Dự án đường Vành đai 4 có tránh được “vết xe đổ”?

Có một loạt nội dung rất quan trọng cần được các sở, ngành, địa phương xem xét trước khi đưa ra ý kiến… nhưng thời gian phản hồi được đại diện Sở Xây dựng thành phố ấn định chỉ trong vòng 1 tuần.

Đường Vành đai 4 sẽ gấp rút được triển khai?

Đến tháng 4/2026 các địa phương sẽ phải bàn giao tối thiểu 70% diện tích cần giải tỏa và hoàn thiện toàn bộ việc bàn giao mặt bằng trong năm 2026; khởi công dự án vào tháng 2/2026; hoàn thành việc tổ chức khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án ngay trong tháng 10 này; thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án trong tháng 1/2026; công tác tổ chức lựa chọn nhà đầu tư, ký hợp đồng sẽ kết thúc vào ngày 5/6/2026; tổ chức khảo sát, thẩm định hồ sơ thiết kế kỹ thuật cũng được sự kiến hoàn thành trong tháng 7/2026…

Trong khi đó, sau khi được Quốc hội ra Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư dự án, ngày 29/8 vừa qua Bộ Xây dựng mới có thể trình Chính phủ xem xét sau khi thống nhất với các tỉnh, thành liên quan.

Trước đó, phải sau 3 năm thực hiện việc nghiên cứu, lập báo cáo dự án tiền khả thi, tháng 8/2024, UBND TP Hồ Chí Minh mới có thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ về dự án tổng thể tuyến đường Vành đai 4. Theo đó, tuyến Vành đai 4 được các tỉnh, thành triển khai trên tổng chiều dài 207km, đoạn qua TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập dài gần 82km; đoạn qua Đồng Nai dài 45,5km; riêng tỉnh Tây Ninh mới dự kiến sẽ triển khai đoạn Vành đai 4 với chiều dài lên đến 78,3km, gồm cả đoạn 3,8km trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.

Các tỉnh, thành đã thống nhất phương án giải phóng mặt bằng một lần theo quy hoạch được duyệt. Quy mô giai đoạn 1 của tuyến được thực hiện với 4 làn xe cao tốc cùng 1 làn dừng khẩn cấp suốt tuyến với bề ngang 3m. Các tỉnh, thành cũng đã thống nhất phương án chỉ có 23 nút giao trên toàn tuyến. Ngoài ra từng tỉnh, thành sẽ đầu tư xây dựng đường song hành, đường dân sinh hai bên tuyến theo nhu cầu giao thông của từng khu vực, từng địa phương.

Mức vốn đầu tư Dự án đường Vành đai 4 được TP Hồ Chí Minh khái toán bước đầu khoảng 128.063 tỷ đồng, dự kiến vốn ngân sách Trung ương chỉ hỗ trợ được khoảng 39.827 tỷ đồng. Trong khi đó đoạn thuộc địa bàn TP Hồ Chí Minh mới có tổng mức đầu tư khoảng 41.888 tỷ đồng; đoạn qua Đồng Nai khoảng 19.151 tỷ đồng và đoạn chạy qua địa bàn Tây Ninh có số vốn đầu tư dự kiến lên đến 67.024 tỷ đồng.

Do tổng vốn đầu tư cho dự án và vốn đầu tư từ ngân sách của Trung ương và địa phương cho từng đoạn còn thiếu nhiều như vậy, nên các đoạn thuộc những tỉnh, thành trên đều có một phần vốn khá lớn sẽ được huy động từ nhà đầu tư. Phần vốn từ ngân sách cho tuyến Vành đai 4 được các tỉnh, thành đề nghị phân kỳ đầu tư, trong đó từ nay đến năm 2025 sẽ bố trí 15.843 tỷ đồng, từ 2026 - 2030 sẽ bố trí 54.867 tỷ đồng.

Như vậy vốn đầu tư cũng sẽ là vấn đề nan giải với TP Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành trong điều kiện phải đầu tư cùng lúc nhiều công trình trọng điểm khác. Tuy vậy, trong kế hoạch gửi đi lấy ý kiến đóng góp trên, Sở Xây dựng đã đưa ra mốc thời gian dự kiến khởi công vào tháng 9/2026, hoàn thành dự án vào quý 2/2028(!?)

Dự án trọng điểm nào cũng vướng

Tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài với chiều dài  51km, đoạn qua địa bàn TP Hồ Chí Minh dài 24,7km, đoạn qua địa bàn tỉnh Tây Ninh dài 26,3km, tổng mức đầu tư là 19.617 tỷ đồng.

Dự án này chia thành 4 dự án thành phần, gồm dự án thành phần 1 xây dựng tuyến cao tốc với tổng mức đầu tư 10.421 tỷ đồng, trong đó vốn của nhà đầu tư chiếm tới 9.943 tỷ đồng (95,4%) nên vốn ngân sách Nhà nước chỉ là 478 tỷ đồng; Dự án thành phần 2 có tổng mức đầu tư 2.422 tỷ đồng bằng vốn đầu tư công để xây dựng cầu vượt, đường gom, đường dân sinh; Dự án thành phần 3 có tổng mức đầu tư 5.270 tỷ đồng được sử dụng vốn ngân để bồi thường, thu hồi đất, tái định cư và cả 3 dự án này do TP Hồ Chí Minh đảm trách.

Dự án thành phần 4 có tổng mức đầu tư 1.504 tỷ đồng từ vốn ngân sách do tỉnh Tây Ninh chịu trách nhiệm. Song đến nay nhiều người dân ở xã Củ Chi phản ánh vẫn chưa nhận được tiền bồi thường, dù đã vài lần được các đoàn xuống đo đạc, kiểm đếm tài sản trên đất.

Tỉnh Tây Ninh (cũ) tuy chỉ triển khai dự án thành phần là bồi thường, thu hồi đất, nhưng địa phương này đã lên tiếng đề nghị thành phố hỗ trợ khoản kinh phí này. Trong khi thông tin được Ban QLDA đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP Hồ Chí Minh đưa ra xác nhận, các tỉnh, thành đã thống nhất hoàn thành công tác kiểm đếm, đo vẽ trước ngày 30/4; Duyệt Dự án bồi thường, tái định cư trước ngày 30/6; Khởi công xây dựng tuyến theo Dự án thành phần 1 vào tháng 1/2026 và hoàn thành thông xe toàn tuyến vào ngày 31/12/2027.

Tại Dự án xây dựng đường Vành đai 3, UBND TP Hồ Chí Minh được giao làm chủ đầu tư 2 dự án thành phần với tổng mức đầu tư cho Dự án thành phần 1- Xây dựng đường Vành đai 3 đoạn qua địa bàn TP Hồ Chí Minh với chiều dài 47,35km (gồm cả cầu Kênh Thầy Thuốc) với tổng mức đầu tư 22.412 tỷ đồng; Dự án thành phần 2 - Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để thu hồi đất phục vụ triển khai dự án với tổng mức đầu tư 25.610 tỷ đồng.

Ông Lê Ngọc Hùng, Phó Giám đốc Ban QLDA đầu tư xây dựng các công trình giao thông nêu rõ, việc thu hồi 410ha đất cho dự án chỉ chi phí hết 18.975 tỷ đồng. Như vậy số tiền chi cho việc bồi thường, thu hồi đất phục vụ dự án trọng điểm còn thừa đến 6.635 tỷ đồng này cho thấy việc kiểm đếm, đo đạc, xác định nguồn gốc đất của địa phương có vấn đề. Dự án được yêu cầu thông xe đoạn 14,7km cầu cạn chạy qua khu vực Thủ Đức cũng như thông xe kỹ thuật đoạn 32,6km đoạn qua địa bàn Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh cũ vào ngày 31/12 năm nay và hoàn thành toàn bộ đoạn chạy qua địa bàn thành phố vào ngày 30/6/2026, nhưng hiện dự án mới đạt gần 55% khối lượng xây lắp.

Dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương có tổng mức đầu tư 8.200 tỷ đồng. Theo quyết định phê duyệt dự án đầu tư của UBND thành phố ngày 29/3/2022, dự án vẫn có tổng mức đầu tư là 8.200 tỷ đồng.

Tuy nhiên, các khoản chi phí bồi thường, chi phí xây dựng và chi phí thiết bị… đã có sự thay đổi tổng cộng trên 730 tỷ đồng. Số tiền này được trích từ chính khoản chi phí dự phòng hơn 815 tỷ đồng theo phê duyệt ban đầu. Mặc dù khoản chi phí khác lên đến 113 tỷ đồng và chi phí để thuê tư vấn đầu tư xây dựng là 121 tỷ đồng, thì ngày 14/11/2024 HĐND thành phố đã tiếp tục phải ra nghị quyết điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 9.030 tỷ đồng.

Vốn đầu tư đã tăng, tiền chi cho đơn vị tư vấn khá lớn, nhưng trong quá trình triển khai, Dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương đang còn gặp một loạt rào cản ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành dự án.