Cần xem xét kỹ việc mua lại các dự án BOT

8 dự án BOT còn bất cập, cần được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý cụ thể, gồm 4 trạm chưa thu được phí (trong đó có 2 trạm có bất cập do “đầu tư một nơi, thu phí một nơi” là Trạm La Sơn-Tuý Loan trên cao tốc Bắc-Nam đoạn La Sơn-Tuý Loan và trạm Bỉm Sơn trên QL1, nên không đáp ứng Nghị quyết số 437/NQ-UBTVQH14 ngày 21/10/2017 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội; 2 trạm gặp vấn đề về an ninh trật tự khi tổ chức thu phí gồm Trạm Bờ Đậu trên QL 3 và trạm T2 trên QL91); 4 dự án đã thực hiện thu phí nhưng không đảm bảo phương án tài chính ban đầu, trong đó có 3 dự án sụt giảm doanh thu do phát sinh đường/cầu song hành gồm: Dự án đầu tư nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh đoạn km1738+148- km1763+610; dự án đầu tư xây dựng công trình cầu Thái Hà; Dự án đầu tư xây dựng công trình cầu Việt Trì-Bà Vì nối QL32C và Dự án xây dựng cầu đường sắt Bình Lợi.

Đánh giá về việc này, lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, việc giải quyết dứt điểm các vấn đề còn tồn tại trong nhiều năm qua của 8 trạm thu phí/dự án BOT giao thông do Bộ GTVT được giao làm cơ quan nhà nước có thẩm quyền là cần thiết, nhằm thực hiện đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các nhà đầu tư; khôi phục niềm tin của các nhà đầu tư trong việc thu hút đầu tư các dự án kết cấu hạ tầng giao thông vận tải; khơi thông nguồn tín dụng từ các ngân hàng thương mại cho các dự án PPP trong giai đoạn tới.

Đối với kiến nghị Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định giải pháp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và bố trí vốn ngân sách nhà nước (khoảng 13.115 tỷ đồng) để thanh toán cho nhà đầu tư/doanh nghiệp dự án của 8 dự án. Bộ Kế hoạch và Đầu tư đánh giá, về cơ sở pháp lý, cả 8 dự án nêu trên đều được triển khai trước thời điểm Luật PPP có hiệu lực thi hành, do đó từng dự án cần phải được xem xét kỹ lưỡng trên cơ sở nội dung hợp đồng BOT đã ký kết liên quan đến trường hợp, điều kiện áp dụng; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và quy định của pháp luật có liên quan đến vấn đề này.

Theo báo cáo của Bộ GTVT, nội dung về chấm dứt hợp đồng trước thời hạn tại các hợp đồng BOT gồm: “Bất khả kháng có thể bao gồm nhưng không giới hạn, những sự kiện hay trường hợp bất thường thuộc loại được liệt kê đưới dây: Trường hợp doanh thu thu phí không đảm bảo hoàn vốn cho nhà đầu tư theo như tính toán tại phương án tài chính trong Hợp đồng thì Bộ GTVT sẽ xem xét phối hợp cùng nhà đầu tư trình cơ quan chức năng có liên quan và Chính phủ hỗ trợ cho nhà đầu tư về cơ chế, chính sách đảm bảo việc thu hồi vốn và lợi nhuận cho nhà đầu tư”. Đồng thời, Bộ GTVT đánh giá vướng mắc của các hợp đồng BOT chủ yếu xuất phát từ những nguyên nhân khách quan, không thể lường trước, được xem là sự kiện bất khả kháng hoặc một bên vi phạm hợp đồng (không cho phép nhà đầu tư thu phí mặc dù nhà đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng). Mặt khác, tại khoản 6 Điều 52 Luật PPP, chỉ trong trường hợp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn vì lợi ích quốc gia, bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh quốc gia, bảo vệ bí mật nhà nước (điểm a khoản 2 Điều 52) hoặc do cơ quan ký kết hợp đồng vi phạm nghiêm trọng việc thực hiện nghĩa vụ hợp đồng thì nhà nước mới bố trí kinh phí để mua lại doanh nghiệp dự án PPP hoặc bố trí vốn nhà nước để bồi thường chấm dứt hợp đồng (được hướng dẫn chi tiết tại Điều 81 Nghị định số 35/2021/NĐ-CP ngày 29 tháng 3 năm 2021 của Chính phủ).

Từ những phân tích nêu trên, để có đề xuất về việc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề nghị Bộ GTVT trao đổi với Bộ Tư pháp để xác định sự phù hợp khi áp dụng sự kiện bất khả kháng đối với các dự án cần phải chấm dứt hợp đồng trên cơ sở căn cứ theo quy định của pháp luật dân sự và nội dung hợp đồng.  Phân loại cụ thể 8 dự án theo 2 trường hợp chấm dứt hợp đồng do sự kiện bất khả kháng và do phía cơ quan ký kết hợp đồng vi phạm hợp đồng, làm cơ sở xác định phương án chi phí xử lý phù hợp đối với từng trường hợp (có cơ chế chính sách hỗ trợ cụ thể cho từng dự án). Về nguồn vốn để thanh toán chấm dứt hợp động cho 7 dự án và hỗ trợ của nhà nước thay thế quyền thu phí cao tốc La Sơn-Tuý Loan, lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng nêu rõ: Đối với nguồn vốn để thanh toán chấm dứt hợp đồng đối với 7 dự án từ nguồn vượt thu ngân sách nhà nước năm 2022 và từ các nguồn tăng thu, tiết kiệm chi hàng năm trong giai đoạn 2021-2025 để thanh toán chi phí hợp lý cho nhà đầu tư, doanh nghiêp dự án: căn cứ nhiệm vụ được giao đề nghị Bộ Tài chính xem xét, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về nguồn vốn này để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội theo quy định. Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ phối hợp trong các vấn đề có liên quan. Đối với nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước (khoảng 2.280 tỷ đồng) để thay thế cơ chế thu phí tại trạm La Sơn-Tuý Loan, theo quy định của pháp luật về đầu tư công, pháp luật về đầu tư theo phương thức PPP, nguồn vốn hỗ trợ của nhà nước được bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn của cơ quan có thẩm quyền. Do đó, đề nghị Bộ GTVT chủ động bố trí nguồn vốn này trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 của Bộ theo quy định nếu được cấp có thẩm quyền thông qua chủ trương.

Để đảm bảo đủ cơ sở pháp lý xử lý dứt điểm theo đề xuất của Bộ GTVT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ GTVT chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền về thông tin, số liệu, việc rà soát nội dung hợp đồng, cơ sở pháp lý của việc đề xuất chấm dứt hợp đồng và các vấn đề tồn tại của dự án dẫn đến phải chấm dứt hợp đồng dự án trước thời hạn. Sau khi tiếp thu ý kiến của các cơ quan liên quan, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, ban hành Nghị quyết quy định về vấn đề nêu trên tại kỳ họp gần nhất, trong đó quyết nghị về nguyên tắc xử lý chấm dứt hợp đồng, nguồn vốn để thanh toán…