Cục Đăng kiểm Việt Nam “đăng đàn” giải đáp nhiều khúc mắc về kiểm tra khí thải xe ô tô

Tham dự còn có đại diện Cục Cảnh sát giao thông, các sở xây dựng các địa phương, Hiệp hội vận tải ô tô, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam, các đơn vị nhập khẩu ô tô…cùng các chuyên gia đến từ các trường Đại hoc Bách khoa, Đại học Giao thông vận tải.

Việc kiểm tra không cẩn thận có thể làm sai lệch kết quả và vô hiệu hóa mục tiêu bảo vệ môi trường

Tại hội thảo, ông Đỗ Văn Bằng- Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Hà Nội bày tỏ: “Tôi không đồng tình với quan điểm đạp hết ga để kiểm tra khí thải”. Theo ông Bằng, đăng kiểm viên chỉ cần thiếu một chút kinh nghiệm trong quá trình đạp ga kiểm tra khí thải có thể xảy ra rủi ro, do đó nên xem xét cho cẩn thận quy trình kiểm định thế nào là đạt, để tránh thiệt hại cho chủ xe. Cùng dự hội thảo, đại diện Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cũng nêu rõ: phương pháp kiểm tra khí thải với động cơ xăng thì không vấn đề nhưng với động cơ diesel như bây giờ với ô tô là chưa tối ưu. Không nên để sự cố xảy ra. Cần có phương án kiểm định hợp lý, không gây thiệt hại cho lái xe và tránh trách nhiệm cho đăng kiểm viên nếu chẳng may sự cố xảy ra trong quá trình kiểm tra...

Trả lời các kiến nghị từ các hiệp hội, ông Nguyễn Tô An giải đáp: Đối với kiến nghị chỉ đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút) đối với xe thế hệ cũ, không có cơ sở kỹ thuật để chấp thuận do kiến nghị chưa phù hợp với nguyên lý hoạt động của động cơ. Lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam phân tích, nếu động cơ xăng kiểm soát vòng tua bằng bướm ga (lượng không khí), thì động cơ diesel kiểm soát vòng tua hoàn toàn bằng lượng nhiên liệu phun vào buồng đốt. Do đó, việc áp dụng phương pháp đo của động cơ xăng (đạp giữ ga ổn định ở 2.000 - 3.000 vòng/phút) sang động cơ diesel là không có cơ sở khoa học và không có tiêu chuẩn quốc tế nào áp dụng.

Mặt khác, Cục này cho rằng nhiều người đang nhầm lẫn về mặt kỹ thuật giữa trạng thái có tải (lưu thông trên đường) và không tải (khi kiểm định). Thực tế khi xe chở hàng nặng, leo dốc (có tải), người lái xe chỉ cần đạp 1/2 hành trình bàn đạp ga, bơm cao áp đã phải phun lượng nhiên liệu rất lớn vào buồng đốt để thắng lực cản. Đây chính là thời điểm động cơ xả ra nhiều khói đen nhất nhưng vòng tua máy chỉ tăng từ từ lên 2.000 - 3.000 vòng/phút. Tuy nhiên, khi xe đỗ tại cơ sở đăng kiểm (trạng thái không tải, không gài số), động cơ không phải chịu lực cản. Nếu đăng kiểm viên chỉ đạp 1/2 hành trình ga, bơm cao áp chỉ cần cung cấp một lượng nhiên liệu rất nhỏ cũng đã dễ dàng đạt mức 2.000 - 3.000 vòng/phút. Lượng nhiên liệu nhỏ này cháy hoàn toàn và phát sinh lượng khói đen rất thấp.

Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh: Nhiệm vụ quan trọng nhất của công tác kiểm định là kiểm soát việc đảm bảo an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, phát hiện ra các lỗi, hư hỏng của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Trong các lỗi của động cơ diesel có bao gồm cả lỗi của động cơ gây ra phát thải cao nhất tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình đạp ga tăng tốc động cơ. Nếu thực hiện theo kiến nghị của hiệp hội sẽ không bao giờ kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa từ bơm cao áp, lượng khói đen sinh ra là sạch giả tạo, không phản ánh đúng thực tế phát thải của xe khi chịu tải nặng trên đường, không phát hiện ra trường hợp xe bị lỗi động cơ gây ra phát thải lớn nhất tại số vòng quay cao hơn. Bên cạnh đó việc giữ ga ổn định trong vòng tua này cũng rất khó, phụ thuộc vào thao tác của người thực hiện kiểm tra, dễ gây sai lệch kết quả kiểm tra giữa các lần đo làm giảm tính khách quan, độ tin cậy của phép đo.

Cơ quan này cũng cảnh báo việc lấy mốc so sánh ở dải vòng tua thấp có thể dẫn đến bỏ lọt hàng loạt phương tiện đã hư hỏng hệ thống kim phun, bơm cao áp... làm sai lệch hoàn toàn kết quả kiểm tra khí thải và vô hiệu hóa mục tiêu bảo vệ môi trường của Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg ngày 28/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ.

Nêu cao trách nhiệm của đăng kiểm viên và cơ sở đăng kiểm

Về kiến nghị bỏ quy định yêu cầu chủ xe cam kết, đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng cho hay, bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe đối với những phương tiện đã cũ, hệ thống điều tốc có dấu hiệu hoạt động không ổn định hoặc không có dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là bước minh bạch hóa các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn mà  đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử bắt buộc. Việc ký cam kết là quyền lựa chọn hoàn toàn tự nguyện của chủ xe, nếu chủ xe yên tâm về tình trạng kỹ thuật của xe mình và mong muốn cơ sở đăng kiểm tiếp tục thực hiện kiểm tra khí thải cho xe của mình và tự nguyện ký cam kết chịu trách nhiệm để được tiếp tục kiểm tra khí thải khi xác xuất kiểm tra là thực hiện được. Nếu chủ xe chưa yên tâm về tình trạng kỹ thuật của phương tiện, hoàn toàn có thể tạm dừng kiểm định để đưa xe đi bảo dưỡng, điều chỉnh lại bộ điều tốc tại các cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa chuyên nghiệp trước khi quay lại thực hiện phép đo.

Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định, việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm chuyên môn của đăng kiểm viên và của cơ sở đăng kiểm. Cục đã chỉ đạo các đăng kiểm viên, các cơ sở đăng kiểm phải thực hiện nghiêm ngặt bước kiểm tra an toàn sơ bộ (mức nước làm mát, dầu bôi trơn, tiếng gõ lạ...). Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, việc kiểm tra khí thải sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng, sửa chữa. Đăng kiểm viên có trách nhiệm từ chối thực hiện phép đo ngay lập tức để bảo vệ tài sản cho khách hàng, kể cả khi chủ xe có muốn tự nguyện ký cam kết để tiếp tục kiểm tra khí thải.

Kết thúc hội nghị, lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam kết luận, quy trình kiểm tra khí thải theo hướng dẫn tại Văn bản 534 được xây dựng dựa trên sự kế thừa tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7663 : 2007 (Tiêu chuẩn quốc tế ISO 11614) Chỉ thị 2014/45/EU của Châu Âu và Khuyến nghị số 1 của Tổ chức Kiểm định ô tô quốc tế (CITA) mang lại những lợi ích to lớn và toàn diện.

Cụ thể, về an toàn giao thông, phép thử gia tốc tự do thực chất là một bài kiểm tra áp lực (Stress test). Việc động cơ vượt qua được bài thử này tại cơ sở đăng kiểm là minh chứng cho việc động cơ và các hệ thống liên quan (hệ thống bôi trơn, làm mát, hệ thống nhiên liệu, bộ điều tốc …) đang hoạt động tốt. Điều này giúp loại bỏ nguy cơ xe không bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật, nguy cơ gây tai nạn thảm khốc khi đang vận hành thực tế trên đường cao tốc hoặc leo đèo, dốc…

Về kinh tế cho doanh nghiệp, kiểm soát tốt khí thải đồng nghĩa với việc quá trình cháy trong động cơ diễn ra tối ưu. Một phương tiện đạt chuẩn khí thải mức cao (Mức 3, Mức 4) có khả năng tiết kiệm từ 5% đến 10% chi phí nhiên liệu và giảm thiểu các chi phí sửa chữa lớn do hư hỏng tích tụ lâu ngày.