Tai nạn giao thông đường sắt: "Lỗ hổng" từ ý thức người tham gia giao thông

Thực trạng nhức nhối từ những con số

Vụ tai nạn trên hiện vẫn được cơ quan chức năng điều tra làm rõ. Đáng chú ý, nguyên nhân ban đầu cho thấy, tai nạn xảy ra tại vị trí có đầy đủ thiết bị cảnh báo, song không hiểu vì lý do gì, tài xế vẫn điều khiển xe băng qua đường ray, đúng lúc tàu chạy qua, khiến người này không thể thoát nạn. Theo anh Mạnh Hà sống ở ngõ 148 đường Ngọc Hồi (Hà Nội) cho biết, nhà anh ở gần đường tàu từng nhiều lần chứng kiến cảnh người dân “ngại chờ” tàu chạy qua, dù chuông cảnh báo đã vang lên, một số người vẫn cố tình lao qua, rất nguy hiểm. “Nếu chính bản thân người dân không thay đổi thì rất khó ngăn tai nạn”, anh Mạnh Hà bày tỏ.

Nhìn lại bức tranh toàn cảnh về trật tự an toàn giao thông (TTATGT) năm 2025, mặc dù TNGT đường sắt đã có những chuyển biến tích cực khi giảm cả ba tiêu chí, nhưng những con số còn lại vẫn để lại nhiều nỗi lo âu. Những vụ va chạm tại các đường ngang, lối đi tự mở mà nguyên nhân cốt lõi đến từ sự chủ quan và thiếu ý thức của người dân đang trở thành "điểm nghẽn" lớn nhất trong nỗ lực bảo đảm an toàn cho những chuyến tàu.

Theo báo cáo tổng kết năm 2025, cả nước xảy ra 107 vụ TNGT đường sắt, làm chết 76 người và bị thương 24 người. Dù con số này đã giảm 10,83% số vụ và 8,43% số người chết so với năm 2024, nhưng tính chất các vụ tai nạn đường sắt luôn cực kỳ khốc liệt. Ngay trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, dù công tác tuần tra kiểm soát được siết chặt, vẫn có 1 vụ tai nạn đường sắt xảy ra, cướp đi sinh mạng của 1 người.  

Đáng chú ý, phần lớn các vụ tai nạn đều tập trung tại các vị trí giao cắt đồng mức giữa đường bộ và đường sắt. Hiện nay, trên hệ thống đường sắt quốc gia vẫn còn tồn tại tới 988 điểm tiềm ẩn TNGT và 6 điểm đen chưa được giải quyết triệt để. Lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) trong năm 2025 đã phải xử lý 2.807 trường hợp vi phạm TTATGT đường sắt, phạt tiền gần 2 tỷ đồng.

Những con số “biết nói” trên đều chỉ ra rằng, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người tham gia giao thông còn chưa cao là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các vụ tai nạn đáng tiếc. Sự thiếu ý thức này biểu hiện qua nhiều hành vi nguy hiểm như bất chấp cảnh báo. Nhiều người dân có tâm lý chủ quan, cố tình băng qua đường ngang khi đèn tín hiệu đã chuyển đỏ hoặc chuông báo hiệu đã vang lên.

Trong năm 2025, ngành chức năng đã phải lắp đặt biển "Chú ý tàu hỏa" tại 2.519 vị trí và xây dựng gồ, gờ giảm tốc tại 736 vị trí giao cắt nhưng tình trạng vi phạm vẫn diễn ra. Tiếp đến là hành vi tự ý mở lối đi trái phép. Đây là vấn đề nan giải nhất. Người dân vì sự tiện lợi trước mắt mà tự ý phá rào, mở các lối đi dân sinh trái phép băng qua đường tàu. Tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt vẫn chưa được xử lý triệt để, tạo ra những "điểm mù" chết người. Không chỉ người đi bộ hay phương tiện cá nhân, ngay cả các doanh nghiệp vận tải cũng có lúc buông lỏng quản lý, dẫn đến việc lái xe thiếu quan sát khi đi qua các đoạn đường sắt không có rào chắn.

Quyết liệt các giải pháp ngăn chặn

Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ và các Bộ ngành đã triển khai hàng loạt biện pháp mạnh tay. Trong năm 2025, lĩnh vực đường sắt được phê duyệt kinh phí bảo trì lên tới 3.950 tỷ đồng, tập trung trọng điểm vào việc xử lý các điểm đen và đường ngang nguy hiểm. Công tác hạ tầng đã đạt được những kết quả cụ thể như rào đóng và xóa bỏ được 436 vị trí lối đi tự mở nguy hiểm (đạt 13% kế hoạch); rào thu hẹp tại hơn 1.000 vị trí khác để hạn chế phương tiện cơ giới băng qua. Đồng thời, các cơ quan chức năng đã kết nối tín hiệu đường bộ - đường sắt tại 55 vị trí quan trọng nhằm tăng cường khả năng cảnh báo tự động. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế cũng là bước đi đột phá. Luật Đường sắt (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc phát triển kết cấu hạ tầng và vận tải đường sắt an toàn, hiện đại.

Nhìn về tương lai, mục tiêu trọng tâm trong năm 2026 và những năm tiếp theo là xóa bỏ hoàn toàn các lối đi tự mở trái phép qua đường sắt. Để làm được điều này, theo Ủy ban ATGT Quốc gia, các giải pháp cần được ưu tiên là đổi mới công tác tuyên truyền. Chuyển từ tuyên truyền suông sang hướng "lấy thay đổi hành vi làm tiêu chí đánh giá". Tập trung giáo dục sâu rộng trong trường học và các khu dân cư dọc đường tàu để hình thành văn hóa giao thông bền vững.

Đồng thời, tăng cường lắp đặt hệ thống camera giám sát, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện và xử phạt nguội các hành vi vi phạm hành lang an toàn đường sắt. Ngoài ra, cần gắn trách nhiệm địa phương. Đơn cử như chính quyền cấp xã được xác định là nòng cốt trong việc quản lý, không để phát sinh lối đi tự mở mới và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn trên địa bàn…