loại xe này. Đó không chỉ là xe giường nằm hai tầng có trọng tâm cao hơn xe ghế ngồi thông thường, dẫn đến nguy cơ bị lật xe rất cao khi đi qua các đoạn đường khúc khuỷu, cua tay áo hoặc đường có bán kính cong nhỏ, đặc biệt là tại các vùng miền núi. Dù có nguy cơ cao, loại phương tiện này vẫn đang hoạt động trên các tuyến đường cấp III, cấp IV miền núi, nơi hạ tầng giao thông chưa đảm bảo cho các loại xe có kích thước và trọng tâm lớn.

Đề xuất cấm xe khách giường nằm hai tầng hoạt động ở đường miền núi

Để khắc phục những bất cập trên và đảm bảo lưu thông an toàn hơn, mới đây Cục CSGT và Cục Đường bộ Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị và giải pháp quyết liệt trong thời gian tới. Cụ thể, đối với xe khách giường nằm và xe kinh doanh vận tải, các cơ quan chức năng đưa ra phương án hạn chế phạm vi hoạt động. Trong đó,  đề xuất nghiên cứu, đánh giá và tiến tới cấm xe ôtô khách giường nằm hai tầng hoạt động trên các tuyến đường cấp III, cấp IV miền núi; nghiên cứu áp dụng các khung giờ lưu thông cụ thể cho xe giường nằm trên các đoạn đường nguy hiểm; lắp đặt thêm các biển báo hạn chế tốc độ tối đa dành riêng cho loại hình xe khách này tại những cung đường đèo dốc, khúc khuỷu; nghiên cứu tổ chức giao thông theo hướng bố trí phần đường, làn đường dành riêng hoặc ưu tiên (nếu điều kiện hạ tầng cho phép) để tách biệt dòng xe lớn với các phương tiện nhỏ hơn; đưa ra giải pháp nâng cao tiêu chuẩn lái xe; tăng cường kiểm tra điều kiện kinh doanh tại doanh nghiệp và an toàn kỹ thuật của phương tiện...

Ngoài ra, Cục Đăng kiểm Việt Nam được yêu cầu nghiên cứu, đánh giá chi tiết về độ an toàn và trọng tâm của xe giường nằm khi hoạt động trên các cấp đường miền núi khác nhau để làm cơ sở khoa học cho các lệnh cấm…

Khi được hỏi về các đề xuất nói trên, ông Đỗ Văn Bằng, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hà Nội bày tỏ, cơ quan chức năng cần hết sức thận trọng đối với đề xuất này để tránh gây hoang mang cho cả doanh nghiệp vận tải và người dân. Ông đề nghị, cần khảo sát kỹ lưỡng trước khi quyết định. Trước khi đưa ra các lệnh cấm, Cục Đường bộ và các Sở Xây dựng các tỉnh cần phải thực hiện nghiên cứu và khảo sát thực địa một cách chi tiết về điều kiện an toàn của từng tuyến đường. Bởi các doanh nghiệp đã đầu tư nguồn lực rất lớn vào phương tiện dựa trên những quy định pháp luật hiện hành. Một chiếc xe khách giường nằm đạt chuẩn có giá trị hơn 4 tỷ đồng, và số lượng xe đang hoạt động hiện nay là rất lớn.

Cùng quan điểm với Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hà Nội, ông Khúc Hữu Thanh Hải, Giám đốc Công ty CP Vận tải, thương mại và dịch vụ Đất Cảng nhận định, việc áp dụng lệnh cấm trên diện rộng đối với đường cấp III, cấp IV miền núi là "hơi rộng" và sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh cũng như nhu cầu đi lại của người dân. Với chi phí đầu tư từ 4 đến 5 tỷ đồng cho một chiếc xe mới, việc thay đổi toàn bộ dàn phương tiện sẽ khiến doanh nghiệp rơi vào tình cảnh cực kỳ khó khăn, nhất là khi họ đã có kế hoạch kinh doanh dài hạn từ trước. Ông dẫn chứng có những doanh nghiệp lớn tại Lào Cai hay các hãng như Phương Trang, Sao Việt sở hữu lượng xe lên tới hàng trăm chiếc, tương ứng với số vốn đầu tư khổng lồ.

Thay vì áp dụng ngay lập tức trên tất cả cung đường, ông Khúc Hữu Thanh Hải đề xuất nên triển khai thí điểm tại những đoạn đường thực sự có nguy cơ tai nạn cao dựa trên số liệu thống kê thực tế. Việc thực hiện nên được chia theo từng giai đoạn để doanh nghiệp kịp thích ứng. Nguy cơ tai nạn không chỉ nằm ở phương tiện hay địa hình mà quan trọng nhất vẫn là ý thức và kỹ năng của người lái xe. Ngay cả trên đường bằng phẳng, nếu công tác đào tạo không tốt thì rủi ro vẫn rất cao. Thay vì cấm đoán, cần tập trung vào tuyển chọn và đào tạo lái xe bài bản, đặc biệt là kỹ năng xử lý tình huống trên đường đèo dốc, quanh co hoặc trong điều kiện sương mù. Cùng đó, doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn những dòng phương tiện chất lượng tốt, đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật cao nhất