Chưa đảm bảo các mục tiêu phát triển đối với xe buýt của TP Hồ Chí Minh

Ngày 8/4/2013 Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định phê duyệt điều chỉnh quy hoạch phát triển giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020. Trong đó quan điểm phát triển được đặt ra từ cách đây 13 năm là nâng cao chất lượng vận tải, chú trọng vào vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế ô nhiễm môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả… mục tiêu đặt ra cho TP Hồ Chí Minh là đến năm 2020, VTHKCC bằng xe buýt, metro, taxi đã phải đảm bảo từ 20-25% nhu cầu đi lại. Quyết định còn đặt mục tiêu với thành phố là sau năm 2030, xe buýt, metro và taxi sẽ đảm bảo 35-45% nhu cầu đi lại của người dân; sau năm 2030 sẽ tăng lên mức 50-60%.

Để đạt được mục tiêu trên, ngoài quy hoạch phát triển hệ thống đường bộ, metro và hạ tầng đô thị đồng bộ, riêng với hạ tầng xe buýt, ngưởi đứng đầu Chính phủ yêu cầu thành phố xây dựng 22 bến xe buýt, gồm 11 bến chính và 11 bến xe buýt khu vực với diện tích khoảng 30 ha. Ngoài ra sẽ cải tạo, xây dựng mới 17 bãi kỹ thuật dành cho xe buýt với diện tích khoảng 51 ha. Diện tích của các bến xe khách liên tỉnh cũ sau khi di dời phải được giữ lại làm điểm trung chuyển, điểm đầu, điểm cuối xe buýt và giữ lại một phần diện tích dành cho giao thông tĩnh.

Quyết định của Thủ tướng Chính phủ cũng xác định rõ nhiệm vụ xây dựng hệ thống xe buýt nhanh (BRT) của thành phố, gồm tuyến BRT số 1 chạy dọc đại lộ Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ với chiều dài khoảng 20,5km; tuyến BRT số 2 chạy dọc theo đường Nguyễn Văn Linh, từ Bến xe Miền Tây mới đến cầu Phú Mỹ, chiều dài khoảng 24km; tuyến BRT số 3 chạy dọc theo đường Vành đai 2 (quốc lộ 1) từ ngã từ An Sương đến Bến xe Miền Tây mới, chiều dài 19km; tuyến BRT số 4 chạy dọc theo trục đường Tân Sơn Nhất - Bình Lợi, đến đường Kha Vạn Cân, công viên Chiến Thắng với chiều dài 14,5km; tuyến BRT số 5 từ ngã tư Bốn Xã đến đường Nguyễn Văn Linh, chiều dài khoảng 8,7km và tuyến BRT số 6 chạy dọc theo đường Quang Trung, chiều dài là 8,5km. Theo đó, đến khi các tuyến xe điện mặt đất hoặc đường sắt một ray số 1, số 2 và 3 được đầu tư hoàn chỉnh và đưa vào khai thác, sẽ thay thế các tuyến BRT số 1, 2 và 6. Các tuyến BRT còn lại sẽ đầu tư xây dựng căn cứ vào thực trạng phát triển hạ tầng giao thông và nhu cầu đi lại. Tuy nhiên, saiu nhiều năm triển khai, tuyến BRT số 1 đã phải dừng lại từ vài năm trước nên đến nay TP Hồ Chí Minh vẫn chưa có tuyến BRT nào.

Thông tin về thực trạng phát triển hạ tầng xe buýt trên địa bàn TP Hồ Chí Minh vào cuối tháng 4 vừa qua, ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng đã nêu rõ: Hệ thống hạ tầng phục vụ hoạt động của xe buýt tại thành phố có 37 bến bãi, gồm 24 bến xe buýt; 8 bãi hậu cần kỹ thuật phục vụ xe buýt và 5 bến xe buýt được bố trí chung trong các bến xe khách liên tỉnh. Tổng diện tích của hệ thống bến bãi của xe buýt có diện tích chỉ đạt hơn 19 ha. Về số lượng trạm dừng xe buýt, đến nay mạng lưới xe buýt của thành phố có 6.241 vị trí điểm dừng xe buýt đang được Trung tâm Quản lý giao thông công cộng tổ chức duy tu, bảo trì và thường xuyên rà soát điều chỉnh, bổ sung điểm dừng các tuyến hiện hữu bất hợp lý theo kiến nghị của người dân nhằm giảm ùn tắc giao thông và đáp ứng nhu cầu đi lại của hành khách. Số lượng điểm dừng chờ xe buýt trên đem chia cho 180 tuyến xe buýt hiện có, mỗi tuyến buýt có tới 34 điểm dừng để đón, trả khách. Nhưng so với số đầu xe buýt hiện có là 2.432 xe, bình quân mỗi xe buýt chỉ có khoảng 2,5 điểm dừng để lên, xuống khách. 

Đến nay số lượng xe buýt sử dụng năng lượng “xanh” đã chiếm tỷ lệ 56% trong tổng số phương tiện, gồm 1.185 xe buýt điện và 182 xe buýt sử dụng khí CNG, nhưng hệ thống trạm sạc cho xe buýt điện chỉ có 8 trạm với 153 trụ sạc và 4 trạm nạp CNG cho xe buýt. Quá ít trạm nạp gas, giá loại nhiên liệu này lại tăng cao nên thời gian qua đã khiến số xe buýt sử dụng CNG đã giảm từ 496 đầu xe cách đây vài năm xuống còn con số khá khiêm tốn trên sau khi lớp xe buýt chạy CNG đầu tiên dần hết niên hạn sử dụng. Thực trạng này trái ngược hoàn toàn với mục tiêu trước đây của các doanh nghiệp là phát triển đội xe buýt sử dụng CNG lên khoảng 1.500 đầu xe. Do đó, tuy số lượng xe buýt điện tăng nhanh gần đây, nhưng theo ông Bùi Hòa An, phải đến năm 2030 toàn bộ số đầu xe buýt của thành phố mới có thể chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng “xanh”.     

Đại diện Sở Xây dựng đưa ra giải pháp xây dựng các bãi giữ xe cá nhân tại các ga đầu mối của xe buýt như Bến xe Miền Đông, Bến xe Văn Thánh, Bến xe buýt Sài Gòn, Bến xe Chợ Lớn, các khu vực nhà ga metro và cửa ngõ thành phố, các nhà giữ xe thông minh trong phạm vi đất giao thông, công viên… để người dân gửi xe, chuyển sang phương tiện giao thông công cộng. Bổ sung, xây dựng các tiện ích cho người đi xe buýt như lắp mái che kết nối từ các trạm dừng xe buýt vào các tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, tạo không gian thông thoáng khi đi bộ trên hè phố để người dân thuận lợi trong tiếp cận, sử dụng xe buýt. Nghiên cứu, tổ chức các làn đường ưu tiên cho xe buýt tại các giao lộ, trục giao thông có đủ điều kiện như Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Tất Thành… cải tạo, nâng cấp Bến xe buýt Sài Gòn, Chợ Lớn, quận 8 và Củ Chi. Đồng thời nâng cấp trạm trung chuyển Hàm Nghi, ga Đại học Quốc Gia, đường Phạm Ngũ Lão… các điểm trung chuyển hành khách tại Phú Xuân, bãi kỹ thuật xe buýt Trường Thạnh, tỉnh lộ 10, Bình Chánh và các cửa ngõ.

Thực tế cho thấy, việc ưu tiên cho xe buýt thời gian qua đã được TP Hồ Chí Minh thực hiện tại một loạt tuyến đường cấm ô tô, riêng xe buýt vẫn được ưu tiên cho phép lưu thông. Tuy nhiên lượng khách đi xe buýt vẫn chỉ tăng không đáng kể trong khi nhu cầu di chuyển bằng xe cá nhân tăng nhanh. Do đó, cùng với việc phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt đô thị, TP Hồ Chí Minh cần ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng cho xe buýt và thực hiện các giải pháp hiệu quả để thu hút người sử dụng loại phương tiện này nhằm giảm kẹt xe, giảm thiểu ô nhiễm môi trường do phương tiện giao thông.