Giao thông xanh trở thành hiện thực trong vòng 5-10 năm tới

Mở đầu buổi tọa đàm, GS. Soumitra Dutta, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Saïd thuộc Đại học Oxford (Vương quốc Anh), thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, đồng thời là chủ tọa của tọa đàm, lạc quan rằng, tốc độ đổi mới của công nghệ sẽ biến tương lai giao thông xanh trở thành hiện thực trong vòng 5-10 năm tới.

Dưới sự chủ trì của GS. Soumitra Dutta, cuộc thảo luận về năng lượng xanh, giao thông xanh diễn ra sôi nổi với sự tham gia của các diễn giả là các nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực này như: GS. Kostya S. Novoselov - thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, Chủ nhân Giải Nobel Vật lý năm 2010; GS. Daniel Kammen - thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, Đại học California, Berkeley (Hoa Kỳ); ông Akihisa Kakimoto - thành viên Hội đồng Sơ khảo Giải thưởng VinFuture, nguyên Giám đốc Công nghệ tại Tập đoàn hóa chất Mitsubishi (Nhật Bản); GS. Nguyễn Thục Quyên - đồng Chủ tịch Hội đồng Sơ khảo Giải thưởng VinFuture, Giám đốc Trung tâm Polyme và Chất rắn Hữu cơ và Giáo sư Khoa Hóa học & Hóa sinh tại Đại học California, Santa Barbara, Hoa Kỳ.

GS Nguyễn Thục Quyên (ĐH California, Santa Barbara, Hoa Kỳ) nêu rõ, năng lượng không phải vấn đề riêng của một quốc gia. Trong báo cáo công bố ngày 20/11/2023, Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP) cho biết, thế giới vẫn tiếp tục thải lượng khí nhà kính kỷ lục vào khí quyển. Mức tăng này chủ yếu là do đốt nhiên liệu hóa thạch và các hoạt động công nghiệp. UNEP cảnh báo nhiệt độ Trái đất có nguy cơ tăng thêm 2,9 độ C trong thế kỷ này, vượt xa các giới hạn then chốt.

Trước tình thế đó, UNEP kêu gọi "những nỗ lực đầy tham vọng và khẩn cấp từ tất cả các quốc gia nhằm giảm việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch và nạn phá rừng". Trong đó, giao thông xanh được xem là một trong những giải pháp bền vững với hiệu quả đột phá.

Trả lời cho vấn đề được nêu lên tại tọa đàm là làm sao để các nước đang phát triển như Việt Nam có cơ hội phát triển năng lượng xanh, GS Nguyễn Thục Quyên nhận xét: "Chính sách đâu đó có khi còn chưa sẵn sàng. Ví dụ như lắp điện mặt trời áp mái tại các gia đình. Khi muốn người dân lắp thì phải có chính sách để hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng tạo đó".

Rào cản với chuyển đổi xanh ở Việt Nam là hiện có ít công ty sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời hoặc công ty về năng lượng có đủ hạ tầng, vận chuyển… Việc thuyết phục doanh nghiệp đầu tư hơn vào năng lượng sạch cũng là thách thức. Đó là lí do vì sao cần kiện toàn về chính sách", GS Nguyễn Thục Quyên đánh giá.

Tiếp lời bà Thục Quyên, chủ nhân giải thưởng Nobel Vật lý 2010 - GS. Sir Kostya S.Novoselov - nhấn mạnh tầm quan trọng của trạm sạc đối với giao thông xanh. GS. Novoselov dự báo 5 năm tới là thời gian bùng nổ của ngành khoa học vật liệu với nhiều loại vật liệu năng lượng mới được sáng chế từ các công nghệ điện phân, công nghệ màng, công nghệ hoá sinh lion…  Sự bùng nổ vật liệu sẽ tạo ra nguồn năng lượng xanh dồi dào, nhưng cũng đặt ra vấn đề về cơ sở hạ tầng. Các trạm sạc có theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ hay không, có đáp ứng được công nghệ mới không, công suất pin có đủ lớn không, liệu có thể chế tạo loại pin mới tích hợp với xe điện để đi được hơn 100.000 dặm hay không… Đó lý do Giáo sư cho rằng, song song với nghiên cứu vật liệu, sản xuất năng lượng xanh thì ta cần phải nghĩ tới công nghệ tích điện, trạm sạc.

Liên quan câu chuyện trạm sạc, GS. Daniel Kammen chia sẻ về một dự án mà nhóm nghiên cứu của ông đã thực hiện tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Theo đó, thành phố này đặt mục tiêu trong một năm phải thay thế 33.000 taxi chạy bằng xăng sang xe điện. Mục tiêu này gần như không tưởng khi đòi hỏi hạ tầng phức tạp bao gồm nguồn cung năng lượng, các trạm sạc, hệ thống vận hành trạm sạc cho một số lượng xe khổng lồ. Tuy nhiên, giấc mơ Thâm Quyến đã hiện thực hoá khi nhóm nghiên cứu đã phát triển công nghệ tích trữ năng lượng hydrogen đảm bảo khả năng lưu trữ lớn và tốc độ nạp nhanh. Đồng thời, một phần mềm quy hoạch để đưa taxi vào trạm sạc một cách tối ưu được thiết kế và ứng dụng. Phần mềm này cho phép các taxi tìm kiếm trạm sạc và chỗ trống trong trạm sạc bằng ứng dụng trên điện thoại, tiết kiệm tối đa thời gian tìm kiếm chỗ sạc, thời gian sạc pin, góp phần tăng 20% doanh thu.

Tương tự, nhóm nghiên cứu của GS. Daniel Kammen đã thí nghiệm thành công mô hình trạm sạc sử dụng tấm panel điện mặt trời trên mẫu thí nghiệm là chiếc xe VF6 do VinFast tài trợ. Mô hình này có khả năng lưu trữ năng lượng thừa trong giờ thấp điểm và cung ứng nặng lượng dồi dào trong giờ cao điểm, phục vụ một cộng đồng cư dân lớn có thu nhập thấp ở bang California với mức giá phải chăng. GS. Kammen khẳng định, để phát triển giao thông xanh, các quốc gia như Việt Nam có thể bắt đầu từ mô hình trạm sạc quy mô nhỏ như trên. 

Theo GS. Novoselov, mục tiêu phát triển bền vững hay phát thải bằng 0 vào năm 2050 không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn phụ thuộc vào đầu tư hạ tầng. Làm sao phát triển đủ hệ thống trạm sạc cung ứng cho nhu cầu sử dụng, đồng thời tại một trạm sạc có đủ các loại hình nhiên liệu tương thích với các loại phương tiện giao thông khác nhau là một bài toán cần nghiên cứu, giải quyết.