Giải pháp để kiểm định khí thải xe máy không ùn ứ và khả thi

Góp ý về lộ trình áp dụng quy định kiểm soát khí thải xe môtô, xe máy lưu hành do Bộ Nông nghiệp và Môi trường soạn thảo, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng việc kiểm định khí thải đồng loạt với xe máy từ đầu năm 2027 tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh khó đảm bảo tính khả thi, gây ùn tắc vì số xe máy ở hai thành phố, lớn hơn nhiều năng lực của các cơ sở kiểm định.

Theo thống kê của Cục Đăng kiểm Việt Nam, hiện có 2.768 cơ sở bảo hành, bảo dưỡng của các nhà sản xuất, nhập khẩu mô tô, xe gắn máy có khả năng tham gia vào dịch vụ kiểm định khí thải và cần phải có sự đồng thuận từ hãng và cơ sở bảo hành, bảo dưỡng.

Khi triển khai đầu tiên tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh theo lộ trình dự kiến, Hà Nội có 155 cơ sở, còn TP Hồ Chí Minh là 310 cơ sở (sau khi sáp nhập). Song các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng này chưa trang bị thiết bị phân tích khí thải và chưa có đăng kiểm viên để thực hiện kiểm định.

Riêng đối với cơ sở bảo hành, bảo dưỡng không thuộc hãng, nếu muốn đưa các cơ sở này tham gia vào dịch vụ kiểm định cần phải có chính sách bắt buộc trang bị thiết bị phân tích khí thải. Để làm được cần sửa đổi, bổ sung quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới (dự kiến từ 3 - 9 tháng) và sửa đổi điều khoản thi hành về áp dụng đối với địa bàn Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng cần có tối thiểu một đăng kiểm viên hạng III theo quy định. Tuy nhiên hiện nay, nhiều cơ sở không đáp ứng được nên Cục Đăng kiểm Việt Nam đề xuất, để tận dụng được nguồn lực này cần phải sửa đổi, theo hướng giảm tiêu chí yêu cầu của đăng kiểm viên hạng III xuống mức tốt nghiệp THPT.

Về phần mềm quản lý kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, dự kiến sẽ phải mất từ 12 - 18 tháng để triển khai phần mềm này tới các cơ sở kiểm định khí thải mô tô, xe gắn máy. Ngoài ra các cơ sở kiểm định cần trang bị camera, máy tính, chuẩn bị từ 2 - 3 nhân sự cho mỗi dây chuyền kiểm định, mặt bằng thuận lợi…, dẫn đến chi phí đầu tư tương đối lớn.

Từ những khó khăn trên, để đảm bảo tính khả thi, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề xuất lộ trình kiểm tra khí thải theo năm sản xuất. Cụ thể, đối với Hà Nội và TP Hồ Chí Minh sẽ áp dụng mức 1 từ 1/7/2027 đối với xe mô tô, xe gắn máy có năm sản xuất từ năm 2008 trở về trước; mức 2 từ 1/7/2029 đối với xe mô tô, xe gắn máy có năm sản xuất từ năm 2016 trở về trước; mức 3 từ 1/1/2032 đối với xe mô tô hai bánh có năm sản xuất từ năm 2026 trở về trước; mức 4 cao nhất áp dụng từ 1/1/2035 đối với khu vực nội thành.

Đối với các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại, áp dụng tương tự nhưng lộ trình áp dụng lùi 1 năm so với Hà Nội, TP Hồ Chí Minh. Với các địa phương khác áp dụng mức 1 từ 1/1/2029 đối với xe có năm sản xuất từ 2008 trở về trước và mức 2 từ 1/1/2031 đối với xe có năm sản xuất từ 2009 trở đi.

Cục Đăng kiểm Việt Nam đánh giá, theo phương án đề xuất, trong 2 năm đầu theo lộ trình triển khai về cơ bản có thể đáp ứng được nhu cầu kiểm định của người dân tại tất cả các địa phương. Việc quy định mức khí thải tại các địa phương theo hướng dần nâng cao tiêu chuẩn tại các thành phố có mật độ dân cư cao để người dân có thời gian sửa chữa, nâng cấp hoặc thay thế xe đáp ứng được yêu cầu của quy định. Các xe có tiêu chuẩn khí thải thấp, không đáp ứng được tại các thành phố lớn có thể về vùng nông thôn nơi có mật độ dân cư thấp để hoạt động. Khi cấp giấy chứng nhận kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, trong đó nêu rõ mức khí thải xe đạt được để người dân biết và sử dụng đúng vùng địa lý cho phép đối với xe đạt mức khí thải đó.

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, cần có chính sách để khuyến khích các thành phần của xã hội tham gia vào dịch vụ kiểm định khí thải mô tô, xe gắn máy. Cụ thể như: Có giá dịch vụ kiểm định phù hợp, đủ hấp dẫn đối với người làm dịch vụ nhưng cũng không ảnh hưởng lớn tới toàn xã hội; có chính sách ưu đãi đối với người dân trong việc chuyển đổi phương tiện cũ nát, không đảm bảo tiêu chuẩn về khí thải.

Trước đó, theo lộ trình được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất, từ 1/1/2027 Hà Nội và TP Hồ Chí Minh bắt đầu kiểm định khí thải. Từ 1/1/2028, áp dụng đối với xe máy tại 4 thành phố Trung ương gồm Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế. Từ 1/1/2030 áp dụng với các địa phương còn lại.