Lật lại vụ án”người băng” tại nhà tù Abu Ghraib

Đã gần 8 năm trôi qua kể từ khi tù nhân Iraq Manadel al-Jamadi chết trong khi bị CIA quản thúc để khai thác tin tức tình báo tại nhà tù Abu Ghraib vào ngày 4/11/2003. Vụ việc này - cũng như nhiều vụ tai tiếng khác - đã từng gây nên làn sóng chỉ trích kịch liệt nhắm vào quân đội và cơ quan tình báo hàng đầu nước Mỹ, CIA, trong suốt một thời gian dài từ khi bê bối trong nhà tù Abu Ghraib bị báo chí phanh phui vào đầu năm 2004.

Năm 2005, báo Time đã từng thông tin khá chi tiết về vụ án này. Khi đó, Jamadi là một nghi can khủng bố, bị biệt kích SEAL của Mỹ bắt cóc khi anh ta đang ở nhà cùng gia đình, và bị đưa đến giam giữ trong nhà tù Abu Ghraib. CIA bị cáo buộc là đã dùng những cực hình dã man khi tra tấn Jamadi khiến cho anh ta tử vong ngoài ý muốn. Để giữ cho xác của Jamadi lâu phân hủy và và che giấu vết tích phạm tội, CIA đã ướp xác Jamadi trong ngăn tủ đông cứng thành một khối băng hình người, trông thật giống một xác ướp trong băng thời Trung cổ.

Khi vụ việc bị phanh phui, CIA, Bộ binh và Hải quân Mỹ mỗi nơi tổ chức một cuộc điều tra riêng về cái chết của Jamadi, và biệt danh "Người băng" (Iceman) hoặc "Ông đông lạnh" (Mr Frosty) được các nhà điều tra đặt cho xác Jamadi. Các cuộc điều tra đã thu được khá nhiều chứng cứ có thể buộc tội các sĩ quan CIA.

Theo các hồ sơ giảo nghiệm tử thi được tờ Time tiết lộ, Jamadi đã bị tra tấn với nhiều thương tích ở đầu, mặt và gãy nhiều xương sườn, nhưng các nhà điều tra nhận định những thương tích này không thể là nguyên nhân gây ra cái chết cho Jamadi. Sau khi bị tra tấn, Jamadi tiếp tục được đưa vào một nhà tắm, bị còng tay, chân, bị treo cho người thẳng đứng và đầu bị trùm bao cát. Một sĩ quan CIA đã tra khảo Jamadi trong suốt 90 phút liên tục. Jamadi chết sau đó. Giảo nghiệm tử thi đưa ra chứng cứ khi tháo xác Jamadi xuống, máu ộc xối xả từ miệng và mũi anh ta.

Các nhà điều tra kết luận Jamadi chết là do bị giết, và nguyên nhân cái chết là bị đánh mạnh và ngạt thở (có thể do bị trùm bao cát). Viên sĩ quan CIA đã trực tiếp thực hiện cuộc thẩm vấn Jamadi trong nhà tắm được tiết lộ trên tờ New Yorker đầu năm 2005 tên là Mark Swanner. Sau khi Jamadi chết, Swanner cùng các đồng đội đã vui cười chụp ảnh bên xác chết của Jamadi. Chính bức ảnh này đã gây phẫn nộ khắp thế giới khi bị tung lên mặt báo đầu năm 2004.

Không lâu sau khi vụ việc xảy ra, Tổng thanh tra nội bộ của CIA đã có kết luận điều tra và chuyển vụ án sang Bộ Tư pháp để xử lý theo pháp luật, nhưng rốt cuộc không thấy có động tĩnh gì. Swanner không bị kỷ luật và vẫn tiếp tục tại nhiệm. Chỉ có 8 biệt kích SEAL tham gia vụ bắt cóc Jamadi bị phạt hành chính, riêng người chỉ huy toán biệt kích bị đưa ra xét xử tại Tòa án binh nhưng sau đó cũng được tuyên "vô tội".

Theo Time, sở dĩ vụ án "Người băng" không thể được xử lý đến nơi đến chốn là do các nhà điều tra đã vấp phải những trở ngại lớn khiến họ không thể kết luận được ai là thủ phạm chính gây ra cái chết cho Jamadi và tội danh phải được xác định là gì. Họ không thể thu thập được những chứng cứ quan trọng, mấu chốt dẫn đến cái chết của Jamadi, vì những người có liên quan thuộc CIA và quân đội Mỹ đã nhanh chóng xóa sạch dấu vết phạm tội.

Chẳng hạn, chiếc bao cát màu xanh dùng để trùm lên đầu Jamadi có dính một vệt máu to bằng bàn tay đã bị trưởng nhóm khảo cung của CIA thủ tiêu, còn vũng máu tuôn xối xả từ miệng và mũi Jamadi xuống nền nhà tắm thì đã được các quân cảnh lau sạch trước khi các nhà điều tra đến xem xét. Một khi những chứng cứ liên quan xung quanh xác chết bị xóa sạch như thế thì sẽ rất khó để nhận định nguyên nhân tử vong và thủ phạm là ai. Hơn nữa, toàn bộ vụ việc khi đó đã được "bịt kín" trên mọi phương diện, các nhân viên CIA, kể cả các quân cảnh và toán biệt kích đều bị cấm "nói tới nói lui" về những gì mình thấy và nghe được về vụ "Người băng".

Tưởng chừng vụ việc đã chìm xuồng mãi mãi, thế nhưng đầu năm 2009, sau khi Tổng thống Obama lên nhậm chức, tân Bộ trưởng Tư pháp Eric Holder đã lật lại vụ án và bổ nhiệm John Durham - một chưởng lý giàu uy tín thuộc đảng Cộng hòa - để tiến hành cuộc điều tra lại. Nhiệm vụ của Durham là điều tra tới nơi tới chốn, cho dù những tình tiết có dẫn đến điều gì.

Thế là ông Durham nhanh chóng hình thành một đại bồi thẩm bí mật để nghiên cứu lại các hồ sơ điều tra cũ, khảo sát lại những chứng cứ đã bị bỏ quên và thẩm vấn các nhân chứng cũ để tập hợp lại hồ sơ mới về "Người băng".

Tuy nhiên, hơn một năm sau khi bắt tay vào điều tra, ông Durham hiện đang đụng phải "tảng băng" cực lớn ngáng đường. Đó là hàng loạt rắc rối pháp lý và cả những áp lực từ Quốc hội Mỹ liên tục dội vào để ngăn cản tiến trình điều tra. Cũng do sức ép từ thành phần Cộng hòa trong Quốc hội mà năm ngoái, Tổng thống Obama đã phải gác lại kế hoạch đóng cửa nhà tù tai tiếng trong Vịnh Guantanamo, Cuba, đồng thời hủy bỏ việc đưa ra xét xử các nghi phạm vụ khủng bố 11/9 tại tòa án dân sự.

Tháng 5/2011, cựu Bộ trưởng Tư pháp thời Tổng thống W. Bush đã kịch liệt phản đối cuộc điều tra sau khi 7 cựu giám đốc CIA đồng loạt ký tên kháng nghị lên Tổng thống Obama yêu cầu hủy cuộc điều tra.

Mặc dù cuộc điều tra vẫn tiếp tục bất chấp sức ép từ đảng Cộng hòa, nhưng có ý kiến nhận định rằng, sẽ rất khó có một cái án nào được tuyên, bởi ở Mỹ, từ lâu đã tồn tại một thứ "đặc quyền" là "không bao giờ bị truy tố cho dù gây ra thương vong cho bao nhiêu người vô tội", miễn nhằm mục đích "phục vụ lợi ích an ninh quốc gia"