Phụ nữ - Nạn nhân thường xuyên của tội phạm ma túy quốc tế

• Lần theo đường dây ma túy quốc tế
• Không để Việt Nam trở thành nơi trung chuyển ma túy quốc tế
• Iran tiêu diệt 2 nhóm tội phạm ma túy quốc tế cực nguy hiểm

Chiếc túi của cô gái 21 tuổi người Indonesia được đưa vào máy quét an ninh. Vào thời điểm các cảnh sát mở lớp lót ba lô, họ phát hiện các tinh thể màu trắng được giấu bên trong, Yuni nói rằng cô đã bị lừa.

Một món hàng đặc biệt được thuê vận chuyển

Yuni (không phải tên thật) hiện mới 23 tuổi và muốn tiếp tục cuộc sống của cô. Trở lại năm 2018, vài giờ trước chuyến bay, ông sếp mới đưa cho Yuni một chiếc túi có khóa ở thủ đô Phnom Penh của Campuchia. Yuni cho biết người đàn ông Nigeria trung niên mà cô chỉ biết tên là Peter, khẳng định đó là “quần áo” và hứa sẽ trả cho cô 1.000 USD nếu đồng ý mang nó đến Hong Kong. Nhưng sau đó Yuni không bao giờ gặp lại Peter nữa. Các tinh thể bị thu giữ hóa ra là 2kg methamphetamine (ma túy đá), trị giá 140.000 USD.

Vào thời điểm đó, Yuni trở thành một trong hàng chục nghìn phụ nữ bị cuốn vào cuộc chiến chống ma túy khắc nghiệt ở châu Á. Yuni bị bắt ở Hong Kong vì tình nghi buôn bán ma túy, một tội danh có thể mang án tù chung thân. Một hệ quả bị bỏ qua của cuộc chiến chống ma túy ở châu Á là tác động quá lớn mà chúng gây ra đối với phụ nữ. 82% phụ nữ ở các nhà tù ở Thái Lan bị bỏ tù vì tội này và ở Philippines con số này là 53%. Các nhà tội phạm học đều cho rằng con số quá lớn này không phải do sự gia tăng hoạt động tội phạm của phụ nữ, mà là bản án khắc nghiệt hơn đối với tội phạm ma túy cấp thấp.

Phụ nữ có xu hướng tham gia vào mắt xích cuối cùng của chuỗi hoạt động buôn lậu ma túy. Không có dữ liệu nào cho thấy chính xác có bao nhiêu phụ nữ bị vướng vào đường dây buôn lậu ma túy. Nhưng Văn phòng Cao ủy Nhân quyền của LHQ (OHCHR) nêu quan ngại về việc “giam giữ quá mức” các “nữ giao liên ma túy” và các nghiên cứu đang cố gắng làm sáng tỏ mối liên hệ quan trọng giữa giới tính, tội phạm và công lý.

Yuni tốt nghiệp cấp 3 và có ước mơ vào đại học kinh tế nhưng số phận khiến cô phải chấp nhận công việc hầu bàn để phụ giúp gia đình. Yuni thừa nhận bản thân thật ngu ngốc khi không nhìn vào chiếc túi mà Peter đưa cho cô khi ở Phnom Penh để bay đến Hong Kong. Nhưng Yuni nói rằng việc không có dấu vân tay của cô ấy bên trong đã giúp hỗ trợ tuyên bố của cô tại phiên tòa rằng cô không biết mình đang mang theo món đồ gì. Ma túy trong túi xách của Yuni có thể đến từ Tam giác vàng - vùng biên giới hiểm trở đi qua Myanmar, Thái Lan và Lào, một trong những trung tâm buôn bán ma túy sầm uất nhất thế giới.

Đông Nam Á là tâm điểm của hoạt động buôn bán methamphetamine toàn cầu, trị giá lên tới 61 tỷ USD mỗi năm chỉ riêng ở Châu Á - Thái Bình Dương. Khi chưa bị đại dịch COVID-19 làm tê liệt, Hong Kong là một trung tâm trung chuyển hàng không lớn với hệ thống kiểm soát an ninh tốt. Theo báo cáo hồi tháng 3-2020 của công ty luật Linklaters for Penal Reform International, thành phố phải chịu những hình phạt khắc nghiệt đối với hành vi buôn lậu ma túy. Bản án tù từ 14 đến 20 năm là phổ biến đối với những kẻ buôn ma túy nữ bị truy tố trong thành phố, một số bản án khắc nghiệt nhất trong 18 khu vực pháp lý được nghiên cứu trong báo cáo.

Nỗ lực của một linh mục

Trong 7 năm qua, Cha John Wotherspoon đã thực hiện những bước phi thường để giúp đỡ những đối tượng vận chuyển ma túy bị kết án ở Hong Kong. Từ căn hộ nhỏ của mình ở bán đảo Cửu Long (một trong 3 khu vực lớn nhất ở Hong Kong), vị linh mục 73 tuổi cố gắng kết nối các dấu chấm giữa những người này đang bị mắc kẹt trong nhà tù của thành phố và các tổ chức đưa họ đến đó. 

“Đó vẫn là những con cá nhỏ bị bắt,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. Nhiều năm làm tuyên úy nhà tù đã giúp ông có cơ hội tiếp xúc với những người “vận chuyển” nam và nữ và thúc đẩy ông cố gắng làm việc nhiều hơn nữa để ngăn chặn những kẻ buôn người săn lùng “những người dễ bị tổn thương, những người cần tiền, những người có thể bị lừa”, ông nói.

Vào năm 2013, linh mục nói rằng ông bắt đầu yêu cầu những người bị giam giữ viết về những trải nghiệm của họ. Sau đó, ông công bố các bức thư trên blog của mình, hy vọng tài khoản của họ có thể giúp xác định các trùm ma túy. Trong một số trường hợp, Wotherspoon cho biết ông đến nhà của những người “giao liên” để thu thập bằng chứng chứng minh họ vô tội. Ông tuyên bố đã tìm kiếm các thủ lĩnh ma túy từ Brazil đến Thái Lan. Bằng chứng do ông thu thập được sử dụng trong phòng xử án để giải thoát những người bị giam giữ.

Năm 2018, Wotherspoon đã gặp Yuni. Sau khi nghe câu chuyện của cô, ông nhận ra mình đã tìm thấy một mảnh ghép mới trong vấn đề một kẻ buôn lậu ma túy cũng đã tuyển dụng người Indonesia khác tên là May Lazarus (không phải tên thật), trong cùng một nhà tù ở Hong Kong. “Khi tôi cho Yuni xem một bức ảnh của Peter, cô ấy đã suy sụp. Vừa giận dữ, vừa khóc”, ông nói. Năm đó, Wotherspoon bay đến Campuchia để tìm Peter, với hy vọng bí mật ghi lại việc người này sẽ thừa nhận mình đã lừa người phụ nữ Indonesia. Ông không thể tìm thấy hắn, nhưng đã chia sẻ những phát hiện của mình với cảnh sát Hong Kong và Campuchia, cũng như các đội pháp lý về phụ nữ. Ông nói: “Tôi hy vọng việc công khai các trường hợp của họ sẽ ngăn những người khác bị lừa".

Sau 2,5 năm ngồi tù chờ xét xử, Yuni được trả tự do vào tháng 6-2019 khi bồi thẩm đoàn tuyên bố cô không có tội. Bốn tháng sau, Lazarus trở lại Hong Kong làm nhân chứng cho Yuni, người cũng đã được giải thoát. Không có hồ sơ công khai nào giải thích các quyết định nhưng John Reading, cựu phó công tố ở Hong Kong, nói rằng các phán quyết như vậy thường có nghĩa là bồi thẩm đoàn đã nghi ngờ về việc liệu những người phụ nữ có biết họ mang theo ma túy hay không.

 “Điểm mù”

Delphine Lourtau, giám đốc điều hành Trung tâm Cornell về Án tử hình trên Toàn thế giới, cho biết từ lâu, giới tính đã là “điểm mù” trong hiểu biết của chúng ta. Một báo cáo năm 2018 mà Lourtau là đồng tác giả cho thấy tình trạng bất bình đẳng giới ngày càng lan rộng trong các vụ truy tố phụ nữ vì tội liên quan đến ma túy vốn bao gồm khả năng tiếp cận đại diện pháp lý và bảo lãnh tại ngoại của phụ nữ nghèo hơn. Phụ nữ bị buộc tội buôn bán ma túy cấp thấp đôi khi nhận bản án dài hơn nam giới, vì họ có ít thông tin hơn để biện hộ cho bản thân - Samantha Jeffries, đồng tác giả của một nghiên cứu năm 2019 khám phá các con đường đến nhà tù của phụ nữ vì tội buôn ma túy xuyên biên giới ở Đông Nam Á cho biết.

Jeffries, giảng viên cao cấp về tội phạm học Đại học Griffith (Australia), nói rằng khi đưa ra tuyên án, có rất ít khả năng để xem xét hoàn cảnh cá nhân của họ. Jeffries cho biết thêm rằng các nhân viên tư pháp nên có quyền quyết định hơn để giải thích các yếu tố như tội phạm hoặc bóc lột.

Giờ đã ly hôn, sống với bố mẹ và con gái, Lazarus biết rằng hành trình của cô có thể đã kết thúc rất khác. Ban đầu Lazarus được đặt vé để bay đến Tawau ở phía đông Malaysia. Nhưng vào phút cuối, Peter bảo cô dừng lại ở Hong Kong. Nếu bay thẳng đến Malaysia, Lazarus nói, “Tôi sẽ kết thúc cuộc đời”. Malaysia là một trong những quốc gia có những khu giam tử tù lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế (AI), tính đến tháng 2-2019 có ít nhất 1.281 người ở đó phải đối mặt với vụ hành quyết, gần gấp 3 con số ở Thái Lan. Hình phạt tử hình chủ yếu được áp dụng đối với tội phạm buôn bán ma túy, vốn mang bản án tử hình bắt buộc từ năm 1983 khi Malaysia noi theo Mỹ mà coi ma túy là kẻ thù lớn nhất của đất nước.

Mặc dù đã bỏ yếu tố bắt buộc vào năm 2017, các thẩm phán vẫn thường kết án tử hình đối với hành vi phạm tội này, vì các luật sư nói rằng các điều kiện để miễn hình phạt hầu như không thể đáp ứng được. Tác động của điều này đối với phụ nữ nước ngoài thật đáng kinh ngạc. Trong số 141 phụ nữ bị tử hình ở Malaysia, tính đến tháng 2 năm 2019 có đến 95% phụ nữ bị kết án vì buôn bán ma túy, so với 70% nam giới – theo AI. Và 90% phụ nữ bị kết án tử hình vì buôn bán ma túy là người nước ngoài. Ngay từ đầu, hệ thống được xây dựng để chống lại những người không phải là người Malaysia.

Theo báo cáo của AI, họ chỉ được đảm bảo đại diện hợp pháp khi xét xử, song thiếu thông dịch viên và luật sư khi bị bắt. Giả định là có tội và bị ngược đãi trong khi bị cảnh sát thẩm vấn chính là một trong những mối quan tâm khác mà AI đưa ra. Datuk N. Sivananthan, luật sư hình sự đại diện cho hàng trăm phụ nữ bị buộc tội buôn bán ma túy ở Malaysia cho biết: “Quyền tiếp cận công lý của bạn phụ thuộc khá nhiều vào túi tiền của bạn sâu rộng đến mức nào”. Ông mô tả một số “người tham gia tích cực” đã nuốt cocaine trong túi nhựa hoặc buộc meth vào đùi, đủ điều kiện họ có thể bị cưỡng chế. Nhưng nhiều người đã bị “lừa”, ông nói.

Một trường hợp vẫn còn ám ảnh ông. Maryam Mansour, một bà mẹ đơn thân đến từ Tehran, bị bắt tại Kuala Lumpur vào năm 2010 với một người đàn ông Iran, người mà cô mô tả là bạn trai của mình. Cảnh sát theo đuôi Mansour từ sân bay, tìm thấy 2,2kg meth trong túi xách của cô, nhưng khi thẩm vấn, mọi câu hỏi đặt ra cho cô đều được người bạn trai trả lời. 

Các tài liệu của tòa án cho biết Mansour đã yêu cầu một thông dịch viên, nhưng người bạn trai nói tiếng Anh nói với cô rằng đừng lo lắng. Anh ta được trả tự do và sau đó biến mất tăm; còn Mansour bị kết án tử hình! Mansour làm chứng rằng chiếc túi là của anh ta và cô ấy không biết nó chứa ma túy, Sivananthan nói. Luật sư giải thích, một thách thức lớn là chất lượng của luật sư tư vấn do tòa chỉ định tại phiên tòa – họ bộc lộ sự yếu kém của mình trong quá trình kháng cáo khi gần như không thể đưa ra các lập luận mới.

Jeremy Douglas, đại diện khu vực của Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC), cho biết nhiều quốc gia “tiếp tục kết án những người trung chuyển ma túy”. UNODC đang thúc đẩy cải cách tuyên án để tập trung vào “những kẻ buôn bán ma túy” chứ không phải những người  trung chuyển mà “tội phạm có tổ chức chỉ sử dụng một lần duy nhất”, Douglas bình luận.